برگردان به زبان ساده
ای حریم صدر تو ترسندگان را چون حرم
از تو گشته بیضهٔ خوارزمشاهی محترم
هوش مصنوعی: ای سرزمین سینهی تو، ترسندگان را مانند حرم که برای آنها محترم است، محترم میدارد.
طایر عدل ترا صحن زمین زیر جناح
ناظر قدر ترا سطح فلک زیر قدم
هوش مصنوعی: پرنده عدالت تو، زمین را زیر بالهای خود دارد و مقام تو، آسمان را زیر قدمهای تو میبیند.
چرخ گردان بر ندارد جز بفرمان تو گام
دوره گردون بر نیارد جز بپیمان تو دم
هوش مصنوعی: سرنوشت و گردش روزگار تنها به اراده و فرمان تو بستگی دارد، و چرخ زمان به هیچ وجه حرکتی نمیکند مگر اینکه مطابق با قول و قرار تو باشد.
مدح احداق شریف تست تسبیح فلک
خاک درگاه رفیع تست محراب امم
هوش مصنوعی: ستایش و احترام به جایگاه والای توست، که مانند تسبیح ستارگان در آسمان میدرخشد و همچون محرابی برای همهی انسانها و امتهاست.
در معالی کردهای تو عین صواب
در معانی گفتهای تو همه محض حکم
هوش مصنوعی: در بلندای فضیلتها و خوبیهای تو، همه چیز بهدرستی و درستی معنا پیدا میکند و تمام گفتههایت فقط بر اساس حکمت و دلیل است.
کرده در اکناف گیتی بسط آیات علوم
کرده بر اطراف گردون نصب رایات همم
هوش مصنوعی: در گوشه و کنار جهان، نشانهها و آیات علم را منتشر کرده و پرچم آرمانها را بر فراز آسمانها برپا کرده است.
از نهیب کوشش تو فتنه را خون شد جگر
وز صدای بخشش تو بخل را پر شد شکم
هوش مصنوعی: به خاطر تلاشت، مشکلات و چالشها به آسانی حل شدهاند و از شدت تلاش تو، دلهای ناامید دوباره امیدوار شدهاند. صدای تو که نشان از بخشش و generosity دارد، خلاء و تنگدستی را پر کرده و افراد را به سوی سخاوت دعوت کرده است.
از پی مدحت دهان بگشاده گیتی چون دوات
وز پی امرت میان بر بسته گردون چون قلم
هوش مصنوعی: جهان به استقبال تو آمده و انگار مانند دوات برای نوشتن مدح تو آماده است. آسمان نیز به فرمان تو گوش داده و انگار مانند قلم بسته میشود تا به دست تو به ثبت برسد.
آنکه از تو زندگانی یافت نهراسد ز مرگ
و آنکه از تو شادمانی دید نندیشد ز غم
هوش مصنوعی: کسی که از وجود تو زندگی و حیات میگیرد، از مرگ نمیترسد و کسی که خوشی و شادمانی را در وجود تو مییابد، به غم و اندوه فکر نمیکند.
با وجود جود تو معدوم شد رسم نیاز
با وجود عدل تو منسوخ شد حکم ستم
هوش مصنوعی: با مهربانی و بخشش تو، نیاز و درخواست از بین رفت و با وجود عدالت تو، ظلم و ستم دیگر پذیرفته نمیشود.
فتح موجود و عدم معدوم گشت از تیغ تو
فرع تیغ تست ، گویی هم وجود و هم عدم
هوش مصنوعی: با قدرت و توانایی تو، وجود به پیروزی رسید و عدم از بین رفت. قدرت تو مانند شمشیری است که همه چیز را تحت تأثیر قرار میدهد، به طوری که هم وجود و هم عدم به یکباره در دست تو متبلور شده است.
عدل کسری با دل دارا ترا گشتست جمع
جاه قیصر با جلال جمع ترا گشتست ضم
هوش مصنوعی: عدل کسری با دل دارا تو را گرد آورد و جلال قیصر با شکوه تو به هم پیوست.
هم بتو تسلیم خواهد کرد دست روزگار
تاج کسری ، تخت دارا ، قصر قیصر ، ملک جم
هوش مصنوعی: روزگار به زودی همه چیز را به تسلیم تو در خواهد آورد؛ حتی تاج کسری، تخت دارا، قصر قیصر و ملک جم.
ای تن اشراف کرده قید ز انواع منن
وی دل احرار کرده صید ز الطاف شیم
هوش مصنوعی: ای جسمی که به ظاهر شرافتمند شدهای، به بند انواع خوشیها و تجملات در آمدهای، و ای دل آزادگان که به واسطه الطاف و مهربانیها، در دام افتاده است.
باره سوی صید راندی ، تاز خون وحش و طیر
سنگ وادی شد عقیق و خار صحرا شد بقم
هوش مصنوعی: تو به سوی شکار رفتی و خون حیوانات وحشی و پرندگان، در آن دره به سنگ عقیق تبدیل شد و خارهای دشت به گیاهان خوشبو تبدیل گشت.
ای دو دست فایض تو بر کمان چرخ رام
در دو دست سخت تو تیر و کمانی سخت هم
هوش مصنوعی: ای دستهای تو که بهخوبی هنر تیراندازی را آموختهاند، مانند کمان سفت و محکم بر چرخ فلک تسلط داری. در این دستهای قوی، تیر و کمان با هم به قدرت و استحکام خود مشهورند.
زان کمان و تیر صید بخت تو تیر فلک
زین کمان و تیر صید دست تو شیر اجم
هوش مصنوعی: از کمان و تیر بخت تو، تیر تقدیر تو را هدف قرار میدهد، و از کمان و تیر دست تو، شکار شیر افسانهای به دام میافتد.
خسروا ، صاحب قرانا ، نزد ابنای خرد
هست در دنیا بقای جاودان خیر النعم
هوش مصنوعی: شخصی بزرگ و محترم در کنار نسل جوان و خردمند، در دنیا از نعمتهای پایدار و خوب برخوردار است.
چیست تفسیر بقای جاودان ؟ نام نکو
وان ز کسب محمدت خیزد ، نه از کسب درم
هوش مصنوعی: چه چیزی را میتوان به عنوان تفسیر جاودانگی دانست؟ نام نیک است که از ویژگیهای محمد برمیخیزد، نه از جمعآوری مال و ثروت.
حاتم و اشراف برمک مادحان پرورده اند
گشت باقی نام ایشان تا قیامت ، لاجرم
هوش مصنوعی: حاتم طایی و اشراف برمک افرادی بودهاند که به خاطر نیکیها و بزرگمنشیهایشان مورد ستایش قرار گرفتهاند و نام آنها تا قیامت جاودانه خواهد ماند.
موکب محمود در غزنین واز انعام او
گشته قارون مادحان اندر عرب وندر عجم
هوش مصنوعی: در شهر غزنین، مجلس بزرگ و با جلالی برپا شده است و به خاطر بخششهای فراوان محمود، شاعران و مداحان از عرب و عجم به ستایش او برخاستهاند.
شعرهای عنصری و عسجدی تا روز حشر
ماند بر دیباچهٔ آثار خوب او رقم
هوش مصنوعی: شعرهای عنصری و عسجدی تا روز قیامت بر روی کاغذهای زیبا و ارزشمند آثار خوب او باقی خواهد ماند.
میرداد ، ار بوالمعالی را نپروردی چنان
در معالی کی شدی گرد همه عالم علم ؟
هوش مصنوعی: اگر بوالمعالی را نمیپروراندی، آیا ممکن بود که در معالی به جایگاه بلند علمی دست یابی؟
از امیر داد شعر بوالمعالی ماند و بس
چون خیالش گشت زایل در همه خیل و حشم
هوش مصنوعی: فقط نام امیر بوالعالی در شعر باقی ماند و حرفی از او در ذهنها نماند، در حالی که دیگران اطرافش بودند و زندگی میکردند.
نی چو بنده بوالمعالی در فضل و هنر
نی امیر داد چون تو بود در جود و کرم
هوش مصنوعی: من مانند بندهام که در فضیلت و هنر عالی است، اما نه به اندازه تو که در بخشندگی و جوانمردی بینظیر هستی.
باشد الحق لایق ایام تو گر من شوم
ز احتشام صدر تو چون بوالمعالی محتشم
هوش مصنوعی: اگر من بخواهم به بزرگی و شان تو نزدیک شوم، شایسته است که احترام و مقام تو را حفظ کنم.
تا ز مصنوع و ز صانع هست پیدا نزد عقل
هم علامات حدوث هم امارات قدم
هوش مصنوعی: تا زمانی که نشانههای مصنوع و سازنده وجود دارد، عقل میتواند هم نشانههای تازهگی و هم نشانههای قدیمبودن را تشخیص دهد.
نام تو بادا بلند و نام بد گوی تو پست
عمر تو بادا فزون و عمر بدخواه تو کم
هوش مصنوعی: اسم تو باید در چهرهها و دلها برجسته باشد و نام کسانی که بد درباره تو صحبت میکنند، در نظرها بیارزش. امیدوارم سالهای عمر تو زیاد باشد و زمان زندگی کسانی که به تو کینه دارند، کوتاه باشد.
از شهان و خسروان در صحن لشکرگاه تو
هم سرادق بر سرادق ، هم حشم اندر حشم
هوش مصنوعی: در میدان جنگ تو، از پادشاهان و سلاطین، خیمهها به صف در کنار یکدیگر بر پا شده است و در میان آنها، بزرگمردان و خدمتکاران به طور منظم و مرتب حضور دارند.
