غزل شمارهٔ ۱۶۰

داستان عاشقی چیزی نیست که بتوان آن را در نامه و دفتر جای داد و سخن، توانایی مسایل مربوط به دوست را ندارد. [ حدیث: سخن، ماجرا، افسانه و داستان / طومار: نامه و دفتر / بیان: شرح و تفضیل، دلیل و اثبات /تناسب: حدیث، بیان، گفتار ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

سرود و پایکوبی انس و الفت که شیفتگان در اثر شنیدن آن سرمست می‌شوند، چیزی نیست که مردم هوشیار بتوانند آنرا بشنوند. [ سماع: نغمه و آواز -> بیت سوم غزل ۷۱ / انس: دوستی و مودت، خرمی / مست: بی‌خویش، شوریده / سمع: گوش / تضاد: بین دیوانه و مست و با هوشیار /جناس اشتقاق: سماع، سمع ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

عشق ورزیدن و پرهیزگار ماندن با هم میّسر نخواهد شد، همان طور که ورع و پرهیز در خانهٔ مِی‌فروش یافت نمی‌شود. [میّسر شدن: ممکن شدن، انجام یافتن / مستوری: تقوا و پاکدامنی، نجابت و پارسایی / ورع: پارسایی و پرهیزگاری / خمّار: باده‌فروش / تضاد: عاشقی و مستوری / تناسب: مستوری و ورع ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

دوست آنچنان در همه جای دلِ تنگ ما قرار گرفته است که دیگر جایی برای ازدحام و مزاحمت بیگانگان باقی نمانده است. [ فراخ نشستن: پهن و گسترده نشستن، جای‌گیر شدن / اغیار: جمع غیر، نامحرمان و بیگانگان / تضاد: فراخ، تنگ / ایهام: زحمت ۱_ رنج و دردسر ۲_ انبوهی و ازدحام ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

من تو را آنچنانکه هستی نمی‌توانم توصیف نمایم، درست همان طور که عرضه کردن جامهٔ مرغوب، در مقابل جامه‌های دیگر، در بازار آسان نیست. [ صفت کردن: ستودن، توصیف کردن / عرض جامه: عرضهٔ جامه و متاع ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

دیگر عاشق چهره و هیأت هیچ آفریده‌ای نخواهم شد، زیرا با وجود تو نقش‌های بر دیوار ارزشی ندارند. [ صورت آفریده: ظاهر مخلوقات / با تو: در برابر و تقابل تو / کنایه: دل دادن (عاشق شدن، توجه کردن) / جناس تام: میان دو صورت ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

امشب چه کسی به رقیب خبر می‌دهد که در زاویهٔ خلوت‌گزینی ما که یار غار هستیم، جایی برای او که همانند سگ است وجود ندارد؟ [ رقیب: -> بیت نهم غزل ۸  /  مسکین: درمانده و بیچاره / زاویه: کُنج و بیغوله / رقیب به سگ تشبیه شده است.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

آنگاه که گل بر روی درخت باشد، خار در کنارش دیده می‌شود، اما وقتی گل (معشوق) در کنار آدمی باشد، جایی برای خار وجود نخواهد داشت. [ بار: شاخه / کنار: پهلو و آغوش / تضاد: گل به خار / جناس لاحق: بار، خار ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

میان دو دوست آنچنان خلوص و اشتیاقی هست که تلاش دشمن خونخوار برای بر‌هم زدن این انس جایی ندارد. [ ارادت: دوستی از روی اخلاص و توجّه خاص / تضاد: دوست، دشمن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

با دیدهٔ باطن به تو می‌نگرم، زیرا چشم سر در اثر نوری که از آتش رخسارت بر‌می‌خیزد، توان نگریستن به تو را ندارد. [ چشم دل: چشم باطن و بصیرت / دیدار: چهره / نظر: نگاه ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

تو با دوستان بسیاری که گِردت را گرفته‌اند، به سعدی توجّهی نداری، آری، گدا در میان خریداران جایی ندارد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی