غزل شمارهٔ ۲۱۲

جوشیدن: فوران کردن، ازدحام کردن / کنایه: شیرینی فروختن (زیبایی خود را آشکار کردن، سخنان زیبا و شیرین گفتن) ٫ جناس لاحق: هر، بر، پر، سر ٫ جناس خط: بر، پر ٫ تناسب: شیرینی و عسل، مگس و پر، فروشد و مشتری /  تشطیر: فروشد و بجوشد، بندد و بپوشد. / معنی: هر کسی که شیرینی می‌فروشد، ناچار خریداران بر او گرد می‌آیند و ازدحام می‌کنند؛ یا باید پر مگس را ببندد تا بر شیرینی او ننشیند و یا روی عسل را بپوشاند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

نیوشیدن: شنیدن / سجع در شعر: عاشق، صادق / معنی: بی گمان آن کسی که دردش به درمان می‌رسد و یا به اندرز سلامتگران گوش فرا می‌دهد، یا عاشق نیست و یا در عشق صداقتی ندارد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

حریف: یار یکدل و یکرنگ، دوست هم‌پیاله و باده‌نوش / معنی: اگر به کسی که در خدمتت فرمانبرداری می‌کند دستور دهی که کفر بگوید، می‌گوید و چنانچه به حریف مجلس خود نوشیدن زهر را فرمان دهی، زهر خواهد نوشید. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

نمودن: جلوه کردن ٫ خوب‌رویی: زیبارویی ٫ یوسف: ۵۷٫۳ ٫ فروختن: تفاخر، خودنمایی کردن، نازیدن / تناسب: شمع، روشنایی، آتش ٫ تشطیر: روشنایی، خوب‌رویی ٫ تشبیه تفضیلی: تشبیه چهرهٔ معشوق به شمع و آتش و گل و یوسف و برتری چهره یار بر آنها. / معنی: شمع در برابر رخسار زیبا و درخشانت گویی در مقابل آتش جلوه‌گری و نورافشانی می‌کند و گل در دستان تو به قدری زیبا و دلفریب می‌شود که در برابر زیبایی یوسف اظهار وجود می‌کند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

مقصود: مراد و آرزو / معنی: بازرگانی که برای تجارت سفر دریایی اختیار می‌کند سودش بی‌خطر نخواهد بود؛ همان طور که اگر تو مورد نظر کسی باشی، از خطر کردن بیمی ندارد و تا آخرین نفس برای رسیدن به تو دست از تلاش بر‌نمی‌دارد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

خوشیدن: خشک و پژمرده شدن ٫ تر: تازه و آبدار / تشبیه: چشم به برگ و فراق به زمستان (اضافهٔ تشبیهی) ٫ جناس لاحق: در، تر ٫ استعارهٔ مصرّحه: برگ چشم (پلک چشم) / معنی: چشم اشکبارم چونان برگی است که حتی در دوری از تو که به زمستان می‌ماند، خشک نمی‌شود و من از این در شگفتم؛ زیرا برگ‌های تر و آبدار در زمستان خشک و  پژمرده می‌شوند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

گذاردن: گذراندن، طی کردن و سپری نمودن. / کنایه: ناپخته (خام و بی‌تجربه) ٫ مجاز: جوشیدن (سوختن) ٫ استعارهٔ مصرحه: آتش (عشق) ٫ تشطیر: ندارد، باشد. / معنی: هر کس که دلداری ندارد عمر خویش را تباه می‌سازد و هر کس بر شعله‌های بلای عشق نجوشد، هنوز خام و بی‌تجربه است. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

رقّت: نازکی و لطافت ٫ هم: بازهم، همانا و همچنین. / استعارهٔ مصرّحه: گل (معشوق) ٫ خروشیدن: ناله و فریاد کردن ٫ تشبیه مرکب: مصراع اول مشبه، مصراع دوم مشبه‌به ٫ تناسب: گل، بلبل ٫ تشبیه: سعدی به بلبل مانند شده است. / معنی: تا آدمی در درون خویش اندوهی نداشته باشد، نرمی و رقّتی در وی به وجود نمی‌آید. سعدی هم گلی (معشوق) را دیده است که مثل بلبل به هیجان آمده و نعره عشق سر داده است. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی