غزل شمارهٔ ۹۹

صبح طلوع می‌کند و من در اندوه فراق دوست اشک می‌بارم، ای نفس صبحگاهی، از بازگشت یار چه خبری داری. [ دم صبح = اوّل بامداد و پگاه، نفس صبح / مَقدم = برگشتن و از سفر بازآمدن / خندهٔ صبح = کنایه از طلوع صبح و آمدن خورشید ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

در اثر اندوهی که به دل دارم برای خودم و خندهٔ تو گریه‌ام می‌گیرد و تأسف می‌خورم که چرا تو بی‌خبر از لبخند دوست، لب به خنده می‌گشایی؟ [ مَبسَم = تبسّم و خنده / گریه کردن بر کسی یا چیزی = حسرت و تأسف بر کسی یا چیزی خوردن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای باد سحرگاهی، از قول من به معشوق این پیام را برسان که من جز تو کسی را نمی‌شناسم که محرم دوست باشد. [ نسیم سحر = باد صبا / دانستن = شناختن / محرم = خویشاوند و آشنا / دلآرام = کنایه از معشوق و محبوب ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای باد سحرگاهی، به یار بگو که به خاطر بیگانگان یار خویش را ترک مکن، زیرا دشمن از این کار تو بسیار خرسند خواهد شد. [ اغیار = جمع غیر به معنی نامحرمان و بیگانگان / کم چیزی گرفتن = به شمار نیاوردن، هیچ انگاشتن چیزی ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

تو که به جانب دشمن با نظر دوستی می‌نگری، بهتر است که به جانب دوست، که بسیار گرانقدر و عظیم است، نظری بیفکنی و آن را تباه نسازی. [ ارادت = دوستی از روی اخلاص و توجّه خاص / نظر = توجّه و عنایت / معظم = عظیم و بزرگ ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

تو خود به خوبی می‌دانی که من آن کسی نیستم که دشمن توصیف کرده است، زیرا ضمیر دشمن از عالم دوست خبری ندارد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

نه نه ای باد، به نزد دوست مرو و از احوال دل خستهٔ من به او چیزی مگوی تا در اثر این اندوه غباری بر دل شادمان او ننشیند. [ خسته = آزرده و مجروح / خرّم = بانشاط / غبار به دل نشستن = آزردگی و رنجش پیدا کردن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

هر کسی به فکر خویش است و برای خود غصّه می‌خورد، امّا دل سعدی همواره در غم این است که با غم دوست چه کند و چگونه آن را تحمّل نماید. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی