غزل شمارهٔ ۹۰

دوست لبخندزنان و سرمست به نزدم آمد، آنچنانکه غنچه‌ای از درون پوست خود بیرون آید و شکفته و خندان گردد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

هنگامی که یار را با آن چهرهٔ زیبا و پر‌نقش و نگار دیدم، به مشاهدهٔ خود تردید کردم که آیا این یار محبوب من است که به سراغم آمده است؟ [نگارین = زیبا و آراسته / به غلط شدن = به غلط افتادن ، اشتباه کردن] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

با خود گفتم آیا این یار است که می‌آید یا درِ باغ بهشت را گشوده‌اند که اینگونه دماغ جان از بوی خوش معطّر گشته است. [رضوان = نام دربان و نگهبان بهشت / مشام = شامّه و بینی] / خُلد = از نام‌ها و صفات بهشت است و در لغت به معنی جاودان و همیشگی است و در قرآن بارها از آن یاد شده است. خلد نام بهشت اوّل از هشت بهشت است که عبارتند از : 1- خُلد 2- دارالسلام 3- دارالقرار 4- جنّت عدن 5- جنّة‌المأوی 6- جنّةالنعیم 7- علّیین 8- فردوس. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

با سر به پیش گام‌هایش دویدم و در پایش افتادم و گفتم: ای دوست، [به سر دویدن = کنایه از به شتاب دویدن است / تضاد : قدم، سر] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ناگهان ترک ما کردی، بر حذر باش! آیا از خود نپرسیدی که این کار خوب نیست؟ [زنهار = شبه‌جمله است به معنی امان و پناه / جناس اشتقاق و تضاد: بگفتی، نگویی] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

دلم مثل شمع یک‌لاست و غمم همانند پیراهن شمع ده‌لایه است. (نگفتی که ترک کردن من نیکو نیست؟) [ده‌تو = ده‌لا / پیراهن شمع = کنایه از موم] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

چشمان یار با ناز و کرشمه از من پرسید: در من که مثل نرگس زیبا و سرمستم، چه عیبی دیده می‌شود؟  [کرشمه = ناز و غمزه، اشاره به چشم و ابرو / نرگس = نام گلی است خوشبو و معطّر که به آن شهلا نیز گویند و در ادب فارسی چشم زیبا و مخمور بدان تشبیه شده است. (گل و گیاه در ادبیات منظوم فارسی) / آهو = عیب] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

پاسخ دادم: به جز نیکویی در آن نمی‌توان دید، ولی باید گفت که این چشمان زیبا بی‌وفا و تندخو است. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

با وجود آنکه تمام مردم گیتی تو را دعا می‌کنند، امّا لحظه‌ای هم به دعای سعدی گوش فراده! [نفسی = دمی، لحظه‌ای] - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی