غزل شمارهٔ ۲۲۸

جناس تام: بین دو «بار» و نیز بین دو «که» / معنی: کاروان عازم گشته است و کاروانیان بار سفر می‌بندند. آیا بار دیگر کسی خواهد دید که کاروانیان به ما بپیوندند و ما آنان را ببینیم؟ - منبع: شرح غزل‌های سعدی

خیلتاشان: سپاهیان و لشکریان، گروه نوکران و خدمتگزاران / محبّان: دوستان و دوستداران، در معنی محبوبان و عاشقان هر دو آمده است. / ملول: آزرده و دلتنگ / صحبت: مصاحبت و همنشینی / آرایهٔ استخدام: واژه «برکندند» در رابطه با «خیمه» در معنی «جمع کردن و برداشتن خیمه» و در ارتباط با «دل» در معنی «ربودن» به کار رفته است. / معنی: غلامان ستم‌پیشه و یاران آزرده‌دل خیمهٔ اقامت را همچون دل رنجور خود از همنشینی ما برکندند و رفتند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

عشوه: ناز و غمزه و دلربایی، عدم التفات معشوق است به عاشق که سبب قوّت و نیروی عاشق می‌گردد و از صفات معشوق است که استغنای او را می‌رساند. / در پیش نهادن: در مقابل نهادن و در راه گستردن / کنایه: پسِ پشت افکندن (فراموش کردن و ترک گفتن) / تضاد: پیش، پشت / معنی: آن همه عشوه‌گری که کردند و تکبری که از خود نشان دادند، سرانجام در هنگام جدایی همه را نادیده گرفتند و رفتند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

آرايهٔ تکرار: دوست / معنی: از دوست چنین انتظار و توقّعی نداشتیم. ای یار، چنین مکن که جفا کاری از دوست پسندیده نیست. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

محبت: دوستی و مهرورزی و در غزل فارسی بیشتر مترادف با عشق است. / آکندن: پر کردن و انباشتن / تناسب: محبت، مهر / معنی: ما بر همان عهد و پیمانیم که بودیم و محبت و دوستداری ما همچنان باقی است؛ زیرا دلی که آکنده از مهر یار باشد، نمی‌تواند همنشینی را ترک گوید. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

جرم: گناه / صاحب‌نظران: روشن‌دلان و آگاهان، کسانی که به چشم دل در کارها نگرند. / کنایه: شیرین‌دهنان (معشوقان زیبایی که شیرین‌زبانند و به گرمی سخن می‌گویند -> ۲۷۳٫۳) / دل بستن (شیفته و بی‌قرار کردن) / معنی: اینکه شیرین‌دهنان خون عشاق را می‌ریزند، بر آنان عیبی نیست، بلکه این جرم و  گناه صاحب‌نظران است که با نظر‌بازی دل می‌بندند و عاشق می‌شوند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

می‌شاید: از مصدر شایستن، شایسته و سزاوار است / دانشمند: اهل فضل و علم / تشبیه: عشق به مرض (اضافه تشبیهی) / معنی: بیماری عشق دردی نیست که بتوان آن را برای معالجه به طبیبان عرضه کرد؛ زیرا طبیبان از این درد آگاهی ندارند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ساربان: -> ۵۹٫۵ / مرحله: منزل / معنی: ای ساربان، بار سفر بر شتران مگذار و آماده رفتن مشو؛ زیرا در این منزل بیچارگانی چند اسیرند و قادر به همراهی کاروان نیستند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

طبع: خوی و سرشت / خرسند: شادان، راضی و خشنود / معنی: سرشت ما از مهر ورزیدن به کسانی که از نادیدن ما خشنودند، راضی نمی‌شود و آن را رها نمی‌کند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

نظّارگیان: صفت نسبی، تماشاچیان، بینندگان / کنایه: گریهٔ شمع (قطرات و ریختهٔ شمع که همانند اشک است.) ٫ تضاد: می‌گرید، می‌خندد / تشبیه مرکب: مصراع اول مشبّه، مصراع دوم مشبّه‌به. / معنی: همان‌گونه که تماشاچیان مجلس از سوختن و گریستن شمع لذت می‌برند، محفل دوستان بدون شعر سوزناک سعدی لذتی ندارد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی