غزل شمارهٔ ۱۷۶

معنی: آن معشوق کیست که با رفتن خود ما را ناشکیبا می‌کند؟ او زیبارویی است که از خراسان آمده و در شیراز (پارس) دل‌ها را غارت می‌کند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

معنی: اگر باد نوروزی به سر زلف آن ترک غارتگر بوزد و بویی از زلفش به صحرا برد شیراز را چونان نافهٔ آهوی ختن، خوشبو خواهد کرد. [ناف: نافه و آن کیسه‌ای است به حجم یک نارنج که در  زیر شکم جنس نر آهوی ختن در زیر پوست نزدیک عضو تناسلی حیوان قرار دارد و دارای منفذی است که از آن ماده‌ای سیاه‌رنگ روغنی‌شکل خارج می‌گردد که بسیار خوشبو و معطر است و مشک گفته می‌شود.]  - منبع: شرح غزل‌های سعدی

معنی: امشب من به جای پاسبان تا صبح نگهبانی می‌دهم؛ زیرا چشم خمار او دیده مرا بی‌خواب کرده است. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

معنی: دور از اندام لطیف او اگر لباس نرمی هم به تن کنم، مثل تیغ‌های خارپشت در اعضایم فرو می‌رود. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

معنی: همواره با خود فکر می‌کردم که به کسی دل ندهم؛ اما چهره زیبارویان عنان اختیار از کف انسان خردمند می‌رباید. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

معنی: دل از کفم ربود و من تسلیم او شده‌ام و حتی اگر قصد هلاک مرا داشته باشد، آماده‌ام، زیرا کاری بیش از این نتواند کرد؛ یا مرا هلاک می‌کند یا دل مرا می‌برد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

معنى: لطف او هر روز وعده وصال را مثل حلقه بر گوشم می‌آویزد و مرا بنده خویش می‌سازد؛ اما وقتی شب نزدیک می‌شود پیمان خویش از یاد می‌برد و آن وعده را چون زلف خود زیر پا می‌گذارد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

معنی: برای در کمند آوردن دل نیازی به رفتار ترکانه و یغماگرانه ندارد؛ زیرا من با میل و رغبت به کمند او افتاده‌ام تا مرا ببرد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

معنی: هر کسی که در روزگار رونق فرمانروایی حسنِ جمالِ معشوق، عاشقان را پند می‌دهد که به وی عشق نورزند در حقیقت شیفتگان او را بیشتر دیوانه می‌کند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

معنی: هیچ کس نمی‌تواند معشوق را چنانکه هست وصف نماید؛ فقط باید گفت او دریای نوش است و بس. اینکه سعدی گستاخی کرده به وصف او می‌پردازد، گویی گوهر به دریا می‌برد یعنی سخنان گوهرین خویش را نثار کسی می‌کند که خود کان گوهر است. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی