غزل شمارهٔ ۲۰۱

نظر: نگاه / مدّعی: -> ۱۸٫۲ / معنی: بهتر آن است دو دلداده در خلوت به یکدیگر نظر بدوزند و سخنی نگویند، تا مبادا مدّعی اندر پس دیوار باشد و به راز دل آنان آگاهی یابد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

پرگار: ابزار هندسی برای کشیدن دایره که دارای دو شاخه است؛ یک شاخه متحرّک که در  کنار حرکت می‌کند و یک شاخه ثابت که در میان دایره است و نقطه مرکزی را رسم می‌کند. / تشبیه: آن (آن کسی) به نقطه پرگار مانند شده است / جناس لاحق: گنج، کنج ٫ تناسب: نقطه، پرگار / معنی: آن کسی به گنج دست یافته است که همانندِ نقطهٔ مرکز دایره آرام گیرد و نه اینکه مثل پرگار سرگردان باشد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

بر‌آوردن در: بستن در / واقف: آگاه و باخبر /  معنی: ای دوست، درِ مراودهٔ مردم با من را ببند تا هیچ کس به رازهای درونی‌ام آگاهی نیابد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

معنی: آرزو میکنم که روزی در جایی خلوت من و معشوق باشیم و باده، و بیگانه‌ای در میان ما نباشد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

سرمست: بی خویش و مدهوش / تضاد: دیوانه و عاقل، سرمست و هشیار / معنی: ای دوست، مرا نصیحت مکن؛ زیرا عاشق سرمست دیوانه هرگز با پند شنیدن  عاقل و هشیار نخواهد شد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

سروکار داشتن: معامله و کار داشتن / معنی: با شمشیرزن مجادله و ستیزه مکن مگر آنکه دست از سر و جان خویش شسته باشی. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

سهل: آسان / کنایه: دست به خون کسی برآوردن (کشتن و نابود کردن کسی)، جان در پای کسی دادن (جان را نثار کسی کردن و مردن) / معنی: اگر برای ریختن خونم آماده شوی برایم آسان است؛ زیرا کشته شدن در پای تو و به خاطر تو سخت نیست. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

کنایه: شکر بار (سخن دلنشین و شیرین) ٫ تشبیه مضمر تفضیلی: تشبیه معشوق به ماه و برتری او بر ماه. / معنی: با این چهره و سخنان شیرین خطاست اگر تو را ماه بخوانند؛ زیرا ماه لب و دندانی که از آن شکر ریزد ندارد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

بالا: قد و قامت / تشبیه تفضیلی: تشبیه قامت معشوق به سرو  و برتری آن بر سرو / معنی: آن سروی که ادعا می‌کند به قد و قامت تو می‌ماند، بی‌تردید از لحاظ رفتار به پای تو نمی‌رسد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

توبه: ترک کارهای ناشایست و حرام و بازگشتن به راه راست / صوفی: پیرو طریقت تصوف -> 14/6 / خمّـار: میگسار، شرابخوار / معنی: ما از آن روی که در مذهب عاشقان پسندیده نیست که صوفی باده نوش نباشد، توبه خویش بشکستیم و باده‌خواری را از سر گرفتیم. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

استعارهٔ مصرحه: گنج (یار و معشوق زیبا) / کنایه: پای در گنج فرو رفتن (به معشوق دست یافتن). سرچیزی نداشتن (قصد و توجّه به چیزی نداشتن) / معنی: هر پایی که در خانه به گنجی فرو رود و بهره‌مندی از آن حاصل آید، یعنی عاشقی به معشوقی رسد، دیگر در تمام عمر به سر بازار نیاید. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

عطار: عطرفروش / عین گلاب: ذات و حقیقت گلاب، گلاب پاک و خالص / معنی: عطار بدین دلیل که همواره با گلاب ناب سروکار دارد، تعجبی ندارد اگر در هنگام بهار اندیشه به گلزار رفتن به سرش نزند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

مشک: -> 22/2 / معنی: مردم، همگی می‌دانند که در نوشته‌های سعدی مضامینی چون مُشک وجود دارد که نظیر آن در کلبهٔ هیچ عطاری یافت نمی‌شود. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

کنایه جان در سرکار کسی کردن (برای کسی جان دادن و فدا شدن) / معنی: سعدی در راه تو جان خواهد باخت و غمی ندارد؛ زیرا یاری که پیمان خویش را با معشوق به سر نبرد، یار به شمار نمی‌آید. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی