غزل شمارهٔ ۱۲۸

ترک: در ادب فارسی مظهر زیبایی و غارتگری است. / شاهد: معشوق زیبا / شنگی: خوش‌دلی و شادی، زیبایی / شکن: پیچ و تاب / حلقه: زره و ریسمان (لغت‌نامه) /فرنگی: منسوب به فرنگ، اروپایی / تناسب: ترک و فرنگی، زلف و حلقه. / معنی: هیچ زیبارویی از لحاظ شیرینی حرکات به پای معشوق زیباروی من نمی‌رسد و هیچ حلقه‌ای حتی حلقه‌های ساخت فرنگ هم با آن برابری نمی‌کند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

تنگ بودن دهان معشوق: در سنّت ادبی شاعران دهان معشوق را به هیچ مانند کرده‌اند و دهان هر چه کوچکتر باشد زیباتر است. / نیک: قید است، دقیق و کامل. / تشبیه تفضیلی: دل شاعر به دهان معشوق و برتری دل به دهان او از لحاظ تنگی. / معنی: با وجود آنکه جز در هنگام سخن گفتن نمی‌توانی دهان او را ببینی، اگر خوب دقت کنی، در‌می‌یابی که دهان او از دل من تنگ‌تر نیست. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

غمزه: ناز و عشوه، اشاره به چشم و ابرو / با: در معنی مقابله است، در برابرِ / تشبیه: غمزه به تیغ (اضافه تشبیهی) / تناسب: تیغ، لشکر، مرد جنگی. / معنی: تو توانایی آن را داری که با شمشیر کرشمه‌های خونریزت لشکری را از پای در‌آوری. بزن؛ زیرا در آن سپاه هیچ مردی که بتواند با تو بستیزد وجود ندارد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

قوی: سخت و محکم / دولت: سعادت و اقبال / تشبیه و کنایه: تیزچنگ (نیرومندی و چابکی و چالاکی) / استعارهٔ مکنیّه: دامن وصل (دامن جامهٔ وصل) / معنی: دامن وصل را سخت و محکم به دست گرفته بودم؛ اما دریغا که رسیدن به دولت و سعادت با قوی‌پنجگی امکان‌پذیر نیست! و به شرط دیگری وابسته است؛ از این روی، به هجران مبتلا گشتم. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

دوم نداشتن: مثل و مانند نداشتن / سعد ابوبکر سعد زنگی: از اتابکان فارس و ممدوح شیخ اجلّ سعدی است. / آرایهٔ التفات: از حاضر (من) به غایب (سعدی). / معنی: معشوق من از لحاظ لطافت دوّمی ندارد و بی‌نظیر است. در شگفتم که چرا همانند سعدی، که او نیز در لطافت گفتار بی‌نظیر است، به غلامی سعد ابوبکر (ممدوح سعدی) کمر نمی‌بندد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمد رضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی