غزل شمارهٔ ۱۳۰

ای محبوب من، شب پیشین در فراق رویت، جانم از غمی که از تو دور باد در تب و تاب بود و چشمانم به‌سان ابر از عشق درون، سیل اشک بر گونه‌ام جاری می‌ساخت. / دوش: دیشب / تاب: رنج و غم، آتش و سوز / سودا: عشق ( بیت ۱ / غزل ۲۰ ) / ایهام تناسب: بین "دوش" در معنی "کتف" که در اینجا مراد نیست، با "رو، چشم، رخ و دل" / ایهام : دور از رویت ۱_ در فراق و جدایی از رویت ۲_ از روی تو دور باشد (جملهٔ دعایی است) / تشبیه: چشم به ابر (اضافهٔ تشبیهی) / کنایه: جان (اول) معشوق. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

عقل بیچاره در اندیشیدن لگدکوب عشق گردید و در این حال، دلِ بی‌قرار و آشفته انتظار آرامش و خفتن داشت. / مسکین: آن که هیچ ندارد، حقیر و ضعیف / کنایه: چشم داشتن (توقع و انتظار داشتن، امید و آرزو داشتن) / استعارهٔ مکنیّه (تشخیص): عقل و عشق و دل (به قرینه‌های مسکین بودن، پایمال کردن و چشم داشتن) / ایهام تناسب: بین "چشم" در معنی "عضو بدن" که در اینجا مراد نیست، با "خواب". - منبع: شرح غزل‌های سعدی

درد جدایی‌ات طبل یغماگری را در گرداگرد شهرِ دل به صدا در‌آورد و عشق تو خانهٔ عقل را مثل گویی اسیر دست چوگان ساخت. / طبطاب: چوبی است که در فارسی تختهٔ گوی‌بازی گویند، چوبی است پهن که بدآن گوی بازند.(لغت‌نامه) / تشبیه: دل به شهرستان و عشق به شحنه و عقل به سرا (اضافهٔ تشبیهی) / استعارهٔ مکنیه (تشخیص): فراق (به قرینهٔ کوس غارت زدن). - منبع: شرح غزل‌های سعدی

دل تصویر اسم تو را مانند محرابی برای تسبیح گفتن خود قرار داده و سحرگاهان تسبیح‌گویان روی به محراب تصویر نامت نهاده بود. / محراب: جایی در مسجد که امام در آنجا نماز می‌گزارد، قبله / تسبیح: در لغت به معنی سبحان‌اللّه گفتن و خدا را به پاکی یاد کردن است و نیز سُبحه را گویند که وسیله‌ای است برای عبادت و آن عبارت است از دانه‌هایی که به رشته کشیده شده است. / تشبیه: نام به نقش (اضافهٔ تشبیهی) و نیز نقشِ نام به محراب مانند شده است. / استعارهٔ مکنیه (تشخیص): دل (به قرینهٔ تسبیح گفتن) / تناسب: محراب، تسبیح. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

چشمم می‌پرید و بایستی که در اثر این تفأل به دیدار دوست نایل می‌آمدم؛ اما به من گفتند: که روی او را نخواهی دید؛ گر چه چشم من به سبب سیمابی که درون داشت مروارید اشک می‌افشاند. / دیده جَستن: پریدن چشم که نشانهٔ تفأل و شگون بوده است و شوق و اشتیاق را می‌رساند. / دُر: مروارید / سیماب: جیوه - منبع: شرح غزل‌های سعدی

در اثر سازگاری فلک آغاز کار عاشقی‌ام بسیار شیرین به نظر می‌رسید؛ اما کی گمان می‌کردم که فلک، وصال شیرین مرا به زهر آلوده سازد؟ / شهد: عسل و انگبین / ناب: خالص. / مجاز: آسمان (سرنوشت) / تضاد: شهد و زهر، شیرین و زهر (تلخ) - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای سعدی، این راه در دریای عشق سخت دشوار گشته است؛ باری، تو در آغاز عاشقی اندکی شکیبایی و تاب و توان داشتی! /  آخر: به هر حال، خلاصه، باری / پایاب: بن و قعر آب که پای بدان رسد، تاب و توان / تشبیه: عشق به دریا (اضافهٔ تشبیهی) / ایهام تضاد: بین "آخر" در معنای غیر منظورش در بیت؛ یعنی "پایان" با "اول" / آرایهٔ التفات : "سعدی" مناداست و حاضر و مخاطب و "داشت" سوم شخص و غایب و در معنای "داشتی" / کنایه: پایاب داشتن (شکیبا بودن). - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی