غزل شمارهٔ ۱۴۴

ای کسی که دلت بر من نمی‌سوزد، درود بر جانت و رحمت و بخشایش بر تنت باد! [ نوعی ردالصّدر علی‌العجز: رحمت ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

سراپای تو حُسن است. نمی‌دانم قامتت را به دلبندی و خوبی بستایم، یا سخن گفتن و آمدن  و رفتنت را؟ [ دلبند: اسیر‌کنندهٔ دل، عاشق و شیفته‌کنندهٔ دل./ تضاد: آمدن، رفتن ] - منبع: شرح غزلهای سعدی

آفتابی که هر بامداد از دریچهٔ خانه‌ات به درون می‌تابد، باید از چهرهٔ تابانت شرمسار باشد. [ تشبیه مضمّر و تفضیلی: تشبیه چهرهٔ معشوق به آفتاب و برتری روی یار بر آن. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ضرورتی ندارد که از زیبایی و تناسب اندام تو مشروح سخن بگویم، زیرا پیراهن تو به خوبی این زیبایی را بیان می‌دارد. [ حسن: جمال و زیبایی ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای زیبارویی که سراپایت خرمنی از گل است، بر این گدای خرمنت رحمتی آور و او را محروم مساز! - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای معشوق ماه‌رو، مهربانی پیش گیر زیرا باید رفتارت هم مثل صورتت نیکو باشد. [ مستحسن: زیبا و نیکو / تشبیه: ماه‌رو / ایهام تناسب: بین "مهر" در معنای غیر منظورش با "ماه" / تضاد: سیرت، صورت ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای زیبایی که چونان کعبه روی پوشانده‌ای، پرده برافکن و چهره‌ای بنما تا در گرداگرد حرمت بگردم. [ روی باز کردن: ظاهر گشتن و خود را آشکار نمودن / طواف: گشتن به گرد چیزی. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

در این زندگانی پنج روزهٔ کوتاه یاری‌ام کن تا در قیامت برای این بی‌توجهی دامنت نگیرم و دادخواهی و تظلّم نکنم. [ کنایه: پنج روز (مدت اندک عمر)، دست گرفتن (یاری کردن)، دامن گرفتن (داد خواهی و تظلم کردن) /جناس اشتقاق: گیر، نگیرم ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

بر سر آنم که تو را از دل بیرون کنم و در میان جان جای دهم، زیرا دل برای تو جایگاه مناسبی نیست. [ آرایهٔ تحویل (زشت و زیبا یا استدراک): زشت نشان دادن در مصراع اول و زیبا خواستن در مصراع دوم‌.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

چه سودی دارد که عاشق، غم دل با معشوق سنگ‌دل در میان نهد؟ آری، دم سرد من در دل آهنینت اثری ندارد. [ کنایه: سنگ‌دل (جفا کار، سخت‌دل)، باد سرد (آه حسرت)، آه سرد در آهن دمیدن (کار بی‌فایده و بیهوده کردن) / استعارهٔ مصرحه: آهن (دل سخت).] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

به معشوق گفتم: از دست غمت خود را هلاک خواهم ساخت. گفت: در این صورت خونت به گردن خودت است. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

به یار گفتم: همهٔ جهان را به آتش می‌کشم، گفت: ای سعدی، با این حال، آتش تو بر من موثر نخواهد بود. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی