برگردان به زبان ساده
ای زمان را پادشاه و ای زمین را شهریار
پادشاه نامداری ، شهریار کامگار
هوش مصنوعی: ای زمان، تو فرمانروای برتر هستی و ای زمین، تو پادشاهی بزرگ و موفق.
ملک و ملت را ز رأی و رایت تو انتظام
دین و دولت را ز نام و نامهٔ تو افتخار
هوش مصنوعی: مرز و بوم و مردم به تدبیر تو سامان یافتهاند و دین و حکومت به خاطر نام و نوشتهٔ تو به اعتبار رسیده است.
مثل و شبه تو نبوده روز بزم و روز رزم
هیچ ایوان را جواد و هیچ ایوان را سوار
هوش مصنوعی: در هیچ روزی، چه در جشن و چه در میدان جنگ، کسی مانند تو نبوده است؛ نه در حالتی که سوار بر اسب باشد و نه در مقام و جایگاه.
چرخ را مانی ، بکوشیدن ، چو بر خیزی بجنگ
بحر را مانی ، ببخشیدن ، چو بنشینی ببار
هوش مصنوعی: اگر میخواهی موفق شوی، باید تلاش کنی و در حرکت باشی. وقتی که در حال ایستادن هستی، باید بتوانی آرامش و بخشش را در وجود خود داشته باشی.
چون تکبر در سر شاهان حسامت را مقام
چون تهور در دل گردان سنانت را قرار
هوش مصنوعی: زمانی که تکبر در شاهان وجود داشته باشد، حسادت به آنها نیز به جایگاهی والا دست مییابد. همچنین، هنگامی که شجاعت در دل مبارزان وجود داشته باشد، احساس امنیت و آرامش را برای آنان به ارمغان میآورد.
صفدران را نیست الا طاعت تو اعتقاد
سروران را نیست الا خدمت تو اختیار
هوش مصنوعی: فرمانبرداری صفدران تنها به خاطر اطاعت از تو است و اعتقاد سروران نیز تنها به خدمت به تو وابسته است.
سال و ماه از جان و دل بر امتثال امر تو
روزگار خویشتن مقصور کرده روزگار
هوش مصنوعی: سالها و ماهها را با تمام وجود برای انجام خواسته تو صرف کردهام و زندگیام را در این مسیر محدود کردهام.
گشته عالی از مقامات تو دولت را نوا
مانده باقی از کرامات تو ملت را شعار
هوش مصنوعی: در نتیجه مقام و منزلت بالای تو، نظام و قدرت جامعه به خوبی شکل گرفته است و باقیمانده ویژگیهای نیکو و خیر تو، به نوعی نماد و سرود مردم شده است.
مشتمل جاه عریضت بر زمین و آسمان
مطلع رأی رفیعت بر نهان و آشکار
هوش مصنوعی: جایگاه تو به قدری وسیع و بزرگ است که بر زمین و آسمان گسترده شده، و نظر بلندمرتبهات بر تمامی امور، چه پنهان و چه آشکار، تسلط دارد.
جز براقت صرصری هرگز نبوده کوه تن
جز حسامت آتشی هرگز نبوده آبدار
هوش مصنوعی: غیر از زیبایی تو، هیچ کوه و کوهی وجود ندارد که به اندازهی تو دلنشین باشد. و غیر از حسادت تو، هیچ آبی به اندازهی آتش نهان در دل، وجود ندارد.
از فروغ تیغ تو ایام نصرت را فروغ
وز نگار کلک تو احوال دولت را نگار
هوش مصنوعی: از درخشش شمشیر تو، روزهای پیروزی روشن میشود و از زیبایی قلم تو، حال و روز دولت زیبا میگردد.
محتجب آهن ز خوف تیغ تو اندر جبال
مختفی لؤلؤ زبیم جود تو اندر یحار
هوش مصنوعی: زبان آهن از ترس تیغ تو در کوهها پنهان شده و مرواریدها هم به خاطر عطای تو در دریاها مخفیاند.
چشم نصرت را ز گرد موکب تو توتیا
گوش گردون را ز نعل مرکب تو گوشوار
هوش مصنوعی: چشم امید به رحمت تو مثل پودر دارویی است که به هنگام نیاز به آن نگاه میکنیم، و گوش جهان مانند گوشوارهای است که از نعل اسب تو به زیبایی آویخته شده است.
روزگار از راه کین تو گزیده اجتناب
آسمان از زخم تیغ تو گرفته اعتبار
هوش مصنوعی: زمانه به خاطر کینهای که از تو دارد، به سختی از آسیبهای تو دوری میکند و آسمان نیز از ضربههای چاقوی تو آسیب دیده و اعتبار خود را از دست داده است.
یار رب، آنساعت چه ساعت بود کندر دار حرب
تیغ چون نیلوفر تو کرد صحرا لاله زار؟
هوش مصنوعی: ای محبوب، آن لحظهای که جنگ و جدال به اوج میرسید و شمشیرها به ستیز میپرداختند، چه زمانی بود که تو با زیباییات دشت را مانند لالهزار کرده بودی؟
از غریو کوسها و از نهیب حملها
آسمان در اضطراب و اختران در اضطرار
هوش مصنوعی: از صدای بلند زنگها و از نعرههای سربازان، آسمان در حالت نگرانی و ستارهها در حال اضطراب هستند.
غارها گشته ز شخص کشتگان مانند کوه
کوه ها گشته ز سم مرکبان مانند غار
هوش مصنوعی: غارها به خاطر افراد کشته شدهای که در آن هستند، شبیه کوه شدهاند و کوهها به خاطر اثر سم جانوران و سواران، مانند غار به نظر میرسند.
عرصهٔ هامون شده روشن چو گردون از سلاح
چهرهٔ گردون شده تیره چو هامون از غبار
هوش مصنوعی: دشت هامون به روشنی برآمده، گویی که آسمان درخشان است. اما چهرهٔ آسمان، مانند هامون، از غبار تیره و کدر شده است.
تو بحرب اندر خرامیده ، بکردگار علی
در کف میمون تو تیغی بسان ذوالفقار
هوش مصنوعی: تو در دریا در حال حرکت هستی، یا به عبارتی در جستجوی معنای عمیق و الهی، و در دستان تو، با قدرت و افتخار، شمشیری همانند ذوالفقار وجود دارد که نماد شجاعت و قهرمانی است.
رانده اندر کارزار و دشمنان شرع را
گشته اندر کارزار از خنجر تو کار زار
هوش مصنوعی: شما در مبارزه با دشمنان دین طرد شدهاید و در این میدان نبرد، به وسیلهی خنجر شما، کارزار به جدیت ادامه دارد.
تو چو چرخ بامدار اندر صمیم معرکه
وز عدوی تو برآورده مدار تو دمار
هوش مصنوعی: تو مانند چرخ گردون در دل معرکه هستی و به خاطر دشمنی تو، تمام تلاشها و کوششهایم به فنا رفته است.
رفته و کرده شکار اولاد یافث را بقهر
خود چنین باید که باشد چون تو شیری را شکار
هوش مصنوعی: رفته و در پی شکار فرزندان یافث برآمده است. بنابراین، باید اینگونه باشد که تو هم مانند شیری شکار کنی.
آمده سوی مقر سلطنت با کام دل
یمن گیتی بر یمین و یسر گردون بر یسار
هوش مصنوعی: او با خوشحالی و دلخوش به سمت جایگاه سلطنت آمده است، در حالی که در سمت راست خود، خوشبختی و نعمتهای دنیا را مشاهده میکند و در سمت چپ، زیباییهای آسمان و جهان را تجربه میکند.
طلعت میمونت را بوده بدارالملک تو
عالمی در اشتیاق و امتی در انتظار
هوش مصنوعی: روزی که چهره زیبا و خوشیمن تو در دربار میدرخشد، جهانی در آرزوی دیدن تو به سر میبرد و گروهی در انتظار ظهور تو هستند.
خسروا، صاحب قرانا ، در خلا و در ملا
هست کردار تو برونق رضای کردگار
هوش مصنوعی: این بیت به معنای این است که ای سرور و صاحب قرانی، در خلوت و در جمع، کارهای تو باعث رضایت خداوند و رونق میشود.
نیستت جز علم روز شب بعالم هیچ شغل
نیستت جز عدل سال و مه بعالم هیچ کار
هوش مصنوعی: تو تنها به علم و دانش روز مشغولی و هیچ کار دیگری در این دنیا برایت وجود ندارد. تنها باید به عدالت فکر کنی و سال و ماه خود را به آن اختصاص بدهی، زیرا هیچ فعالیت دیگری در عالم برای تو مهم نیست.
ملک عقبی را خواهی آوردن بدست علم و عدل
همت تو کی کند بر مال دنیا اختصار؟
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به سرای آخرت برسی، با علم و عدالت تلاش کن. اما آیا همت تو به گونهای است که بتوانی بر دلبستگی به مال و دنیا غلبه کنی؟
تا نباشد در ضیا جسم سها همچو قمر
تا نباشد در خوشی فصل خزان همچون بهار
هوش مصنوعی: تا زمانی که در نور و روشنایی، جسم ستارهای مانند «سها» وجود نداشته باشد، مانند ماه نمیتواند درخشندگی و زیبایی خود را نشان دهد. همچنین، تا زمانی که در شادی و خوشی، فصل خزان وجود داشته باشد، بهار نمیتواند جلوهگری کند.
باد عزم صایبت را عون ایزد راهبر
باد بخت فرخت را سعد گردون پیشکار
هوش مصنوعی: باد، اراده تو را یاری میکند و خداوند، راهنمای توست. بخت تو نیز درخشان و پرخیر است و آسمان برای تو خدمتگزار است.
ناصح ملک تو بادا تازه روی و شادمان
حاسد جاه تو بادا تیره روی و سوگوار
هوش مصنوعی: ای مشاور، امیدوارم که همیشه شاد و پرتروت باشی، در حالی که حسودان و دشمنانت در تیرهروزی و اندوه به سر ببرند.
پای در دامن کشیده ظلم از انصاف تو
دامن عدلت گرفته دست گیتی استوار
هوش مصنوعی: ظلم از انصاف دور شده و تو از عدالت خود، از گیتی حمایت کردهای.
