برگردان به زبان ساده
همه کار گیتی بود برقرار
چو با دین و دانش بود شهریار
هوش مصنوعی: همه کارهای دنیا در این حالت درست و استوار است که اگر فرمانروایی با دین و دانش همراه باشد.
بعدلست هر سلطنت را ثبات
بعلمست هر مملکت را مدار
هوش مصنوعی: هر سلطنتی به انصاف پایدار است و هر کشوری بر اساس دانش و علم اداره میشود.
جهان را بعدل و هدی را بعلم
بود حسن حال و بود نظم کار
هوش مصنوعی: جهان با عدالت و هدایت به علم، به خوبی سامان مییابد و کارها به نظم درمیآید.
هر آن کس که در دست فرمان او
زمام خلایق دهد کردگار
هوش مصنوعی: هر کسی که تسلیم اراده او باشد، باید سرنوشت دیگران را به دست خداوند بسپارد.
همان به که کوشد بنام نکو
که آن ماند از خسروان یادگار
هوش مصنوعی: بهتر است کسی تلاش کند که نام خوبی از خود بر جای بگذارد، زیرا این نام نیک، یادگاری است از پادشاهان.
سزد ملک اندر کنار کسی
که باشد تهی از حرامش کنار
هوش مصنوعی: باید بدانیم که شایسته است که در کنار فردی باشیم که از انجام کارهای ناژور و حرام دوری کرده و پاکدامن است.
منزه بود سیرت او ز فسق
مبرا بود دامن او ز عار
هوش مصنوعی: سیرت او پاک و بیعيب است و دامنش از هر ننگ و رسوایی دور است.
تو اصلاح گیتی در آن کس مجوی
که بر نفس خود نیستش اقتدار
هوش مصنوعی: به دنبال شخصی نباش که نتواند بر نفس خودش تسلط داشته باشد؛ زیرا او نخواهد توانست دنیای اطرافش را اصلاح کند.
مشو غره ، ای یافته مملکت
برین عالم پر ز نقش و نگار
هوش مصنوعی: فریب نخور، ای کسی که در این دنیا به ثروت و زیبایی دست پیدا کردهای.
برین مملکت زایل مدار اعتماد
برین دار فانی مکن افتخار
هوش مصنوعی: به این سرزمین، اعتماد خود را از دست مده و در این دنیای فانی، به خود نبالید.
تو ملک دعا و ثنا کن طلب
که این ملک ماند همی پایدار
هوش مصنوعی: شما در دعا و ستایش مهارت دارید، پس از خداوند بخواهید که این سلطنت دائم بماند.
ثنا و دعایی ، که از عدل و علم
که در سلک یک دیگرند این چهار
هوش مصنوعی: تشویق و دعایی که به خاطر عدالت و دانشی است که در کنار هم قرار دارند، این چهار چیز را به نمایش میگذارد.
بعدل فراوان و علم تمام
ندیدست از خسروان روزگار
هوش مصنوعی: با وجود عدل بسیار و علم کامل، کسی از پادشاهان روزگار نیندیشیده است.
چو شاه عدو بند خوارزمشاه
چراغ ملوک و پناه تبار
هوش مصنوعی: زمانی که دشمنان شاه، خوارزمشاه را در محاصره گرفتهاند، او مایه روشنایی و پناهی برای پادشاهان و نسلهای خود است.
خداوند گیتی ،ملک اتسز، آنک
بدو گشت بنیاد دین استوار
هوش مصنوعی: خداوند جهان، سلطنت بر این سرزمین را به او داده است و از او آغاز بنیاد دین استوار میباشد.
سر افراز شاهی ، که شمشیر او
بر آورد از جان دشمن دمار
هوش مصنوعی: پادشاهی که با شمشیرش جان دشمن را میگیرد و او را نابود میکند، پرچم سروری خود را برافراشته است.
باقبال او اختران را مسیر
بتأیید او آسمان را مدار
هوش مصنوعی: با خوششانسی او، ستارهها راه خود را پیدا میکنند و به واسطه تایید او، آسمان مسیر خود را مییابد.
نژادست گیتی چنو یک جواد
ندیدست گردون چنو یک سوار
هوش مصنوعی: در دنیا مانند یک اسب سوار، نژادی چون این نیست که دیده شده باشد. زمین و آسمان نیز همچون سوارکار، نظیر و همتای چنین موجودی را نداشتهاند.
ازو قالب عدل گشته سمین
بدو پیکر ملک مانده نزار
هوش مصنوعی: از او به عدالت قالبی ساخته شده و بدو شکل ملک در حالتی ضعیف باقی مانده است.
ز عدلست بر خاتم او نگین
ز علمست بر ساعد او سوار
هوش مصنوعی: نگین بر روی انگشت او از عدالت شکل گرفته و سوار بر دستان او از علم و دانش نشأت میگیرد.
ز عصمت مرورا نهاد و سرشت
ز عفت مرورا شعار و دثار
هوش مصنوعی: از پاکی، او را نهاد و سرشت بخشیدند و از عفت، نماد و پوشش او را فراهم کردند.
مقالات فضلش برون از قیاس
مقامات عزمش فزون از شمار
هوش مصنوعی: توانایی و دانش او فراتر از هر اندازهگیری است و همت و ارادهاش اندازهای ندارد.
شود کوه از هیبت او چو کاه
شود مور از رحمت او چو مار
هوش مصنوعی: به خاطر عظمت و قدرت او، کوهها مانند کاه نرم خواهند شد و در برابر رحمت او، مورها مانند مارها تغییر رفتار خواهند داد.
همه صفدران و همه سرکشان
گرفته ز شمشیر او اعتبار
هوش مصنوعی: تمام کسانی که در میدان مبارزه قوی و سرسخت هستند، اعتبار و شهرت خود را از شمشیر او کسب کردهاند.
ایا شهریاری، که در ظل تست
ز آفات اسلام را زینهار
هوش مصنوعی: آیا شهریاری هست که در سایه تو، از خطرات و آسیبهای اسلام در امان باشد؟
تویی عالم علم و ذات کرم
تویی مایهٔ حلم و اصل و قار
هوش مصنوعی: تو عالم بزرگی و سرچشمهٔ مهربانی، تو موجب حلم و دلسوزی هستی و اصل وجود تو همین ویژگیهاست.
جمع دعا و بکسب ثنا
یمین تو دارد فراوان یسار
هوش مصنوعی: دعای مردم و ستایشهایی که در اختیار تو قرار دارد، در سمت راست تو بسیار زیاد است و در سمت چپ کمتر است.
هزاران سحابی گه مکرمت
هزاران سپاهی گه کارزار
هوش مصنوعی: هزاران تماشا و زیبایی در زمانهایی که لطف و بزرگواری وجود دارد، و هزاران نبرد و تلاش در زمانهایی که کار و جدال لازم است.
بانصاف تو شیر و آهو بهم
وطن ساخته در یکی مرغزار
هوش مصنوعی: تو با انصاف و درستکاری، به گویی که شیر و آهو را در یک دشت هموطن کردهای، به طوری که این دو جانور با وجود تفاوتهایشان در کنار هم زندگی میکنند.
بدآنجا که خطبه بنامت کنند
سعادت کند دست گردون نثار
هوش مصنوعی: جایی که به نام تو سخنرانی میشود، نشان از خوشبختی و پیروزی است که بر آسمانها نثار میشود.
بلادی که در تحت امر تو شد
شود در خوشی همچو دارالقرار
هوش مصنوعی: کشوری که تحت فرمان تو قرار میگیرد، در خوشی و آرامش مانند جایی امن و مطمئن خواهد بود.
سموم اندر آن بقعه گردد نسیم
خزان اندر آن خطه گردد بهار
هوش مصنوعی: در آن مکان، گرمابخش و آزاردهندهی روزهای داغ تابستان به خنکای نسیم پاییزی تبدیل میشود و حال و هوای آنجا به شکوفایی و زیبایی بهار تغییر میکند.
ولایت بیارامد از اضطراب
رایت بر آساید از اضطرار
هوش مصنوعی: ولایت و سرپرستی در آرامش و ثبات حاصل میشود و اضطراب و نگرانی در این مسیر جایی ندارد.
ز خوارزم باید گرفتن قیاس
که در عهد تو گشت چون قندهار
هوش مصنوعی: باید از تجربه خوارزم درس گرفت، چرا که در زمان تو وضعیت قندهار به همین شکل شده است.
نه از آفت ظلم در وی نشان
نه از آتش فتنه در وی شرار
هوش مصنوعی: در او نشانی از ظلم و ستم نیست و همچنین آتش فتنهای در دل او نمیسوزد.
ز عدل تو در بیشه شیر ژیان
نیارد همی کردن آهو شکار
هوش مصنوعی: از انصاف و عدل تو، شیر آدمخوار در جنگل نمیتواند آهو را شکار کند.
بشادی گل از دولت ملک تو
همی گل دمد در مه دی ز خار
هوش مصنوعی: برای خوشحالی گلها، به برکت سلطنت تو، گلها در ماه دی از بین خارها شکوفا میشوند.
ز عدلت کنون ، ای یل شیر گیر
ز خلقت کنون ، ای شه کامگار
هوش مصنوعی: ای قهرمان نیرومند، به خاطر عدالت خود با قدرت عمل کن و ای پادشاه موفق، در خلق و به وجود آوردن امور، تلاش کن.
سمرقند گردد بخوشی سمر
بخارا شود جمله مشکین بخار
هوش مصنوعی: سمرقند با شادی و خوشی میدرخشد و بخارا نیز به رنگ مشکی و عطر مشک درمیآید.
تو صاحب قرانی و امروز هست
علامات اقبال تو آشکار
هوش مصنوعی: تو صاحب قرآن هستی و امروز نشانههای موفقیت و پیشرفت تو واضح و معلوم است.
بدین دیده ها چرخ از دیر باز
همی کرد ملک ترا انتظار
هوش مصنوعی: چرخ زمان از گذشته دور همواره در انتظار بود تا به تو، ای ملک، برسد.
تو خواهی گرفتن بحار و جبال
تو خواهی گرفتن بلاد و دیار
هوش مصنوعی: شما قادر خواهید بود که دشتها و کوهها را به دست آورید و همچنین سرزمینها و مناطق مختلف را تسخیر کنید.
همی تا بود تیغ یار قلم
همی تا بود خمر جفت خمار
هوش مصنوعی: تا زمانی که تیغ یار مانند قلم باشد، و همزمان شراب با معشوق همراه باشد، عشق ادامه دارد.
بهر بیش و کم باد نیکیت جفت
بهر نیک و بد باد یزدانت یار
هوش مصنوعی: به خاطر خوبیها و بدیها باد تو را یاری کند و در هر حالتی، خوب یا بد، همیشه همدم و همراهت باشد.
نکو خواه تو روز و شب شادمان
بد اندیش تو سال و مه سوگوار
هوش مصنوعی: اگر تو انسان خوبی باشی و همیشه شاد و خوشحال زندگی کنی، زندگیات پر از خوشبختی خواهد بود. اما اگر ذهن تو به افکار منفی و بد بینانه مشغول باشد، هر روز و هر ماه برایت تبدیل به اندوه و غم خواهد شد.
مباد از مصایب تن تو نژند
مبادا از نوایب دل تو فگار
هوش مصنوعی: مبادا که از دردهای جسم تو ناراحت شوم و مبادا که از دل خوشحال تو غمگین شوم.
زملک زمان و زملک زمین
همه نام نیکوت باد اختیار
هوش مصنوعی: در سرزمین زمان و در سرزمین زمین، تنها نام نیکو و پسندیده تو به یادگار مانده است.
