برگردان به زبان ساده
ای روی تو چو خلد و لب تو چو سلسبیل
بر خلد و سلسبیل تو جان و دلم سبیل
هوش مصنوعی: ای چهرهات مانند بهشت و لبهایت چون آب خوشگوار است، بر آن بهشت و آب خوشگوار جان و دلم به عشق تو است.
در طاعت هوای تو آمد دلم ، از آنک
از طاعتست یافتن خلد و سلسبیل
هوش مصنوعی: دل من در پی رضایت تو به سمت فرمانبرداری رفته است، چون به واسطه اطاعت از توست که به بهشت و آبهای زلال دست پیدا میشود.
ناهید پیش طلعت تو کسی دهد فروغ؟
خورشید پیش صورت تو کی بود جمیل
هوش مصنوعی: آیا ناهید (سیاره زهره) میتواند زیبایی تو را به کسی نشان دهد؟ آیا خورشید میتواند در برابر چهره تو جلوهای داشته باشد؟
بغداد حسن و مصر جمالی و چشم من
هم دجله را قرین شد و هم نیل را عدیل
هوش مصنوعی: بغداد به خاطر زیباییاش معروف است و مصر هم از نظر جذابیت مشهور است. اما چشم من به دو رود بزرگ، دجله و نیل، که نمایانگر زیباییهای این مناطق هستند، دوخته شده است و آنها را همتای یکدیگر میداند.
با چشم من بساز، که خوبی و خرمی
بغداد را ز دجله بود مصر را ز نیل
هوش مصنوعی: با نگاه من زندگی کن، چرا که زیبایی و سرسبزی بغداد از رود دجله ناشی میشود و خوشبختی مصر نیز از رود نیل سرچشمه میگیرد.
از بار رنج بی تو ، تن من شده چو نال
وز زخم دست بی تو ، بر من شده چو نیل
هوش مصنوعی: از فرط درد و رنجی که در نبود تو متحمل میشوم، جسم من مانند نالهای در آمده است. و زخمهایی که به خاطر دوری تو بر من وارد شده، به گونهای است که شبیه به سرخی نیل شدهام.
عشق رخ تو شخص عزیزم ذلیل کرد
عشقست آنکه شخص عزیزان کند زلیل
هوش مصنوعی: عشق به چهره تو عزیز دل من را خوار کرده است؛ عاشقانه است که عشق میتواند عزیزان را نیز ناتوان و خوار کند.
آخر بلطف تقویت شاه روزگار
یابد شفا زانده تو این تن علیل
هوش مصنوعی: در نهایت، به لطف حمایت پادشاه وقت، این بدن بیمار بهبودی خواهد یافت.
خورشید خسروان ، ملک اتسز ، که ذات او
در علم چون علی شد و در عقل چون عقیل
هوش مصنوعی: خورشید پادشاهان، فرمانروای عظیم، که وجودش در علم به اندازه علی و در عقل به اندازه عقیل است.
قدر فلک بجنب معالی او حقیر
مال جهان بپیش ایادی او قلیل
هوش مصنوعی: هوا و فضای کلی دنیا را به خاطر عظمت او به حرکت درآوری، زیرا تمامی ثروت و داراییهای جهان در برابر قدرت او ناچیز است.
نه همچو رأی او بضیا اختر مضیئی
نه همچو عزم او بمضا خنجر صقیل
هوش مصنوعی: نه مانند نظر اوست که همچون ستارهای درخشان است و نه مانند ارادهاش که به مانند خنجر تیز و برنده است.
رستم بوقت کوشش با سهم او جبان
حاتم بوقت بخشش با جود او بخیل
هوش مصنوعی: رستم در هنگام جنگ و تلاش، شجاعت و دلیری از خود نشان میدهد، اما حاتم در زمان بخشش و کمک به دیگران، از خود بخل و کملطفی نشان میدهد.
حساد او ببند نوایب شده اسیر
و اعدای او بتیغ حوادث شده قتیل
هوش مصنوعی: حسادت او باعث شده که هیچ موسیقی از او نشنیده شود و دشمنانش تحت تأثیر مشکلات زندگی قرار گرفته و در زحمت و ناراحتی به سر ببرند.
در صحن بپیشه زهرهٔ شیران شود تباه
چون رخش او بعرصهٔ میدان زند صهیل
هوش مصنوعی: در محلی که شیران حضور دارند و قدرتشان نمایان است، زهره (بانوی نازکدل) متحمل سختی و زحمت میشود. چرا که وقتی اسب او، که به شجاعت مشهور است، وارد میدان میشود، صدای واقعیت و قدرت شیران را به گوش میبرد.
ای طبع تو بکشف دقایق شده ضمین
وی کف تو برزق خلایق شده کفیل
هوش مصنوعی: ای طبیعت تو میتوانی نکات دقیق را آشکار کنی، و دست تو در تامین نیازهای مردم، مانند کفیل و نگهبان آنهاست.
اسلام در همایت تو یافته پناه
اقبال بر ستانهٔ تو ساخته مقیل
هوش مصنوعی: اسلام به کمک تو و در حمایت از تو پناه گرفته است، اقبال بر اساس وجود تو شکل گرفته و به تحقق رسیده است.
در گرد ملک حزم تو حصنی شده حصین
بر فرق خلق عدل تو ظلی شده ظلیل
هوش مصنوعی: در اطراف سرزمین تدبیر تو دژی مستحکم ساخته شده و بر سر مردم، سایه عدالت تو به شکل یاری در آمده است.
با نیزهٔ طویلی و در معرکه کنی
عمر عدو قصیر بدان نیزهٔ طویل
هوش مصنوعی: با نیزهای بلند و در میدان جنگ میتوان عمر دشمن را به طرز قابل توجهی کوتاه کرد.
تیغن براه ملک دلیلست خصم را
وندر چنان رهی نبود جز چنین دلیل
هوش مصنوعی: تیر و شمشیر در راه پادشاهی نشاندهندهی دشمن است و در این مسیر، جز این نشانه، چیز دیگری وجود ندارد.
و حیست هر چه رأی تو بیند ، و لیک نیست
اندر میانه واسطهٔ شخص جبریل
هوش مصنوعی: هر آنچه را که نظر تو ببیند، وجود دارد، اما در میان این حقایق، شخص جبریل به عنوان واسطهای قرار ندارد.
شاها ، بدار حرب کشیدی سپاه حق
راندی در آب و آتش چون موسی و خلیل
هوش مصنوعی: ای پادشاه، تو به جنگ با دشمنان دست یازیدی و سپاه حق را در آتش و آب به جلو راندی، مانند موسی و ابراهیم خلیل.
جیشی ، همه بشدت و نیرو چو شرزه شیر
خیلی همه بسینه و بازو چو ژنده پیل
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف قدرت و نیروی زیادی اشاره دارد که در پارهای از افراد یا موجودات مشاهده میشود. آنها به شدت و با تمام قوای خود عمل میکنند، همچون شیر که درنده و قدرتمند است. همچنین به تن و بازوی پهلوانان اشاره میشود که مانند فیل بزرگ و نیرومند است و نشاندهنده عظمت و استقامت آنهاست.
آنجا یکی حصار با یکی میل ساختی
کاسلام را فزود شرف زان حصار و میل
هوش مصنوعی: در آن مکان، تو دیواری با ستونی ساختهای که با وجود آن، احترام و کرامت به آن دیوار و ستون افزوده شده است.
آن قلعه بیخ کفر ز آفاق کرد قلع
و آن میل درد و چشم ضلالت کشید میل
هوش مصنوعی: آن قلعهای که نماد کفر و نافرمانی است، از هر سو محاصره شده و به شدت تحت حمله قرار گرفته، در حالی که میل و خواستههای غلط و چشمهای گمراهی به سمت آن جلب شدهاند.
گشت از حظور موکب تو در مهی تمام
کاری که بود نزد همه خلق مستحیل
هوش مصنوعی: به سبب حضور تو، همه چیز در دنیای من دگرگون شده و این تغییر برای دیگران باور نکردنی و غیر ممکن است.
پاداش تو ز خلق وز خالق بدین عمل
ذکریست بس جمیل و ثوابیست بس جزیل
هوش مصنوعی: پاداش اعمال نیک تو از سوی مردم و خداوند، یادآور زیبایی است و پاداشی بزرگ و فراوان به دنبال دارد.
توفیق نعمتست جلیل از خدا و نیست
یک شخص جز تو در خور این نعمت جلیل
هوش مصنوعی: توفیق، خیر و برکت بزرگی است که از سوی خداوند به بندگانش عطا میشود و هیچکس به جز تو شایستهی دریافت این نعمت بزرگ نیست.
تا در مجسمات بود جرم استوان
تا در مسطحات بود شکل مستطیل
هوش مصنوعی: تا زمانی که در اشکال سهبعدی مانند استوانه وجود دارد، آن جرم محسوب میشود و زمانی که به شکلهای دو بعدی مانند مستطیل تبدیل میشود، بهعنوان یک سطح شناخته میشود.
بادا ولی صدر تو در راحت و نشاط
بادا عدوی ملک تو در ناله و عویل
هوش مصنوعی: امیدوارم که تو در آرامش و خوشی باشی و دشمنان تو در گلم و زاری به سر ببرند.
تأیید کرده بر در احباب تو نزول
و اقبال کرده از بر اعدای تو رحیل
هوش مصنوعی: خداوند بر در دوستانت رحمت و برکت نازل کرده و از سوی دشمنانت دوری میگزیند.
