غزل شمارهٔ ۱۰۲

تا دستان خود را به دور کمر دوست حلقه نکنی و او را در آغوش نگیری، نمی‌توانی آنچنانکه می‌خواهی بر دهان دوست بوسه زنی. [ کمر: کمربند / میان: کمر، عضوی از بدن / کام: مراد و آرزو ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

می‌دانی زندگی کسی که با شمشیر عشق از پای درآید چیست؟  آنکه بوسه‌ای از چهرهٔ مانند بوستان معشوق برگیرد. [ حیات: زندگی / سیب از رخ دوست گزیدن: کنایه از بوسیدن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

شور و اشتیاقی که بین من و دوست وجود دارد، تأثیر ماجرای خسرو و شیرین را از ذهن مردم زدود و آن را محو ساخت. [ شور: وجد و هیجان، غوغای عشق / قلم کشیدن: کنایه از محو و نابود کردن / شیرین: شاهزادهٔ ارمنی و معشوقهٔ خسرو پرویز است / خسرو: شاهنشاه ایران از سلسلهٔ ساسانیان، پسر و جانشین هرمز چهارم است. او ایران را به چنان شکوه و جلالی رساند که تا آن زمان در دورهٔ ساسانی به خود ندیده بود. داستان عشق او با شیرین، زبانزدِ شاعران و نویسندگان است. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

دشمنی که با تیر بی‌رحمانه و ظالمانه‌اش در جنگ نتوانست عاشق (سعدی) را بکُشد، ابروی کمانی دوست خونش را ریخت. [ کافر: بی‌رحم و ظالم / غزا: جنگ با دشمن دین ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

دل از کفم به در‌ رفت و شیفته و عاشق شدم. چشمانم در اثر گریهٔ بسیار خونین شد، ولی جان ناتوانم باقی ماند، آن هم برای اینکه در جانفشانی برای دوست به کار رود. [ جان فشاندن: جان را نثار کردن / دل رفتن: کنایه از شیفته و با شوق گشتن / دیده خون شدن: کنایه از اشک خونین ریختن، رنجور گشتن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اگر غرور و عشوه‌گری دوباره موجب روی گرداندن دوست نگردد، روزی خود را به پای اسب تندرو و تازندهٔ او خواهم افکند. [ عنان پیچیدن: کنایه از روی برگرداندن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

بعید است که من در این طلب به خواست و آرزوی خود نائل آیم، امّا همین کافی است که دوست نام مرا بر زبان جاری سازد. [ هیهات: چه دور است، در زبان فارسی به معنی افسوس به کار می‌رود / کام: مراد و آرزو / طلب: خواستن، جستجو کردن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

از آنجا که آدمی به هر روی باید جان بسپارد، پس بهتر است که این جان‌سپاری در کوی عشق و بر درگاه معشوق باشد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

این اشتیاق را با خود تا به گور خواهم برد و به یاری آن از خاک سر بر‌می‌آورم و نشان دوست می‌پرسم. [ خاک: مجازاََ به معنی گور ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

همه مردم از دست دشمن به فریاد آمده‌اند، امّا فریاد و شکوهٔ سعدی از دل سخت و نامهربان دوست است. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی