برگردان به زبان ساده
ای ترا در کار دنیا بوده دست افزار دین
وی تو از دین گشته بیزار و ز تو بیزار دین
هوش مصنوعی: تو که در دنیا با ابزار دین کار میکنی، اما از دین بیزاری و دین نیز از تو بیزار است.
ای بدستار و بجبه گشته اندر دین امام
ترک دنیا کن که نبود جبه و دستار دین
هوش مصنوعی: ای کسی که با لباس و عنوان مذهبی در دین امام هستی، دنیای فانی را رها کن؛ زیرا در دین، لباس و عنوان اهمیتی ندارند.
ای لقب گشته فلان الدین والدنیا ترا
ننگ دنیایی و از نام تو دارد عار دین
هوش مصنوعی: ای شخصی که به نام فلان الدین مشهور شدهای، ننگی که از دنیا به تو رسیده، باعث عذاب وجدان توست و این نام تو هم برای دین مایه خجالت به حساب میآید.
نفس مکارت کجا بازار زرقی تیز کرد
کز پی دنیا دراو نفروختی صد بار دین
هوش مصنوعی: نفس فریبا و مکار کجا دکان فریب و نیرنگ را با شتاب گشود و از پی دنیا، دین خود را صد بار نازید و به فروش نرساند.
قدر دنیا را تو می دانی که گر دستت دهد
یک درم از وی بدست آری بصد دینار دین
هوش مصنوعی: دنیا را ارزشش را خوب میدانی، زیرا اگر بتوانی یک درهم از آن بهدست بیاوری، میتوانی با آن صد دینار بهدست آوری.
قیمت او هم تو بشناسی که گر یابی کنی
یک جو او را خریداری بدَه خروار دین
هوش مصنوعی: اگر ارزش او را بشناسی، متوجه میشوی که اگر یک جو از او را پیدا کنی، باید خرواری دینار برای خریدش بپردازی.
خویشتن باز آر ازین دنیا خریدن زینهار
چون خریداران زر مفروش در بازار دین
هوش مصنوعی: خودت را از این دنیا آزاد کن، زیرا این دنیا مانند بازار فروش طلا است و افرادی هستند که میخواهند دین را به قیمت پایینتری بفروشند. مراقب باش که در این معامله گرفتار نشوی.
کز برای سود دنیا ای زیان تو ز تو
بهر مال ارزان فروشد مرد دنیادار دین
هوش مصنوعی: برای رسیدن به منفعت دنیوی، برخی افراد از ایمان و اصول خود چشمپوشی میکنند و به راحتی ارزشهای خود را به خاطر مال و ثروت پست میفروشند.
از پی مالی که امسالت مگر حاصل شود
در پی این سروران از دست دادی پار دین
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که تو برای به دست آوردن مالی که ممکن است در سال جاری به دست آوری، در پی خوشگذرانهای بیهودهای رفتهای و در نتیجه از ایمان و اعتقادات خود فاصله گرفتهای.
مصر دنیا را که دروی سیم و زر باشد عزیز
تو زلیخایی از آن نزد تو باشد خوار دین
هوش مصنوعی: دنیا اگر پر از ثروت و جواهرات باشد، در نظر تو همچون زلیخا که به یوسف عشق ورزید، بیارزش و ناچیز است.
دیو نفست گر مسخر شد مسلم باشدت
این که در دنیا نگه داری سلیمان وار دین
هوش مصنوعی: اگر نفس تو رام شود، میتوانی با اطمینان بگویی که در این دنیا میتوانی به مانند سلیمان، دین و ایمان خود را حفظ کنی.
حق دین ضایع کنی هر روز بهر حظ نفس
آه از آن روزی که گوید حق من بگزار دین
هوش مصنوعی: اگر هر روز حق دین را ضایع کنی تا فقط به لذتهای خود برسی، وای بر آن روزی که به تو بگویند حق من را بده و دینت را به فراموشی بسپار.
کار تو چون جاهلان شد برگ دنیا ساختن
خود درخت علم تو روزی نیارد بار دین
هوش مصنوعی: اگر مانند نادانان عمل کنی، تنها به دنیا و ظواهر آن میپردازی. در این صورت، علم و دانش تو نمیتواند برایت ثمرهای معنوی و دینی به ارمغان آورد.
بحث و تکرار از برای دین بود در مدرسه
وز تو آنجا فوت شد ای عالم مختار دین
هوش مصنوعی: در مدرسه، بحث و تکرار برای آموزش دین انجام میشد، اما تو ای عالم با صلاحیت، آنجا را ترک کردی و این موضوع را رها کردی.
آرزوی مسند تدریس بیرون کن ز دل
تا ترا حاصل شود بی بحث و تکرار دین
هوش مصنوعی: آرزو کن که از دل خود، خواستهٔ مقام معلمی را بیرون کنی تا بتوانی به آرامی و بدون نیاز به بحث و تکرار، به معرفت دینی دست یابی.
چشم جان از دیدن رخسار این رعنا ببند
تا گشاید بر دلت گنجینهٔ اسرار دین
هوش مصنوعی: چشمان دل را بر روی زیبایی این معشوق ببند تا رازهای عمیق و گرانبهای دین در قلبت آشکار شود.
دست حکم طبع بیرون ناورد از دایره
نقطهٔ دل را که زد بر گرد او پرگار دین
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که نیروی طبیعی و درونی انسان، نمیتواند از دایرهی محدودیتهای قلب و احساساتش خارج شود، زیرا عشق و دین او محیطی چون دایرهای است که همیشه در اطراف او وجود دارد و او را در بر میگیرد.
کار من گویی همه دینست و من بیدار دل
خواب غفلت کی گمارد بر دل بیدار دین
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که فعالیت من تماماً به دین و معنویت مربوط میشود و من که دل بیداری دارم، هرگز اجازه نمیدهم که خواب غفلت بر دل من حاکم شود.
نزد تو کز مال دنیا خانه رنگین کرده ای
پردهٔ بیرون در نقشیست بر دیوار دین
هوش مصنوعی: در نزد تو، که به خاطر مادیات دنیایی، خانهات را با ظاهری زیبا و رنگین آراستهای، پردهای که در بیرون در آویختهای فقط تصاویری از ایمان را بر دیوارهای دین نشان میدهد.
بیم درویشی اعمالست اندر آخرت
آن توانگر را که در دنیا نباشد یار دین
هوش مصنوعی: ترس از فقر و بیچارگی آن است که در روز قیامت، توانگری که در دنیا حامی و یاوری دین نبوده، با اعمالش روبرو خواهد شد.
در دل دنیاپرست تو قضا چون بنگریست
گفت ناپاکست یارب اندرو مگذار دین
هوش مصنوعی: وقتی که در دل دیندار، به مسائل دنیوی نگاه میکنی، میبینی که قضا و قدر او را به انحراف کشانده است. او میگوید: خدایا، من را در مسیر ناپاکی رها نکن و دینم را حفظ کن.
با چو تو کم عقل از دین گفت نتوان زآنکه هست
اندکی دنیا بر تو بهتر از بسیار دین
هوش مصنوعی: با کسی که مانند تو کمعقل است، نمیتوان درباره دین صحبت کرد، زیرا این فرد با داشتن چند دنیای اندک، دینی بسیار را ترجیح نمیدهد.
دین چو مقداری ندارد بهر دنیا نزد تو
آخرت نیکو بدست آری بدین مقدار دین!
هوش مصنوعی: اگر دین به اندازهای که باید مهم نیست، پس برای دنیا هیچ ارزشی ندارد، اما اگر به آخرت اهمیت بدهی، میتوانی آنرا به خوبی به دست آوری. پس به همان مقدار دین توجه کن!
کار برعکس است اگر دین می خوهی دنیا مجوی
همچنین ای خواجه گر دنیا خوهی بگذار دین
هوش مصنوعی: اگر به دنبال دین هستی، دنبال دنیا نرو. ای آقا، اگر خواهان دنیا هستی، پس به خاطر دین خود را به زحمت نینداز.
در چراگاه جهان خوش خوش همی کن گاولیس
چون خر نفس ترا بر سر نکرد افسار دین
هوش مصنوعی: در دنیای پررمزوراز، مثل گاوی که در چراگاه آزاد و خوشحال میچرخد، تو هم باید از زندگی لذت ببری. اما در کنار این آزادی، باید یاد بگیری که نفس و خواستههای خود را تحت کنترل درآوری و دین و اصول اخلاقی را در نظر داشته باشی.
اندرین دوری که نزد سروران اهل کفر
زین مسلمانان مرتد می کند زنهار دین
هوش مصنوعی: در این زمانه که در کنار سروران کافران، مسلمانان را مرتد میشمارند، مراقب دین خود باش.
سیف فرغانی برو آثار دین داران بجان
در کتب می جو، قوی می کن بدان آثار دین
هوش مصنوعی: سیف فرغانی، برای شناخت نقش دینداران، در کتابها جستجو کن و به کمک آن آثار، ایمان و اعتقاد خود را تقویت کن.
خلق در دنیای باطل راه حق گم کرده اند
چون نمی جویند در قرآن و در اخبار دین
هوش مصنوعی: مردم در دنیای پر از اشتباه، مسیر درست را گم کردهاند زیرا به دنبال حقیقت در قرآن و اخبار دین نمیگردند.
مجلس علمی طلب کز پرده های نقل او
دم بدم اندر نوا آید چو موسیقار دین
هوش مصنوعی: در محافل علمی که از سخنان و نقلهای او بهره میبرند، هر دم مثل نواختن یک موسیقیدان دین، نوای علم و دانش در میآید.
گرچه گفتار نکو از دین برون نبود ولیک
نزد حق کردار نیکست ای نکوگفتار دین
هوش مصنوعی: با اینکه سخنان خوب از دین خارج نیستند، اما در نزد خداوند، عمل نیک اهمیت بیشتری دارد، ای سخنگوی نیکو.
ورچه شعر از علم دین بیرون بود، چون عارفان
تا توانی درج کن در ضمن این اشعار دین
هوش مصنوعی: اگرچه شعر از دانش دین جداست، اما مانند عارفان تلاش کن که مضامین دینی را در این اشعار بگنجانی.
ای خروس تاجور چون ماکیان بر تخم خویش
خامش اندر گوشه یی بنشین، نگه می دار دین
هوش مصنوعی: ای خروس صاحب تاج، همانند مرغها در کنج آرامش بنشین و بر دین خود مراقب باش.
