غزل شمارهٔ ۱۴۵

درود خدای بر تو باد که چه لب و دندان شیرینی داری! [ آفرین: دعا و تحسین. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

به هر کس که دلش مثل یوسف گم شده است، بگو که آن را در چاه زنخدانت ببیند. [ تشبیه: دل به یوسف (اضافهٔ تشبیهی) / استعارهٔ مصرحه: چَه (گودی چانه در زیر لب) ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

در پارس هیچ آشوبی به پای نمی‌شود، مگر آنکه چشمان فتنه‌انگیز تو آن را به وجود آورده باشد. [ فتنه: آشوب و غوغا / فتّان: فتنه‌انگیز و فتنه‌جو، زیبا و دلفریب که به زیبایی مردم را مفتون سازد. / جناس اشتقاق: فتنه، فتان ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اگر سرو حرکت هم می‌داشت و رفت و آمدی می‌کرد، باز هم به گرد حرکات تو نمی‌رسید. [ شدن: رفتن / جولان: گردیدن و گشتن / کنایه: به گرد چیزی یا کسی نرسیدن (نرسیدن به کسی یا چیزی به جهت سریع رفتن و یا در‌نیافتن پایه و مقام کسی یا چیزی) / تشبیه مضمر و تفضیلی: تشبیه خرامیدن معشوق به سرو و برتری خرامیدن او بر آن.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

تو مثل آفتابی و شبستان تو بر اثر وجودت مثل روز روشن می‌گردد، پس شب تو با روز دیگران برابر است. [ شبستان: خوابگاه و شب‌خانه، اندرونی و خلوت‌خانه. / تضاد: شب، روز / تناسب: روز، آفتاب / تشبیه مضمر: معشوق به آفتاب مانند شده است. / جناس زاید: شب، شبستان ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای معشوق زیبا و روحانی، تا کی باید از دست نگهبان تو شکوه داشته باشیم؟ [ استعارهٔ مصرحه: بوستان روحانی (معشوق زیبا و لطیف)، بوستان‌بان (رقیب) ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ما همانند بلبلان نغمه‌سرای رخسارت هستیم، پس بگذار لحظه‌ای در گلستان وجودت ناله سر دهیم. [بلبل: پرنده‌ای‌ست که نماد عاشق نالان است و معشوق او گل سرخ / یک نفس: یک دم و یک لحظه / نالیدن: به آواز اندوه خود را بیان کردن، بانگ و فریاد زدن./تشبیه: ما (عاشقان) به بلبلان و معشوق به گلستان مانند شده است.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اگر هزار بار بر من جور و جفا روا داری، باز هم هزار برابر دوستت دارم. [ هزار چندان: هزار برابر ]  - منبع: شرح غزل‌های سعدی

توانایی بازوی شکیبایی را امتحان کردیم، گویی توانایی آن مثل توانایی شیشه است در برابر سندان دوری تو. [ آبگینه: شیشه / سندان: ابزاری است که آهنگران و مسگران بر آن چیزها کوبند./ استعارهٔ مکنیه: زور بازوی صبر / تضاد: آبگینه، سندان.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اگر تو بر سر پیمان خویش بمانی یا نه، ما عهد خویش را  با تو به پایان می‌بریم و وفادار می‌مانیم. [ به آخر بردن: به پایان رساندن و به عهد خود وفا کردن. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اگر در دوری از تو جان بسپارم، این مرگ را مژده‌ای دان که برای رسیدن به تو می‌پردازم. مردن من رسیدن به توست. [ تضاد: وصل، هجران ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای سعدی، اگر در راه طلب معشوق جانت را فدا سازی، عارفی زنده و جاوید خواهی بود. [ عارف: دانا و شناسنده / کنایه: جان بر آمدن (رنجور و دردمند گشتن).] - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی