برگردان به زبان ساده
ای پیش تو سپهر میان بسته چون قلم
مردم و مردمیت بعالم شده علم
هوش مصنوعی: ای آسمان، در برابر تو بسته و محدود است، چون قلمی که در دست نویسنده است. مردم و ویژگی‌های انسانی‌ات در میان جهان، مانند علمی پخش شده‌اند.
شکلی چو دولت تو بخوبی نیامده
در ساحت وجود ز کاشانهٔ عدم
هوش مصنوعی: هیچ چیز به زیبایی و شکوه تو در این دنیا وجود ندارد که از عدم به وجود آمده باشد.
گه فخر منتسب و آداب مکتسب
در عقد تست منتسب و مکتسب بهم
هوش مصنوعی: گاهی افراد به افتخار نسب و ویژگی‌هایی که به دست آورده‌اند، می‌بالند، اما در نهایت همه اینها در پیوندی که با تو دارند، به هم می‌رسند.
کل جهان با من و بحسن از وجود تو
چون بیضهٔ حرم شد و چون روضهٔ ارم
هوش مصنوعی: کل جهان به خاطر وجود تو در کنار من است، مانند حرم که در آن بیضه‌ای است و مانند باغ ارم که زیبا و دلکش است.
با نفع توتیا شد و با قدر کیمیا
آن خاک و آن گیا، که نهادی برو قدم
هوش مصنوعی: با سود توتیا، و با ارزش کیمیا، آن خاک و گیاهی که قدمت را بر آن گذاشتی، به این شکل در آمده است.
محض محامدت ترا یک بیک خصال
عین مکارمست ترا سر بسر شیم
هوش مصنوعی: به خاطر دوستی‌ات، یک ویژگی تو به تنهایی همچون بهترین صفات انسانی است و در تمام وجودت جاری است.
آثار تو حدیقهٔ آمال را مطر
اخبار تو صحیفهٔ ایام را رقم
هوش مصنوعی: عزیز تو نشانه‌های آرزوهای من هستی و خبرهای تو، سرنوشت روزهایم را مشخص می‌کند.
در بزمگه چنانی، چون نور در حمل
در رزمگه چنانی، چون شیر در اجم
هوش مصنوعی: در محفل شادی و سرور، مانند نوری در روشنایی هستی، و در میدان جنگ، مانند شیری در دل نبرد حضور داری.
خار موافقان ز وفاق تو گشته گل
نوش مخالفان ز خلاف تو گشته سم
هوش مصنوعی: خاری که در اطراف تو به خاطر هم‌دلی و همراهی دوستان به گل تبدیل شده، ضد و نقیض‌هایی که به خاطر اختلاف‌نظرها از تو ایجاد شده، مانند سمی است که به روح و جان می‌زند.
افلاک برندارد بی خدمت تو گام
و ایام برندارد بی‌طاعت تو دم
هوش مصنوعی: هیچ چیزی در آسمان و زمین بدون خدمات و اطاعت تو حرکت نمی‌کند و لحظه‌ای از زمان هم بدون پیروی تو سپری نمی‌شود.
اندر بیان حق همه الفاظ تو نکت
وندر زریق دین همه احکام تو حکم
هوش مصنوعی: در توضیح حقیقت، تمام کلمات تو نکته‌ای دارند و در موارد دینی، همه احکام تو حکم و دستور هستند.
ای ملت خدای بعون تو مشتهر
وی امت رسول بجاه تو محترم
هوش مصنوعی: ای مردم، به خاطر خداوندی که به شما کمک کرده، شناخته شده‌اید و به خاطر پیامبر شما، از احترام ویژه‌ای برخوردارید.
این ملت از رشاد تو به شد اشرف الملل
وین امت از سداد تو شده افضل الامم
هوش مصنوعی: این ملت به خاطر شجاعت تو به مقام والایی رسیده و این قوم به دلیل صداقت و درستکاری تو بهترین از میان امت‌ها شده‌اند.
مشهور گشت رسم تو، زیرا که رسم تست
بخشودن خلایق و بخشودن نعم
هوش مصنوعی: رسم و رسم و آئین تو در میان مردم شناخته شده است، زیرا تو همواره با رحمت و بخشش خود به انسان‌ها و نعمت‌ها را می‌بخشی.
درماندگان محنت افلاس را ز تو
آغوش پر نعم شده و گوش پر نغم
هوش مصنوعی: درماندگان و کم‌بضاعتان، از تو به نعمت و شادی دست یافته و از آوای دلنشین تو بهره‌مند شده‌اند.
ز آنها نه ای که: مال گزینند و نام نی
وز ابرشان نبارد بر باغ نام نم
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که برخی افراد فقط به دنبال مال و نام هستند و از آنها بهره‌ای نمی‌برند. ابرهایی که از این افراد می‌آیند، باران محبت و خیر بر باغ زندگی نمی‌ریزند و به هیچ‌وجه مفید نیستند.
این اعتقاد وار کنند از برای مال
با جاهلان تلطف و با فاضلان ستم
هوش مصنوعی: این باور باعث می‌شود که برای به دست آوردن مال، با نادانان نرم‌خویی کنند و با دانایان بی‌رحمی نشان دهند.
اوباش برگزند ازیشان عدیل لهو
و ایتام مستمند ازیشان قرین غم
هوش مصنوعی: افراد بی‌مسئولیت را انتخاب کرده‌اند که در کنار آنها سرگرمی‌های بی‌فایده و یتیمان نیازمند را قرار داده‌اند، که این مسأله باعث ایجاد اندوه و ناراحتی می‌شود.
دلق طفل بدزدند از لحد
خون حرام حاج بریزند در حرم
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که کودکانی بی‌گناه از گورستان دلقی را دزدیده‌اند و این عمل با ریختن خون حرام در مکان مقدس همراه شده است.
و آنگه در آفتابه در مها نهان کنند
چونانکه آفتاب نتابد بر آن درم
هوش مصنوعی: آنها سپس در آفتابه، در مکان پنهانی، چیزهایی را مخفی می‌کنند به گونه‌ای که نور آفتاب به آنها نمی‌تابد.
یکروز آفتابه بماند بزیر خاک
و انوار آفتابه بقاشان شود ظلم
هوش مصنوعی: روزی آفتابه‌ای در زیر خاک باقی ماند و نور آن به ظلمت تبدیل شد.
ایشان تهی شکم شده در خاک و خاک را
آگنده هم ز شخص و هم از مالشان شکم
هوش مصنوعی: آنها با شکم خالی در خاک خوابیده‌اند و خاک هم به خاطر خودشان و هم به خاطر دارایی‌هایشان پر شده است.
اینجا ندیده هیچ از آن مال جز لقب
و آنجا نبرده هیچ از آن مال جز ندم
هوش مصنوعی: در این دنیا از آنچه که به دست آورده‌ایم، فقط نام و عنوانی داریم، و در آن دنیا هیچ چیزی از آنچه که داریم به جز اندکی از آن نمی‌بریم.
یابند از آب چشم یتیمان و خشم حق
روز جزا سزای بد خویش لاجرم
هوش مصنوعی: در روز قیامت، کسانی که به یتیمان ستم کرده‌اند، باید به خاطر عمل بد خود مجازات شوند و این مجازات می‌تواند ناشی از اشک‌های یتیمان و خشم خداوند باشد.
زان ناکسان دمار برآرند بیکسان
در مجمعی که ایزد بیچون بود حکم
هوش مصنوعی: از بدهای زمانه، نابودی و رنج به‌وجود می‌آید، اما در جمعی که خداوند قانون‌گذاری می‌کند، از یکسانی و برابری در حکم برخوردار خواهیم بود.
عاقل بعرض خویش نماید چنین جفا؟
دانا بجان خویش رساند چنین الم ؟
هوش مصنوعی: آیا انسان عاقل به خود اجازه می‌دهد چنین ظلمی را ببیند؟ آیا فرد دانا به خود آسیب می‌زند و دردی را تحمل می‌کند؟
درویش وار عیشی اینجا به نیک و بد
و آنجا توانگرند حسامی بپیش و کم
هوش مصنوعی: در اینجا، زندگی ساده و بی‌ریایی مانند درویش‌هاست، جایی که نه به خوبی و نه به بدی اهمیت داده می‌شود. اما در آنجا، افرادی هستند که ثروتمند و توانگر به نظر می‌رسند، در حالی که در واقع ممکن است آن‌طور که به نظر می‌رسند، نباشند و به اندازه‌ای که رویشان می‌نویسند، کمبود داشته باشند.
بر اهل بخل فاتحت و خاتمت بدست
ای کار تو بفاتحت و خاتمت کرم
هوش مصنوعی: بخل و خساست نه تنها آغاز و پایان خوشی را برای صاحبش به ارمغان نمی‌آورد، بلکه در نهایت کارهای خیر و بخشش در دست خداوند است و اوست که در این زمینه بخشندگی می‌کند.
تا نارواست بر سور ایزدی حدوث
تا ناسزاست بر صور آدمی قدم
هوش مصنوعی: تا زمانی که به وجود آمدن و نزول امور الهی نادرست است، ناپسند است که قدم‌های انسانی در مسیر نادرست قرار گیرد.
اجرام چرخ باد بسیط ترا خیول
و اجسام دهر باد جناب ترا خدم
هوش مصنوعی: اجرام آسمانی و حرکت‌های آنها باعث ایجاد تصورات و افکار مختلف در ذهن تو می‌شود و نقش و تحولات زمان بر زندگی تو تأثیر دارد.
پیشت هر آنکه لاف ز چرخ فلک زند
بر درگه تو باد چو چرخ فلک پنجم
هوش مصنوعی: هر کسی که در مورد چرخش و قدرت جهان صحبت کند، نزد تو چیزی بیشتر از آنچه که چرخ فلک پنجم باشد، نیست.
