غزل شمارهٔ ۲۳۴

انگشت بر در زدن: در را به صدا در آوردن و اجازه ورود خواستن. / تناسب: آفتاب، ماه در «ماه‌روی» / جناس لاحق: سر، بر / تشبيه (صفت تشبیهی): ماهروی / معنی: خورشید از فراز کوه بر می‌آید و صبح میشود و یار ماهروی حضور خویش را با انگشت بر در زدن اعلام می‌دارد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

غمزه: ناز و کرشمه، اشاره به چشم و ابرو / تشبیه: ابرو به کمان و غمزه به تیر (اضافه تشبیهی) / تناسب: کمان، تیر، صید، می‌زند / تشبيه (صفت تشبیهی): کمان‌ابرو (ابروی مثل کمان). و نیز غمزه به تیر (اضافه تشبیهی). / معنی: آن یار ابروکمان که غمزه‌های تیر‌مانندش در هر لحظه صیدی دیگر می‌زند و به خاک می‌افکند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ساعد: بازو، در استعمال فارسیان مابین کف دست و آرنج را گویند (لغت‌نامه) / درویش: عاشق تهی‌دست و بی‌چیز / تا: در معنی تحذیر است، زنهار. / معنی: دست و بازوی او از شدت لطافت و زیبایی عاشق را از پای در‌می‌آورد، هرگز تصور مکن که قتل عاشق به واسطه خنجر اوست! - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ياسمين: یاسمن -> سمن در ۶۹٫۲ / بالا: قد و قامت / عرعر: درختی است زیبا و تنومند که دارای برگ‌های مرکب و برگچه‌های بسیار است در تحفه حکیم مؤمن آمده است که عرعر سرو کوهی است و او از سرو کوتاه‌تر و کوچک‌تر و ثمرش به قدر فندقی و با اندک‌شیرینی است. (گل و گیاه در ادبیات منظوم فارسی) / کنایه: طعنه زدن (خرده گرفتن سرزنش کردن) / تشبیه: قامت به سرو (اضافه تشبیهی). / معنی: آن یار یاسمن بویی که قامت سروگون او بر قامت درخت عرعر طعنه می‌زند و آن را به تمسخر می‌گیرد، - منبع: شرح غزل‌های سعدی

استعاره مصرحه: گهر (اشک) / زر (زردی رخسار) / بیت دارای آرایه تقسیم است. / معنی: در عشق آن یار چهرهٔ زرد و چشم اشک‌باری دارم که زر و گوهر نثار می‌کنند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

عشق: «عاشقی که عشق او به درجه کمال رسیده باشد.» (لغت‌نامه) / پیشانی: وسعت و فراخی / پیشانی میخ: گردی سر میخ / حبیب: معشوق. / کنایه: سنگ بر سر زدن (اذیت و آزار کردن، رنج و بلا دادن). / معنی: عاشق عشق معشوق باید سری همانند میخ داشته باشد تا محبوبش سنگ سخت بر سر او بزند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

انگبین: عسل و شهد، هر چیز شیرین / نوش: عسل و شیرینی / نشتر: نیشتر، تیغ / کنایه: انگبین‌رویان (معشوقان زیباروی شیرین) / استعاره مصرحه: مگس (مزاحم دروغین، مدعى عشق). / معنی: آنان که چهره‌ای به شیرینی عسل دارند از مگس ابایی ندارند؛ زیرا اگر‌چه عاشقان به هوای نوش به معشوقان روی می‌آورند؛ اما به جای شهد نیش نصیبشان می‌گردد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

جناس لاحق: در، ور، سر، بر. / معنی: شرط انصاف نیست که در به روی دوست بندند و او را از دیدار محروم سازند؛ زیرا در این صورت ناگزیر می‌شود سر بر در معشوق بکوبد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

دیگر: از این پس، بعد از این / قلم پولاد داشتن: قلم فولادی برداشتن و به کار بردن. / معنی: ای سعدی، از این پس قلمت را از پولاد انتخاب کن؛ زیرا این سخنان سوزناک قلم نِیین را به آتش می‌کشد و از بین می‌برد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی