برگردان به زبان ساده
ای شاه، جهانی شدهای تو ز بدایع
در ذات تو موصوف شد اوصاف طبایع
هوش مصنوعی: ای پادشاه، تو به خاطر ویژگیهای منحصر به فردی که در وجودت نهفته است، فراتر از دیگران قرار گرفتهای و به نوعی جهانی شدهای. اوصاف و خصوصیات طبیعی به واسطهی وجود تو معنا پیدا کردهاست.
حلم تو چو اول شد و لطف تو چو ثانی
عزم تو چو ثالث شد و عنف تو چو رابع
هوش مصنوعی: نخستین مرحله نرمش و بردباری توست، سپس نوبت به لطف و مهربانیات میرسد. در مرحله بعدی عزم و ارادهات ظاهر میشود و در نهایت، شدت و قاطعیت تو نمایان میگردد.
وین هفت ستاره، که در این هفت سپهرند
هستند بحکم تو همه غارب و طالع
هوش مصنوعی: این هفت ستاره که در هفت آسمان قرار دارند، به فرمان تو همه در حال غروب و طلوع هستند.
مر امر ترا دایرهٔ مه شده منقاد
مر ذهن ترا نجم عطارد شده طایع
هوش مصنوعی: حکم تو بر زندگیام مانند دایرهای پر از نور ماه است که من را مطیع کرده است، و عقل تو مانند ستاره عطارد، اطاعتپذیر و منظم شده است.
ناهید گه لهو ترا گشته مسخر
خورشید گه جود ترا گشته متابع
هوش مصنوعی: ناهید (سیاره زهره) در زمانهایی به بازی و سرگرمی میپردازد و به نوعی تحت تأثیر خورشید قرار میگیرد. همچنین، در زمانهایی دیگر، ناهید به بخشندگی و generosity میپردازد و تابع نور خورشید میشود.
مریخ، که هر لحظه خورد خون جهانی
با خنجر خونخوار تو شد خاشع و خاضع
هوش مصنوعی: مریخ، که به طور مداوم از خون انسانها تغذیه میکند، به خاطر خنجر خونین تو تسلیم و فروتن شده است.
برده مدر سعد ترا اختر سادس
دیده شرف قدر ترا کوکب سابع
هوش مصنوعی: بندهای که در آغوش محبت تو قرار دارد، ستارهای همرتبه با دیگر ستارههاست. ارزش و مقام تو همچون ستارهای در آسمان میتابد و هیچکس نمیتواند به اندازه آن، به تو احترام بگذارد.
با رفعت تو پست بود گنبد ثامن
با همت تو خرد بود قبهٔ تاسع
هوش مصنوعی: با توجه به عظمت و بلندی مقام تو، گنبد طلا و زیبای حرم امام رضا (ع) در مقایسه با تو کوچک و ناچیز است. همچنین، تلاش و اراده تو باعث شده که قبهٔ حرم امام جواد (ع) نیز در برابر تو کم ارزش و کوچک به نظر برسد.
گر ملک جهان جمله بگیری و نگیری
والله نشود همت والای تو قانع
هوش مصنوعی: اگر تمام دنیا را به دست بیاوری و هیچ نگیری، باز هم به خدا قسم نمیتوانی همت بلندت را راضی کنی.
در رزم بمانند جهانی متجبر
در رزم همانند زمینی متواضع
هوش مصنوعی: در میدان جنگ، همانطور که یک مبارز بزرگ و قوی است، باید همچنان متواضع و فروتن مثل زمین باشی.
هستی تو زمانه و اگر نی ز چه معنیست
بر اهل زمان از تو مضرات و منافع؟
هوش مصنوعی: وجود تو همانند زمان است و اگر نباشی، وجود چه معنایی دارد؟ برای مردم دنیا، ضرر و فایدهای از تو حاصل میشود.
ور نیست درت کعبهٔ اقبال چرایند
سوی درت ابنای شرف ساجد و راکع؟
هوش مصنوعی: اگر در زندگیات جایی برای سعادت و شرافت نیست، چرا فرزندان بزرگ و والا مقام به درت نمیآیند و در برابر تو نماز نمیخوانند؟
از طلعت بایستهٔ راحت ناظر
وز نکتهٔ شایستهٔ تو لذت سامع
هوش مصنوعی: از زیبایی چهرهٔ دلنشینات، چشمها آسایش مییابند و از نکتههای خوشایندت، گوشها لذت میبرند.
پیراسته از بر جزیل تو مقاصد
و آراسته از ذکر جمیل تو مجامع
هوش مصنوعی: پاک و بیعیب از هدفهای تو و زیبا و دلنشین از یاد تو در جمعهای مردم.
از قاعدهٔ دولت و از بیضهٔ اسلام
احداث جهان را شده شمشیر تو دافع
هوش مصنوعی: توسعه و پیشرفت جهان به وسیلهٔ قدرت و توانایی تو، که از اصول و ارزشهای دولت و اسلام نشأت گرفته است، محقق شده است.
طبعت فضلا را صدف در معانی
گنج ضعفا را هدف تیر مطامع
هوش مصنوعی: طبع افراد فاضل مانند صدفی است که معانی گرانبها را در خود دارد، در حالی که گنجینهی نیازمندان، به عنوان هدف تیر آرزوها و خواستهها قرار میگیرد.
شاها، تویی آنکس که بر اصحاب شریعت
شد خدمت تو فرض پس از طاعت صانع
هوش مصنوعی: ایشاه، تو کسی هستی که اطاعت از تو پس از اطاعت از خالق بر پیروان دین واجب شده است.
درگاه رفیع تو در ایام شداید
هم مشرب عطشان شد و هم مطعم جایع
هوش مصنوعی: در روزهای سخت و دشوار، درگاه و جایگاه بلند تو هم سرپناهی برای تشنگان و هم غذایی برای گرسنگان شده است.
جای غزل و جای دعا مدح تو خوانند
می خواره بمی خانه و زاهد بصوامع
هوش مصنوعی: در اینجا به دو نوع از عبادت و مدح اشاره شده است. یکی از آنها وقتی است که میگویند در حال مستی و جشن، زیباترین اشعار و دعاها را برای تو سروده و خوانده میشود. از سویی دیگر، زاهدانی که به دور از دنیا و در فروتنی عبادت میکنند، به مکانهای خاصی میروند تا دینی را انجام دهند. به نوعی، هر کدام به یک شکل به تجلیل و ستایش تو پرداخته و عشق و ارادت خود را نسبت به تو ابراز میکنند.
تشبیب از آن افگنم از شعر در آغاز
کابیات بود بیشرف مدح تو ضایع
هوش مصنوعی: من از آغاز شعر، به تو مدح نمیگویم، زیرا این کار برای من بیارزش و بیاحترام است.
اول بثنای تو کنم نظم لطایف
و آخر بدعای توکنم ختم بدایع
هوش مصنوعی: ابتدا به زیباییها و لطافتهای تو اشاره میکنم و در پایان با دعا و آرزوی خیر برای تو سخن را به پایان میرسانم.
کاشعار مرا، گرچه بود معجب و معجز
و ابیات مرا، گرچه بود رایق و رایع
هوش مصنوعی: شعرهای من، هرچند شگفتانگیز و منحصر به فردند، و مصرعهایم، هرچند زیبا و دلنشین هستند، اما به خاطر کنه و عمق معنا، همیشه در نظر دیگران مورد ستایش قرار نمیگیرند.
رونق ندهد جز بثنای تو مبادی
فرخ نشود جز بدعای تو مقاطع
هوش مصنوعی: هیچ چیزی نمیتواند به شادابی و رونق بپردازد مگر اینکه ستایش تو در آن باشد و هیچ بخشی از زندگی نمیتواند خوشحال کننده باشد جز دعا و خواستههای تو.
تا هست صلاح همه عالم بسیاسات
تا هست نظام همه عالم بشرایع
هوش مصنوعی: تا زمانی که نیازها و منافع تمام خلق در نظر گرفته شود، نظم و قانون در زندگی انسانها برقرار است.
بادا همه اخبار معالی تو سایر
بادا همه آثار مساعی تو شایع
هوش مصنوعی: بادا که همه اخبار خوب و شایسته تو در دلها نشر یابد و همه نشانههای تلاشهای تو در سراسر جهان شناخته شود.
از غدر جهان را شده تهدید تو زاجر
جور فلک را شده انصاف تو مانع
هوش مصنوعی: دنیا به خاطر بدیهای تو به خطر افتاده و ظلمهای آسمان باعث شده تا تو نتوانی به انصاف عمل کنی.
گه طبع ولی شاد کن از نعمت فاخر
گه نسل عدو قطع کن از خنجر قاطع
هوش مصنوعی: گاهی با طبیعت شاد زندگی کن و از نعمتهای باارزش لذت ببر، و گاهی نیز اگر لازم شد، نسل دشمن را با چاقوی تیز قطع کن.
