برگردان به زبان ساده
جهان سرای غرورست، نی سرای سرور
طمع مدار سرور اندرین سرای غرور
هوش مصنوعی: دنیا محلی برای خودپسندی و فخر فروشی است، نه جایی برای خوشحالی و شادابی. در این مکان پر از غرور، به خوشحالی دلخوش نباش.
بعاقبت بحسام هوان شود مجروح
دلی که او بحطام جهان شود مسرور
هوش مصنوعی: در نهایت، دلی که با تیر حسام آسیب ببیند، هرگز نمیتواند از خوشیهای دنیا شاد باشد.
فساد دین همه از جمع خواسته است و ترا
همیشه همت بر جمع خواسته مقصور
هوش مصنوعی: فساد دین به خاطر تجمع و همگرایی خواستهها به وجود آمده و تو همیشه تمرکزت بر روی جمع کردن این خواستهها بوده است.
ز حال عقبی چون گمرهان مشو غافل
بمال دنیا چون ابلهان مشو مغرور
هوش مصنوعی: از وضعیت آخرت غافل نشو و مانند بیخودان به دنیای مادی وابسته نباش.
بریده کن طمع باطل از طعام خبیث
گر اعتقاد تو حقست در شراب طهور
هوش مصنوعی: اگر به حقیقت اعتقاد داری و میخواهی در مسیر درست باشی، باید از خواستههای ناروا و خوراکیهای ناپاک دوری کنی.
مده بدنیی عقبی ،که عاقلان ندهند
بدین سفینهٔ ظلمت چنان حدیقهٔ نور
هوش مصنوعی: برای خودت بدی نکن، زیرا افراد خردمند به این کشتی تاریکی، به مانند باغی از نور، اجازه نمیدهند.
ترا دلیست بدام هوی شده مأخوذ
ترا سریست بجام هوس شده مخمور
هوش مصنوعی: دل تو در دام تمایلات گرفتار شده و سر تو به خاطر آرزوهای ناشی از این خواهشها مست و گیج است.
نه هیچ رسم تو اندر سبیل حقی مرضی
نه هیچ سعی تو اندر طریق دین مشکور
هوش مصنوعی: هیچ راه و رسم تو در مسیر حق مورد پسند نیست و هیچ تلاشی که تو در راه دین کردهای، مورد قدردانی قرار نمیگیرد.
تو در معاصی و حور و قصور داری چشم
بدین طریق نیابد بدست حور و قصور
هوش مصنوعی: شما در گناهان و لذایذ دنیا غرق شدهاید و از طریق این گناهان نمیتوانید به مقام و نعمتهای عالی برسید.
بخیر کوش،که الا بخیر نتواند یافت
نعیم روضهٔ خلد ونسیم طرهٔ حور
هوش مصنوعی: به پاداش خوب انجام دادن کارها امیدوار باش، زیرا جز به خوبی نمیتوان به خوشیهای بهشت و زیباییهای دنیای فرشتهها دستیابی پیدا کرد.
بساز کار، که وقت رحیل شد نزدیک
مدار آنچه نه دورست از دل خود دور
هوش مصنوعی: کار خود را بساز، زیرا زمان رفتن نزدیک است. نگذار چیزهایی که به قلبت نزدیک نیستند، تو را از آنچه در دلت است دور کنند.
زبارگاه الهی رسول این بست
که عارضین چو مشک تو گشت کافور
هوش مصنوعی: از درگاه پروردگار، پیامبری اینچنین به ارمغان آورده است که چهرهها مانند مشک، خوشبو و دلنوازند.
گناهکار، اگرچه جوان، نه معذورست
پس از طلایع پیری کجا بود معذور؟
هوش مصنوعی: هر انسان گناهکاری، حتی اگر سنش کم باشد، نمیتواند به خاطر جوانیاش عذرخواهی کند. پس وقتی پیری به سراغش میآید، دیگر چه دلیلی برای عذرخواهی دارد؟
بقهر خلق مشو شادمان ،که خواهی گشت
ز دست مرگ،اگرچند قاهری،مقهور
هوش مصنوعی: به خاطر نداشتن خوشحالی در بین مردم، خود را شادمان نکن، چون اگرچه ممکن است برتری داشته باشی، اما بالاخره به دست مرگ خواهی افتاد.
نگاه کن که شهنشاه شرق خانهٔ شرع
چگونه کرد باخلاق خوب خود معمور؟
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف رفتاری نیکو و شایسته از یک مقام بلندپایه در شرق میپردازد که با احترام و توجه به اصول اخلاقی و مذهبی، جامعهای را آباد و سعادتمند کرده است. به نوعی، به اهمیت پیروی از ارزشهای انسانی و مذهبی در ساختن یک جامعه خوب و پویا اشاره دارد.
ابوالمظفر، خورشید خسروان ،اتسز
که هست رایت ایمان بتیغ او منصور
هوش مصنوعی: ابوالمظفر، خورشید پادشاهان است که پرچم ایمان به واسطه قدرت او به پیروزی میرسد.
خدایگانی ، کز جاه اوست در اسلام
همه نظام عقود و همه قوام امور
هوش مصنوعی: خداوندی که بواسطه مقامش، تمامی اصول و نظامهای اجتماعی و ساختارهای زندگی در اسلام برقرار و پایدار است.
ز فیض مکرمت او نماند کس درویش
ز لطف عاطفت او نماند کس رنجور
هوش مصنوعی: از بخشش و کرم او کسی درویش نمانده و از محبت و رحمت او کسی رنجور باقی نمانده است.
رفیع همت او فرق ملک را افسر
شریف خاطر او گنج فضل را گنجور
هوش مصنوعی: بلندای اراده او مانند تاجی بر سر پادشاهی است و ذهن او به اندازهای نیکو و بزرگ است که گنجینهای از فضائل را در خود جای داده است.
نهان چرخ همه پیش علم او مکشوف
گناه خلق همه نزد او مغفور
هوش مصنوعی: آسمان و گردش آن برای علم او پنهان نیست و همه گناهان مردم در نزد او بخشوده شده است.
بروز معرکه پیکان تیر او کرده
تن مخالف دین همچو خانه زنبور
هوش مصنوعی: وقتی که تیر و کمان او به هدف میخورد، دشمنان دین به مانند لانه زنبور، به شدت دچار آشفتگی و بینظمی میشوند.
گسسته در صف پیکار دست قدرت او
سر عدو زکنف همچو خوشه انگور
هوش مصنوعی: در میدان نبرد، قدرت او چنان است که به آسانی دشمن را از ریشه از هم میپاشد، مانند خوشهای که به راحتی از شاخه جدا میشود.
نه هیچ کار جهان در پناه او مشکل
نه هیچ راز فلک از ضمیر او مستور
هوش مصنوعی: هیچ کاری در این دنیا نیست که در سایه او دشوار باشد و هیچ رازی از آسمان نیست که از دل او پنهان بماند.
هوای مجلس او را نسیم ساحت خلد
غریو موکب او را نهیب نفحهٔ صور
هوش مصنوعی: نسیم خوشبوی مجلس او مانند هوای بهشت است و صدای قشنگ او همچون صدا و نغمهای پر از هیجان و جذبه است.
نموده چهره ظفر از غبار شبدیزش
چنان که روشنی صبح در شب دیجور
هوش مصنوعی: چهره پیروزی از غبار شبدیزش نمایان است، مانند روشنایی صبح که در دل شب تاریک میدرخشد.
کمینه عامل او همچو کسری و دارا
کهینه حاجب او همچو قیصر و فغفور
هوش مصنوعی: حداقل کارگزار او مانند کسری و دارا است و نژاد او مانند قیصر و فغفور است.
زهی بعدل تو آسایش صغار و کبار
زهی بعهد تو آرامش سنین و شهور
هوش مصنوعی: ای کاش عدل و انصاف تو باعث آرامش کوچکترها و بزرگترها شود، ای کاش عهد و پیمان تو موجب آرامش در سالها و ماهها گردد.
ترا بنشر ایادی صنایع معروف
ترا بقهر اعادی وقایع مشهور
هوش مصنوعی: تو در زیربال آن دستهای آشنا به هنر قرار داری و با قدرت حوادث نامی، دچار شدهای.
بعلم و عدل تو رونق گرفته دولت و دین
بنوح و موسی حرمت گرفت جودی و طور
هوش مصنوعی: با علم و عدل تو، حکومت و دین رونق یافته و به برکت وجود نوح و موسی، عظمت کوه جودی و طور هم افزایش یافته است.
مخالفان ترا و موافقان ترا
زکین تو همه ماتم،زمهر تو همه سور
هوش مصنوعی: دشمنان و دوستان تو هر دو به خاطر تو در غم و اندوه هستند، اما از مهر و محبت تو همه شاد و خوشحالی دارند.
بپیش حلم تو بس بادسار بوده جبال
بپیش علم تو بس خاکسار گشته بحور
هوش مصنوعی: در برابرودعا و صبوری تو، کوهها چون باد به پرواز درمیآیند و در برابر دانش و دانایی تو، دریاها چون خاک به تسلیم درمیآیند.
برزمگاه تو از شخص بدسگالانت
شگرف مایده ای ساخته وحوش و طیور
هوش مصنوعی: در میدانی که تو هستی، از فردی بدخواه و بداندیش، شگفتیهایی از موجودات وحشی و پرندگان به وجود آمده است.
خدایگانا ،سی ساله مدح خوان توام
ز مدحت تو شدم در همه جهان مذکور
هوش مصنوعی: ای خداوند، من سی سال است که برای تو شعر میگویم و به خاطر ستایش تو در همه جا معروف شدهام.
بکامرانی دارم ز جاه تو توقیع
بشادمانی دارم ز جود تو منشور
هوش مصنوعی: من از مقام و وضع تو خوشبختی و موفقیت دارم و از سخاوت و بخشش تو شادی و سرخوشی نصیبم شده است.
گر آسیای بلا بر سرم بگردانند
ز بندگیت نگردم بغیبت و بحضور
هوش مصنوعی: اگر مشکلات و سختیها بر من حاکم شوند، از بندگی تو فرار نمیکنم و همیشه با تو خواهم بود.
منم که با صدمات بلا مرا دادند
تنی عظیم حمول و دلی عظیم صبور
هوش مصنوعی: من همان کسی هستم که با دردهای متعدد و مشکلات فراوان، بدنی بزرگ و توانمند و دلی پر از صبر نصیبم شده است.
نفور باد زمن راحت حیوة،اگر
شوم ز طاعت تو تا بوقت مرگ نفور
هوش مصنوعی: اگر از بندگی و اطاعت تو دست بردارم و مخالفت کنم، حتی اگر در زندگی آرامشی داشته باشم، باز هم از من نفرت خواهد داشت.
همیشه تا که سلامت بود ز صدق و سداد
همیشه تا که ملامت بود ز فسق و فجور
هوش مصنوعی: این عبارت به این معناست که وقتی انسان در زندگی خود از راستگویی و درستی پیروی کند، همیشه در سلامتی و خوشی خواهد بود. اما زمانی که به فساد و ناصوابی روی آورد، به انتقاد و سرزنش دچار میشود.
سرای عالی تو بادقبلهٔ اقبال
جناب فرخ تو کعبهٔ جمهور
هوش مصنوعی: خانهی باشکوه تو، مرکز خوشبختی و موفقیت است، و وجود تو مانند کعبهای است که مردم به سوی آن میآیند و از آن الهام میگیرند.
ترا زمانه غلام و ترا جهان چاکر
ترا ستاره مطیع وترا فلک مأمور
هوش مصنوعی: زمانه و دنیا به خدمت تو آمدهاند، ستارهها به اطاعت تو هستند و آسمان تحت فرمان تو عمل میکند.
بعید فطر صلوة و زکوة تو مقبول
بماه روزه صیام و قیام تو مبرور
هوش مصنوعی: به نظر میرسد قضاوت در مورد قبول بودن نماز و زکات تو بعید است، چرا که روزه و قیام تو در این ماه به طور شایسته و بینقص انجام نشده است.
