برگردان به زبان ساده
بر آمد ز چرخ معالی دو اختر
فزون گشته در عقد شاهی دو گوهر
هوش مصنوعی: دو ستاره روشن از فلک نمایان شدند و در سنگی که نماد سلطنت است، دو گوهری ارزشمند به وجود آمده است.
از این هر دو گوهر هدی شد مزین
وزین هر دو اختر جهان شد منور
هوش مصنوعی: از این دو گوهر، هدایت شکل گرفته و زیبا شده است و هر دو ستاره، جهان را روشن کردهاند.
بیفزود در نسل خوارزمشاهی
دو مقبل ، دو مقصد ، دو سرور ، دو اختر
هوش مصنوعی: در نسل خوارزمشاهیان، دو نفر به معانی و اهداف برجسته و مهم وجود دارند که هر کدام چهرهای درخشان و پرنفوذ هستند.
دو بحر مکارم ، دو چرخ مناقب
دو گرد سپه کش ، دو شیر دلاور
هوش مصنوعی: دو دریا از خوبیها، دو دور نمای افتخارات، دو دائره نظامی، و دو شیر شجاع.
دو شمع سعادت ، که از نور ایشان
زیاده شد آرایش هفت کشور
هوش مصنوعی: دو شمع خوشبختی که نور آنها، زیبایی هفت کشور را بیشتر کرده است.
یکی را عنایات افلاک همره
یکی را سعادت ایام همبر
هوش مصنوعی: چشماندازهای آسمانی و نعمتهای زندگی برای هر کسی متفاوت است؛ برخی از افراد از لطف و حمایتهای بالایی بهرهمند میشوند و برخی دیگر در اوقات زندگی خود به خوشبختی دست مییابند.
زمانه یکی را محب و موافق
ستاره یکی را مطیع و مسخر
هوش مصنوعی: هر کسی در زندگیاش ممکن است با اقبال و خوش شانسی روبرو شود و به موفقیت برسد، در حالی که دیگری ممکن است تحت تأثیر عوامل منفی قرار گیرد و با سختی و چالشهای بیشتری روبرو شود.
یکی همچو شمس از قبایح منزه
یکی همچو عقل از معایب مطهر
هوش مصنوعی: شخصی مانند شمس، از زشتیها پاک و مبراست و فردی دیگر مانند عقل، معایب را از خود دور کرده و پاکیزه است.
از این عیش احباب گشته مصفا
وزان عمر حساد گشته مکدر
هوش مصنوعی: از خوشی و شادی دوستان، دلها روشن و شفاف شده و به خاطر حسادت، عمرها تیره و تار گشته است.
چو جد و پدر هر دو ملک و دولت
چو شمس و قمر هر دو در جاه و مفخر
هوش مصنوعی: همچون جد و پدر که هر دو صاحب قدرت و مقاماند، مانند خورشید و ماه که هر دو در مقام و عظمت درخشان هستند.
از آن اصل طاهر چنین نسل زاید
که آید زپشت غضنفر غضنفر
هوش مصنوعی: نسل پاک و نیکو از یک اصل پاک به وجود میآید، همانطور که فرزند شیر از شیر زاد میشود.
بجز در نیابند از موضع در
بجز زر نبینند از معدن زر
هوش مصنوعی: تنها از محل خاصی میتوان به چیزهای باارزش دست یافت و بدون درک صحیح، نمیتوان به گنجینههای واقعی پی برد.
دو فرزند از روی صورت و لیکن
ازیشان هراس عدو رادو لشکر
هوش مصنوعی: دو فرزند به خاطر چهرهشان به هم شبیهاند، اما در واقع از یکدیگر میترسند، مانند دو لشکر که هر کدام نسبت به دیگری احساس خطر میکنند.
چنان گشت خواهند در صف کینه
زپیکان ایشان بترسد دو پیکر
هوش مصنوعی: در دل کینه و دشمنی آنچنان افکارشان را پر کردهاند که حتی از تیرهای خود نیز میترسند و این ترس آنها را به دو پیکر تبدیل کرده است.
نبودست زین رو ز موسی و هارون
بعالم درون مثل این دو برادر
هوش مصنوعی: وجود این دو برادر یعنی موسی و هارون در دنیا مانند این دو شخصیت دیگر در عالم نیست.
ز اولاد خوارزمشه صحن گیتی
نخواهد تهی گشت تار و زمحشر
هوش مصنوعی: از نسل خوارزمشاهان، زمین هرگز خالی نخواهد ماند و در روز قیامت نیز این موضوع تغییر نخواهد کرد.
خداوند خوارزمشاهست شاهی
که از مردی و مردمی شد مصور
هوش مصنوعی: خداوند خوارزمشاه، پادشاهی است که به واسطهٔ شخصیت و انسانیتش به تصویر کشیده شده است.
یکی عالمی گشت اندر بزرگی
که در جنب او هست عالم محقر
هوش مصنوعی: یک نفر به مقام بزرگی دست یافت، در حالی که در کنار او، عالمی کوچک و ناچیز به شمار میرفت.
چهارند ابنای او هم بدان سان
که ارکان عالم چهارند یکسر
هوش مصنوعی: فرزندان او نیز همانند چهار رکن جهان، به کاملترین شکل وجود دارند.
بحلم و بحیله ، بیمن و بکینه
چو خاکند و بادند و آبند و آذر
هوش مصنوعی: با صبر و تدبیر و به دور از کینه، مانند خاک، باد، آب و آتش هستیم.
سرافراز ایل ارسلان و سلیمان
که هستد شاهنشه گاه و افسر
هوش مصنوعی: ای کسانی که از تبار ارسلان و سلیمان هستید، شما همان پادشاهان و فرمانروایان عالی رتبه هستید.
گزین تقل تز سن ، ستوده و طاحون
که این تخمه باشد بدیشان مطهر
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که در این شعر به انتخاب و تمایز در میان چیزها اشاره شده است. در اینجا گفته میشود که باید از میان سنجیدهها و تعریف شدهها، چیزی را برگزید که خالص و پاک باشد. به عبارتی دیگر، در انتخابها باید دقت کنیم و آنچه که مناسب و پاکیزه است را برگزینیم.
همه ملک را مستحقند و لایق
همه تاج را مستحقن و در خور
هوش مصنوعی: همه افراد شایسته هستند و حق دارند از نعمتها و امکانات برخوردار شوند، و هر کس به اندازهی خود ارزش دریافت تاج و مقام را دارد.
بحیرت ز الفاظشان در و لؤلؤ
بغیرت ز اوصافشان تنگ شکر
هوش مصنوعی: شگفتزده از کلمات آنها مانند دریا و مروارید، و پریشان از ویژگیهایشان، مانند شیرینی تنگ.
برین چار صفدر ، کاندر معالی
چو ایشان نیاورد ایام دیگر
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره به چهار امانتدار (صفدر) است که در مقام و فضیلت بالا قرار دارند. بهنظر میرسد که هیچ کس دیگری در زمانهای آینده نمیتواند به اندازهی آنها فضیلت و مقام داشته باشد.
تفاخر نمایند دین الهی
تظاهر فزایند شرع پیمبر
هوش مصنوعی: برخی از افراد، به افزایش نمایش و خودنمایی در دین الهی میپردازند و سعی دارند تا پیروی از قوانین پیامبر را به شکل ظاهر نمایند.
کسی را که اولاد زین گونه باشد
بود ملک در خاندانشان مقدر
هوش مصنوعی: اگر فردی دارای فرزندانی از این نوع باشد، نشاندهنده این است که در خاندان آنها، سلطنت و قدرت مقدر شده است.
الا تا بود اجتماع دو مردم
الا تا بود اقتران دو اختر
هوش مصنوعی: تا زمانی که دو آدم به هم بپیوندند، تا زمانی که دو ستاره در کنار هم قرار بگیرند.
باولاد او باد عالم مزین
باخبار او باد گیتی معطر
هوش مصنوعی: دنیا به خاطر وجود او آراسته و زیباست و همه جا معطر به عطر اخبار و رویدادهای اوست.
بماناد خوارزم شه تا قیامت
بر احباب میمون ، بر اعدا مظفر
هوش مصنوعی: خوارزمشاه تا قیامت بر دوستانش خوشبخت و موفق بماند و بر دشمنانش پیروزی نصیب شود.