غزل شمارهٔ ۱۰۷

باد در هنگام صبح از کوی دوست مشتی خاک به دشت و صحرا برد و بدین‌سان بوستان را از بوی دوست غرق در بوی عنبر ناب ساخت. [ عنبر: ماده‌ای چرب و خوشبو و سیاه‌رنگ که از رودهٔ نوعی وال یا ماهی عنبر (کاشالو) می‌گیرند / سارا: خالص و صاف ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اگر دوست با ما از درِ سازگاری در‌آید، این پیروزی و اقبالی بزرگ است. ولی چنانچه راه ناسازگاری پیش گیرد، بر ما لازم است که خود را با خوی او وفق دهیم. [ دولت: سعادت و اقبال ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اگر مرا بپذیرد، غلام خویش را مورد توجّه و عنایت قرار داده است و چنانچه ما را از خود براند، توان درافتادن با او را نداریم. [ مملوک: بنده و غلام زرخرید / پنجه کردن با کسی: کنایه از ستیز و نزاع کردن با کسی ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اگر خاطر هر کس به جانب دوست میل و رغبتی دارد، باید همانند موی دوست آشفتگی بسیاری تحمّل نماید. [ خاطر: فکر و اندیشه، دل ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

 اگر برای روزه‌داران فردا عید فطر است، برای ما همین لحظه است که به جای ماه نو هلال ابروی دوست را مشاهده می‌کنیم. [ عید: عید فطر ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

هر کس از سر بی‌خویشتنی در میدان عشق جولانی دارد. امّا باید به انتظار نشست تا معلوم شود که گوی عشق دوست به خم چوگان چه کسی خواهد افتاد؟ [ بی‌خویشتن: مستانه و در حالت بی‌خودی و بی‌خویشی / جولان کردن: سعی و تلاش کردن / گوی: توپ و گلوله‌ای چوبین که در بازی چوگان از آن استفاده می‌شود. / چوگان: چوبی با دستهٔ راست و باریک و سرِ کج که با آن در چوگان‌بازی گوی را می‌زنند. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برای دشمنم بدی آرزو نمی‌کنم، زیرا برای آن بدبخت همین کافی است که مرا در کنار دوست ببیند. [ عقوبت: عذاب / هم‌زانو: دو کسی که برابر و مقابل هم نشینند، کنایه از مصاحب و رفیق صمیمی ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

دل هر کس برای تفرّج و خوشی به باغ و صحرایی میل می‌کند. آری، هر کس متناسب با درک و ذوق خود برای احساس لذّت به جانبی می‌رود. عاشق هم برای درک این لذّت به سوی دوست می‌رود. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای کاش در باغ و بستانی که مردمان لب به تحسین آن گشوده‌اند، بلبلی سخنگو مثل سعدی یا گلی به زیبارویی یار وجود می‌داشت. [ باری: به هر حال، خلاصه ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی