برگردان به زبان ساده
ای رایت مبارک تو آیت ظفر
اقبال را جناب رفیع تو مستقر
هوش مصنوعی: ای پرچم تو نشانه پیروزی و موفقیت است، و جناب رفیع تو در جایگاه بلند و والاست.
مر ملک را سداد تو چون جسم را روان
مر شرع را رشاد تو چون چشم را بصر
هوش مصنوعی: ملک را با وجود تو شاداب و سرزنده میدانیم، همانطور که جسم با جان زنده است. همچنین، شرع و قوانین دین را با هدایت تو روشن و واضح مییابیم، مانند اینکه چشم با بیناییاش حقیقت را میبیند.
آثار تو شدست بفرزانگی مثل
و اخبار تو شدست بمردانگی سمر
هوش مصنوعی: آثار و نشانههای تو مانند زیبایی و جلوهای شگفتآور است و سخنان و اطلاعات درباره تو همچون نمادی از بزرگمردی و شجاعت میدرخشد.
در امر و نهی، تابع فرمان تو قضا
در حل و عقد طالع پیمان تو قدر
هوش مصنوعی: در تصمیمگیریها و دستورات، تابع ارادهی تو هستم و در گرهگشاییها و انتخابها، سرنوشت به پیمان تو وابسته است.
عزم ترا ز فتح مدد از پی مدد
رای ترا ز سعد حشر از پی حشر
هوش مصنوعی: ارادهات را برای پیروزی تقویت کن و از کمکها استفاده کن، تا همواره در روز قیامت به خوشبختی برسی.
چرخیست طبع تو که هنر باشدش نجوم
ابریست دست تو که گهر باشدش مطر
هوش مصنوعی: سرشت و طبع تو به گونهای است که هنر به آن شباهت دارد، مانند ستارگانی که در آسمان میدرخشند. همچنین، دستان تو همچون ابری هستند که باران مروارید به زمین میریزد.
از کین تو رحیق مخالف شده حریق
وز مهر تو شرنگ موافق شده شکر
هوش مصنوعی: از دشمنی تو آتش بهپا شده و وقتی که مهر و محبت تو وجود دارد، شیرینی و خوشبختی برقرار است.
در قرب و بعد تو همه اسباب عز و ذل
در لطف و عنف تو همه ابواب خیر و شر
هوش مصنوعی: در نزدیکی و دوری تو، همه چیز باعث عزت و ذلت است، و در نیکی و بدی، همه درهای خوبی و بدی به لطف و خشم تو باز میشود.
از شربت فریب تو افلاک در هراس
وز ضربت نهیب تو ایام بر حذر
هوش مصنوعی: به خاطر عطر فریبنده تو، آسمانها در نگرانیاند و به خاطر تندی و قدرت تو، روزها احتیاط میکنند.
اسلام را نظام همه از بقای تست
آری نظام تن بود اندر بقای سر
هوش مصنوعی: اسلام، نظامی است که همه چیز در آن به بقای تو وابسته است. بله، نظام تن در ادامهی سر به وجود میآید.
روز سخا و روز وغا پیش دست تو
نی مال را محل و نه بدخواه را خطر
هوش مصنوعی: روز بخشندگی و جنگ که در دست توست، نه مال اهمیت دارد و نه از دشمن باید ترسید.
چون بر گرفت دست تو شمشیر انتقام
از هیبت تو دست فلک بفگند سپر
هوش مصنوعی: وقتی که تو شمشیر انتقام را به دست میگرفتی، به قدری از قدرت و شدت تو ترسید که آسمان سپر خود را رها کرد.
آبست راحت جگر خلق و پس چرا
پیکان همچو آب تو شد آفت جگر؟
هوش مصنوعی: آب، برای دل و جان مردم مایه آرامش و راحتی است، اما چرا تیرهایی که به مانند آب هستند، برای دل و جان آنان آسیبرسان شدهاند؟
چون تو بسوی خطهٔ اعدا سفر کنی
ارواحشان ز خطهٔ ابدان کند سفر
هوش مصنوعی: زمانی که تو به سوی سرزمین دشمنان سفر کنی، ارواح آنان نیز از بدنهایشان جدا میشوند و به آنجا میروند.
از بهر آنکه تا کند ارواحشان نزول
مالک زند خیام عقوبات در سقر
هوش مصنوعی: این بیت به این مفهوم اشاره دارد که برای آنکه روحها به پایین بیایند و از عذابی که مالک در دوزخ میدهد رهایی یابند، باید شرایطی فراهم شود. به طور کلی، به معانی عذاب و رنجی که در جهان دیگر انتظار روحها را میکشد پرداخته شده است.
ای تو بعقل و شرع شده داور جهان
وی تو باصل و فرع شده مفخر بشر
هوش مصنوعی: تو ای داور جهانی که به عقل و شرع معروفی، و تو ای اصل و فرع که افتخار بشر هستی.
تا عدل تو بگشت در آفاق پاسبان
یک لحظه چشم فتنه نیاسود از سهر
هوش مصنوعی: تا زمانی که عدل و انصاف تو در جهان حاکم باشد، آرامشی در چشم فتنه و فساد دیده نمیشود و هرگز فرصتی برای بروز آنها فراهم نمیشود.
نی مر گل سعادت جاه ترا ذبول
نی مر شب شقاوت خصم ترا سحر
هوش مصنوعی: اگرچه گل سعادت تو پژمرده میشود، اما شب شقاوت و بدبختی هیچگاه نمیتواند تو را شکست دهد.
در عقد خاندان تو ، ای شاه روزگار
افزود روزگار یکی قیمتی گهر
هوش مصنوعی: ای شاه روزگار، در پیوند خاندان تو، زمان یک گوهر با ارزش را به این اتحاد افزوده است.
تو چرخ دولتی و جهان را همی زتو
هر ساعتی پدید شود کوکبی دگر
هوش مصنوعی: تو بزرگی و قدرت تو باعث میشود که هر لحظه در دنیا ستارهای جدید و نورانی پیدا شود.
زین گل که شد شکفته ببستان ملک تو
زینت گرفت عرصهٔ آفاق سر بسر
هوش مصنوعی: از این گلی که در باغ تو شکوفا شده، تمام جهان زیبانمایی و زیبایی خود را از آن گرفته است.
افروخته چو چرخ شد اکناف شرق و غرب
آراسته چو خلد شد اطراف بحر و بر
هوش مصنوعی: به مانند آتش، شرق و غرب بههم پیوستهاند و زیباییهای آنها شبیه به بهشت شده است در اطراف دریا و سرزمین.
در طالعش دلایل شاهی مبینست
آری ازین شجر نبود جز چنین ثمر
هوش مصنوعی: در سرنوشت او نشانههای پادشاهی دیده میشود، و به راستی از این درخت جز این میوه نمیتواند بود.
گردون سالخورده بدین دیدهای تیز
هرگز ندید چون تو پدر با چنین پسر
هوش مصنوعی: جهان قدیمی و سالخورده با تمام چشمهای تیزبینش، هرگز نظیر تو و پدرت را ندیده است.
واجب چنان کند که سپارد سریر ملک
گیتی بران پسر که مرو را تویی پدر
هوش مصنوعی: باید به گونهای عمل کنی که پسر، سلطنت و حکومت دنیا را به تو بسپارد، زیرا تو برای او پدر هستی.
در هر هنر سوار جهانی و بی خلاف
فرزند تو نظیر تو باشد بهر هنر
هوش مصنوعی: در هر هنری، تو صاحب مقام و دانش هستی و هیچ گونه نقصی در تو وجود ندارد. فرزند تو نیز باید به اندازه تو در آن هنر شایستگی داشته باشد.
از پشت پیل چیست بجز پیل ملتمس؟
وز صلب شیر چیست بجز شیر منتظر؟
هوش مصنوعی: از پشت فیل چه چیزی جز فیل بزرگ و قدرتمند پیدا میشود؟ و از صلب شیر، یعنی درون شیر، چه چیزی جز شیر آماده شده و منتظر دیده میشود؟
از جای در چه آید الا حصول در ؟
وز جان زر چه آید الا وجود زر؟
هوش مصنوعی: از کجا میتوان بهرهای گرفت جز از آنچه که وجود دارد؟ و از روح طلا چه چیزی میتواند به وجود آورده شود جز خود طلا؟
در حق خاندان تو حق را عنایتیس
خواهدکه انقراض نیابد بران گذر
هوش مصنوعی: خاندان تو به قدری شایستهاند که همیشه مورد توجه و محبت قرار خواهند داشت و این محبت باعث میشود که نام و یادشان همیشه باقی بماند و فراموش نشود.
هر ساعتی همی کند از بهر این سبب
اخوان تو فزونتر و اولاد بیشتر
هوش مصنوعی: هر لحظه به خاطر این موضوع، برادران تو افزایش مییابند و فرزندان بیشتری به دنیا میآیند.
این ملک ماند خواهد درخاندان تو
تا روز رستخیز و سخن گشت مختصر
هوش مصنوعی: این سرزمین تا روز قیامت به خانوادهات تعلق دارد و این مطلب به طور کوتاه بیان شده است.
در مدح خاندان تو ، شاها ضمیر من
هنگام نظم و نثر درختیست بارور
هوش مصنوعی: در ستایش خانواده شما، ای شاه، ذهن من مانند درختی پربار است که در زمان نوشتن شعر و نثر میروید و شکوفا میشود.
از نکتهای بکر مرو را همیشه برک
وز عقدهای سحر مرو را همیشه بر
هوش مصنوعی: از رازهای نابی که برای تو هست، همیشه دور باش و از افسونهای جادویی که وجود دارد، همیشه دوری کن.
ذکرم ببر و بحر عیانست ، همچو شمس
شعرم بشرق و غرب روانست چون قمر
هوش مصنوعی: ذکر من مانند دریایی نمایان است که همه جا را فراگرفته. شعر من همچون خورشیدی است که در شرق و غرب میتابد، مانند ماهی که در شب میدرخشد.
از نسج طبع من همه گیتی پر از حلل
وز موج علم من همه عالم پر از درر
هوش مصنوعی: از خلاقیت و ذوق من، همه جهان پر از زیباییها و لطافتهاست و از علم و دانش من، تمام عالم پر از جواهرات گرانبها و ارزشمند است.
چون بی نظیر گشتم در مدح تو سزاست
در من اگر بچشم عنایت کنی نظر
هوش مصنوعی: وقتی در ستایش تو به یکتایی میرسم، شایسته است که به من لطفی کنی و نگاهی به من بیندازی.
آثار اهل ملک باشعار اهل نظم
باقی بماند کالنقش فی الحجر
هوش مصنوعی: آثار و نشانههای افرادی که در مقام ملّک و سلطنت هستند، مانند شعر و نظم، باید باقی بماند و در دلها و ذهنها حک شود، همانطور که نقشهایی که بر روی سنگ ایجاد میشود، همیشه ماندگار هستند.
از من بخر ثنا ، که بود دست تو مرا
ذکر علی الدوام بانعام ماحضر
هوش مصنوعی: از من ستایش را بخر، زیرا همیشه ذکر تو برای من نعمت و برکت است.
معلوم رأی تست که : بودند بی قیاس
در روزگار دولت محمود دادگر
هوش مصنوعی: نظر تو مشخص است؛ در زمان حکومت محمود دادگر، افرادی بودند که نمیتوان آنها را با هیچ معیاری سنجید.
مردان با مهابت و گردان کامگار
میران با سیاست و شاهان نامور
هوش مصنوعی: مردان بزرگ و با وقار، همراه با قدرت و موفقیت، به رهبری مردانی با تدبیر و حکمت میپردازند که به نام و اعتبار شناخته شدهاند.
جملهٔ بهینه وار برفتند از جهان
هم صیتشان هبا شد و هم ذکرشان هدر
هوش مصنوعی: همهٔ آنها به آرامی از دنیا رفتند و نام و یادشان به فراموشی سپرده شد.
کس نام هیچ مرد نداند از آن گروه
کس یاد هیچ شخص نیارد از آن نفر
هوش مصنوعی: هیچ کس از آن گروه نام هیچ مردی را نمیداند و هیچ کس هم یاد هیچ شخصی را نمیکند.
از عنصری بماند وز امثال عنصری
تا روز حشر سیرت محمود مشتهر
هوش مصنوعی: از وجود افرادی خاص و شایسته، تا روز قیامت، شخصیت و رفتار نیکو و محبوب پیامبر (ص) شناخته و نمايان خواهد بود.
والا امیر داد ، که در باب ملک بود
کردار او ستوده و گفتار معتبر
هوش مصنوعی: امیر بزرگ و محترم، که در مسائل حکومتی عملکردش تحسینبرانگیز و سخنانش قابل اعتماد است.
امداد مال او شده بیرون زشرح و وصف
و اعداد جیش او شده افزون ز حد و مر
هوش مصنوعی: کمک و یاری او از کلام و توصیف و شمار فراتر رفته و آنچه به او مربوط میشود، به حدی رسیده که قابل بیان نیست.
چون انتقال کرد بسوی جوار حق
در حال از آن سپاه و خزاین نماند اثر
هوش مصنوعی: زمانی که به سوی نزدیکی خداوند رفت، از آن لشکر و گنجینهها هیچ نشانه و اثری باقی نماند.
گر شعر بوالمعالی حاصل نداشتی
کی دادی از معالی او بعد ازو خبر؟
هوش مصنوعی: اگر شعر بوالمعالی را نداشتی، چطور میتوانستی از بزرگی و فضیلت او پس از او خبری بدهی؟
در جمله نام نیک بقای مخلدست
فانیست مال ، مال بده ، نام نیک خر
هوش مصنوعی: در این عبارت به این نکته اشاره شده است که در زندگی، نام نیک و یاد خوب از انسان، چیزی است که باقی میماند. در عوض، داراییها و مال دنیا زودگذر و ناپایدار هستند. بنابراین، بهتر است که در زندگی به جای جمعآوری مال، در تلاش باشیم تا نام نیک از خود برجا بگذاریم.
چندین هزار مال بجهان می دهند
تا خوش زنید یک دو نفس در جهان مگر
هوش مصنوعی: بسیاری از ثروتها را در دنیا به انسان میدهند تا او بتواند چند لحظهای را با خوشی و راحتی زندگی کند.
ارباب فضل را ز پی عمر جاودان
گر تربیت کنند ، نباشد در آن ضرر
هوش مصنوعی: اگر از شخصیتهای برجسته و با فضیلت، برای زندگی جاوید و پایدار تربیت صورت بگیرد، در این کار هیچ ضرری نخواهد بود.
تا از زمین همی متصاعد شود بخار
تا در هوا همی متطایر شود شرر
هوش مصنوعی: بخار از زمین به هوا میرود و در آسمان به صورت زبانههای آتش پخش میشود.
بادا بزیر رایت تو فتح را مکان
بادا بپیش درگه تو بخت را مقر
هوش مصنوعی: ای کاش زیر پرچم تو، پیروزی مکانی پیدا کند و ای کاش در درگاه تو، خوشبختی جایگاهی داشته باشد.
داده جهان ، بدانچه تو پیمان کنی ، رضا
بسته فلک ، در آنچه تو فرمان دهی ، کمر
هوش مصنوعی: دنیا بر اساس تعهدات تو شکل میگیرد و آسمان نیز در برابر دستورات تو تسلیم است.
اخوان تو بجاه تو در عز و در شرف
و اولاد تو بعون تو با فتح و با ظفر
هوش مصنوعی: دوستان و همراهان تو در حالتی خوب و با افتخار هستند و نسل تو نیز به یاری تو با پیروزی و موفقیت ادامه دارد.
پذیرفته از تو قربان ، فرخنده بر تو عید
تو در امان زآفت و بد خواه درخطر
هوش مصنوعی: من از تو استقبال میکنم و جانم را فدای تو میکنم. روز عیدت خوش و خرم باشد و در امان از هرگونه آسیب و دشمنی.
