غزل شمارهٔ ۱۵۱

اگر جانم را بخواهی، فدای جانت باد. پاسخ این آزمون که جانم را قربان تو سازم، بسیار آسان است. [امتحان: آزمودن.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

به جانت قسم یاد می‌کنم که مویی از سر تو را با هیچ کس در جهان عوض نخواهم کرد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

با وجود آنکه تو مهر هیچ کس را به دل راه نمی‌دهی، هیچ کس وجود ندارد که به تو مهر نورزد. [ مهر: دوستی / مهربان: عاشق / جناس زاید: مهر، مهربان / جناس تام: نیست (وجود ندارد)، نیست (فعل ربطی).] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای ستمگر، این اندیشه‌ای که در سر داری، موجب می‌شود که سرهای زیادی در راه رسیدن به آستانت از دست برود. [ آستان: درگاه و پیشگاه / مجاز: سر (اول) فکر، اندیشه / کنایه: سر بر آستان رفتن (اظهار بندگی کردن) / ایهام: بس سر برود بر آستانت ۱_ سرهای زیادی در راه تو به باد رود ۲_ سرهای زیادی بر آستانت نهاده شود.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

چه فتنه‌هایی که رخسار همانند ماه آسمان تو در زمین به پا کرده است. [ فتنه: آشوب و غوغا، عشق و شیفتگی / به پا شدن: آشکار گشتن، به وجود آمدن / تشبیه: روی به ماه آسمان / تضاد معنوی: زمین، ماه، آسمان.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

آیا می‌توانم با جهد و کوشش به تو که از باد هم تندتر می‌روی برسم؟ دور و بعید است! [ سبق بردن: پیشی گرفتن / کنایه: سبق بردن عنان تو از باد (پیشی گرفتن تو بر باد) ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

من هیچ وقت تو را فراموش نکرده‌ام که بخواهم بار دیگر تو را به یاد آورم. ("کی رفته‌ای زدل که تمنا کنم تو را") [ زمانی: لحظه‌ای، آنی / دگر زمان: زمان دیگر، تقدم صفت بر موصوف / آرایهٔ تکرار: یاد ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

کوته‌نظران تو را به سرو بوستان تشبیه می‌کنند و دریغا که خطا می‌کنند! [ حیف: در فارسی کلمه‌ای است برای نشان دادن حسرت و تاسف، دریغا، افسوس و به فتح اول (حَیف) به معنی ظلم و ستم / کنایه: کوته‌نظران (تنگ‌نظران و غافلان) / تضاد معنوی: کوته‌نظران و سرو (که نماد بلندی و راستی است) / تشبیه تفضیلی: تو (معشوق) به سرو و برتری تو بر سرو.]  - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای پری‌زاده، با وجود ابروان کمانی خویش برای صید کردن چه نیازی به کمان داری؟ [ کنایه: پری‌زاد (زیبارو) / تناسب: صید، کمان / تشبیه مضمر: ابرو به کمان مانند شده است.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

پنداری که بدن لاغر و ضعیف سعدی نقشی است که آن را از روی کمر باریک تو کشیده‌اند. [ نقش گرفتن: اثر گرفتن و صورت پذیرفتن / میان: کمر / تشبیه مضمر: بدن سعدی در لاغری و باریکی به نقش میان تو (معشوق) مانند شده است. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اگر کلام به عنوان میانجی برای توصیف دهانت به کار نمی‌رفت، حتی نیروی وهم هم نمی‌توانست دهانت را از غایت خُردی تصور نماید. [ واسطه: میانجی، علت و سبب / وهم: گمان و خیال، قوه ادراک / تنگ بودن دهان معشوق: -> بیت دوم غزل ۵۱ / غلوّ: کوچکی دهان معشوق که به وصف نمی‌آید.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

هیچ سخنی از سخن من شیرین‌تر نیست و تنها چیزی که می‌تواند از آن شیرین‌تر باشد، دهن شکر‌افشان تو است. [ کنایه: دهن شکر‌فشان (شیرین‌سخن و نیک‌گفتار) / تناسب: شیرین، شکر / استثنای مقطع: شکر‌دهانی معشوق که از سخن شیرین استثنا شده است.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی