برگردان به زبان ساده
شنیدم من که اندر ماهِ نیسان
صدف بالا رود از قعرِ عمّان
هوش مصنوعی: من شنیدهام که در ماه نیسان، صدف از عمق دریا در عمان به سطح میآید.
ز شیبِ قعرِ بحر آید برافراز
به روی بحر بنشیند دهن باز
هوش مصنوعی: از عمق دریا چیزی به سطح میآید و بر روی آب قرار میگیرد و دهانش را باز میکند.
بخاری مرتفع گردد ز دریا
فرو بارد به امر حقّ تعالیٰ
هوش مصنوعی: ابرهای بلند از دریا بالا میروند و به خواست خداوند باران میبارند.
چکد اندر دهانش قطرهای چند
شود بسته دهانِ او به صد بند
هوش مصنوعی: چند قطره آب در دهان او میچکد و دهانش به شدت بسته میشود.
رود با قعر دریا با دلی پر
شود آن قطرهٔ باران یکی دُرّ
هوش مصنوعی: رودخانه با عمق دریا پر میشود، اما این یک قطره باران هم میتواند آن را پر کند.
به قعر اندر رود غوّاصِ دریا
از آن آرد برون لؤلؤی لالا
هوش مصنوعی: غواص در عمق دریا فرو میرود و از آنجا مروارید دلنشینی به بیرون میآورد.
تن تو ساحل و هستی چو دریاست
بخارش فیض و باران علمِ اسماست
هوش مصنوعی: بدن تو مانند ساحلی است و وجودت مثل دریاست. بخاراتی که از تو بلند میشود، نشانهای از بخشش و آگاهیهای عمیق است.
خرد غوّاصِ آن بحرِ عظیم است
که او را صد جواهر در گلیم است
هوش مصنوعی: عقل و دانایی مانند غواصی است که در دریای وسیع دانش غوطهور میشود و در این دریا، گنجینههای ارزشمندی از علم و حکمت را کشف میکند.
دل آمد علم را مانند یک ظرف
صدف با علمِ دل صوت است با حرف
هوش مصنوعی: دل مانند یک ظرف صدف است که علم را در خود جای داده است. با این حال، دل با کلامش صداهایی را به وجود میآورد.
نفَس گردد روان چون برقِ لامع
رسد زو حرفها بر گوشِ سامع
هوش مصنوعی: نفس انسان مانند جریانی سریع و درخشان میشود و از آن، سخنان به گوش شنونده میرسد.
صدف بشکن برون کن دُرِّ شهوار
بیفکن پوست، مغزِ نغز بردار
هوش مصنوعی: صدف را بشکن و مروارید درخشان را بیرون بیاور و پوست مغز خوشمزهاش را هم بردار.
لغت با اشتقاق و نحو با صرف
همی گردد همه پیرامنِ حرف
هوش مصنوعی: لغت و زبان از طریق ریشهشناسی و قواعد گرامری شکل میگیرند و همه چیز در اطراف کلمات و حروف میچرخد.
هر آن کو جمله عمرِ خود در این کرد
به هرزه صرفِ عمرِ نازنین کرد
هوش مصنوعی: هر کسی که تمام عمر خود را صرف کارهای بیهوده کند، در واقع عمر ارزشمند خود را از دست داده است.
ز جوزش قشرِ سبز افتاد در دست
نیابد مغز هر کو پوست نشکست
هوش مصنوعی: کسی که از سختیها و مشکلات عبور نکند، به واقعیت و درون مسئله دست نمییابد و تنها پوسته را میبیند.
بلی بی پوست ناپخته است هر مغز
ز علمِ ظاهر آمد علمِ دین نغز
هوش مصنوعی: بله، هر مغزی که بدون کمال و تربیت باشد، مانند میوهای است که هنوز نرسیده و پوستهاش نرم است. دانش دین در حقیقت زیبا و ارزشمند است، اما باید عمیق و دقیق مورد بررسی قرار گیرد تا به درک واقعی آن دست یابیم.
ز من جانِ برادر پند بنیوش
به جان و دل برو در علمِ دین کوش
هوش مصنوعی: برادر عزیز، از من نصیحتی را بشنو و با تمام وجود به دنبال یادگیری علم دین باش.
که عالِم در دو عالَم سروَری یافت
اگر کِهتر بُد از وی مِهتری یافت
هوش مصنوعی: اگر فردی در دو جهان مقام و عزت پیدا کرده باشد، به این معناست که حتی اگر کسی به ظاهر از او پایینتر باشد، میتواند از او ویژگیهای برتری بیاموزد.
عمل کان از سرِ احوال باشد
بسی بهتر ز علمِ قال باشد
هوش مصنوعی: عملی که ناشی از احساس و حال درونی باشد، به مراتب بهتر از دانشی است که فقط در کلام و گفتار باقی میماند.
ولی کاری که از آب و گِل آید
نه چون علم است، کان کار از دل آید
هوش مصنوعی: کاری که از طبیعت و وجود واقعی انسان نشأت میگیرد، با علمی که از منابع خارجی میآید، تفاوت زیادی دارد. کارهای واقعی و صادقانه از درون و احساسات قلبی انسان سرچشمه میگیرند، نه از دانشی که صرفاً کسب شده باشد.
میان جسم و جان بنگر چه فرق است
که این را غرب گیری، آن چو شرق است
هوش مصنوعی: به تفاوت بین جسم و جان توجه کن؛ جسم مانند غرب است و جان مثل شرق.
از اینجا باز دان احوال و اعمال
به نسبت با علومِ قال با حال
هوش مصنوعی: از اینجا وضعیت و رفتار را با توجه به دانش و شرایط موجود بشناس.
نه علم است آنکه دارد میلِ دنیی
که صورت دارد امّا نیست معنی
هوش مصنوعی: کسی که به دنیا علاقهمند است، فقط به ظواهر آن توجه دارد و از درک عمیق و واقعی آن بیبهره است.
نگردد علم هرگز جمع با آز
مَلَک خواهی سگ از خود دور انداز
هوش مصنوعی: اگر بخواهی در زندگی به علم و دانش دست پیدا کنی، نباید به افکار و تمایلات دنیوی و مادی خود چسبیده باشی. باید از آنها جدا شوی و فراتر بروی.
علومِ دین ز اخلاقِ فرشته است
نباشد در دلی کو سگسرشت است
هوش مصنوعی: دانشهای دینی از ویژگیهای اخلاقی فرشتگان سرچشمه میگیرد و در قلب کسی که نیت و طینت زشتی دارد، جایی ندارد.
حدیثِ مصطفی آخر همین است
نکو بشنو که البتّه چنین است
هوش مصنوعی: حرف آخر پیام پیامبر بزرگ اسلام این است که باید حرف خوب و نیکو را بشنوی و به آن توجه کنی، زیرا قطعاً این حقیقتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
درونِ خانهای چون هست صورت
فرشته ناید اندر وی ضرورت
هوش مصنوعی: اگر در خانهای که مانند یک فرشته زیباست وجود نداشته باشد، نیازی به آن نیست.
برو بِزدای روی تختهٔ دل
که تا سازد مَلَک پیش تو منزل
هوش مصنوعی: برو و عیبها و نگرانیهای قلبت را پاک کن تا اینکه زندگی بر تو روشن و شاداب شود.
از او تحصیل کن علمِ وراثت
ز بهر آخرت میکن حراثت
هوش مصنوعی: از او کسب دانش کن تا به ارث پیوندی برای زندگی جاودانهات بیابی و در دنیا هم به کشت و کار بپردازی.
کتابِ حقّ بخوان از نفس و آفاق
مزیّن شو به اصلِ جمله اخلاق
هوش مصنوعی: کتاب حقیقت را از درون خودت و از جهان پیرامونت مطالعه کن و با رعایت اصول اخلاقی به شخصیت خود زیبایی بده.