برگردان به زبان ساده
جزای آن که نگفتیم شکر روز وصال
شب فراق نخفتیم لاجرم ز خیال
به جرم آن که قدر دورانی که در کنار معشوق بودیم را ندانستیم، اکنون که او را از دست داده ایم ناگزیر، از یاد او آرام و قرار نداریم.
بدار یک نفس ای قائد این زمام جِمال
که دیده سیر نمی‌گردد از نظر به جَمال
معنی: ای ساربان، لحظه‌ای دهنهٔ این شترها را بکش و
آنها را متوقف ساز؛ زیرا چشم از نگریستن در جمال یار سیر نمی‌شود. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی
دگر به گوش فراموش‌عهد سنگین‌دل
پیام ما که رساند مگر نسیم شمال
هوش مصنوعی: پیام ما به گوش دل‌های سنگین‌دل نرسید، آیا جز نسیم شمال چیزی دیگر این پیام را منتقل کرد؟
به تیغ هندی دشمن قتال می‌نکند
چنان که دوست به شمشیر غمزهٔ قتّال
هوش مصنوعی: دشمن با شمشیر هندی نمی‌جنگد، همان‌طور که دوست با شمشیر زیبای خود به جان می‌افکند.
جماعتی که نظر را حرام می‌گویند
نظر حرام بکردند و خون خلق حلال
هوش مصنوعی: گروهی که به دیدن و نظر کردن مورد انتقاد قرار می‌دهند، خودشان به کارهایی دست می‌زنند که نه تنها نادرست است، بلکه باعث آسیب و ظلم به افراد جامعه می‌شود.
غزال اگر به کمند اوفتد عجب نبود
عجب فتادن مرد است در کمند غزال
هوش مصنوعی: اگر غزالی به دام بیفتد جای تعجب نیست، اما جای تعجب این است که مردی در دام غزال گرفتار شود.
تو بر کنار فراتی ندانی این معنی
به راه بادیه دانند قدر آب زلال
هوش مصنوعی: تو در کنار آب فرات نمی‌دانی که این معنا چیست، اما کسانی که در بیابان‌ها سفر می‌کنند، ارزش آب زلال را خوب می‌دانند.
اگر مراد نصیحت‌کنان ما این است
که ترک دوست بگویم تصوریست محال
هوش مصنوعی: اگر هدف نصیحت‌کنندگان ما این باشد که بگویند باید از دوستی کناره‌گیری کنم، این یک تصور غیرممکن است.
به خاک پای تو داند که تا سرم نرود
ز سر به در نرود همچنان امید وصال
هوش مصنوعی: این شعر بیانگر این است که تنها عشق و امید به وصل توست که مرا از ناامیدی بیرون می‌آورد و تا زمانی که به عشق تو متصل هستم، دل از تو نمی‌کند و همواره در انتظار وصال می‌مانم.
حدیث عشق چه حاجت که بر زبان آری
به آب دیدهٔ خونین نبشته صورت حال
هوش مصنوعی: صحبت از عشق چه نیازی دارد که با کلمات بیان شود؟ حال و روز دل را می‌توان با اشک‌های خونین نوشت.
سخن دراز کشیدیم و همچنان باقیست
که ذکر دوست نیارد به هیچ گونه ملال
هوش مصنوعی: ما طولانی سخن گفتیم و هنوز هم ادامه دارد، زیرا یاد دوست هیچ‌گاه موجب دل‌زدگی نمی‌شود.
به ناله کار میسر نمی‌شود سعدی
ولیک نالهٔ بیچارگان خوش است؛ بنال
هوش مصنوعی: سعدی می‌گوید که با شکایت و ناله نمی‌توان به هدف رسید، اما ناله و گریه‌ی افرادی که در سختی و تنگنا هستند، زیبا و دل‌نشین است؛ پس بر این اساس، بهتر است انسان بدون تردید ناله کند.
