غزل شمارهٔ ۱۰۱

ای پیام‌آور مبارک‌قدم که از دوست نشانی آورده‌ای، با ما جز سخن دلپذیر و آرام‌بخش دوست چیزی مگو. [ پیک: قاصد، خبررسان / پی‌خجسته: مبارک‌قدم / دلنشان: کنایه از دلنشین، دلپذیر و خوشایند ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

هوش مصنوعی: شنیدن اخبار خوب از زبان دوست چقدر لذت‌بخش است، یا حتی از کسی که صحبت‌های دوست را نقل می‌کند.

ای دوست و آشنای من، درفش و نشان کاروان را به من نشان بده تا از اشتیاق سر بر قدم‌های شتربان محمل دوست بگذارم. [ آشنا: یار و دوست / عَلَم: نشان، درفش و پرچم / ساربان: («سار» به معنی شتر است و «بان» پسوند محافظت و نگه‌داری است)، کاروان‌سالار، کسی که پیشاپیش شتران حرکت می‌کند و آنها را هدایت می‌کند. / سر بر قدم نهادن = کنایه از مطیع و تسلیم شده، سجده کردن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اگر مردم زمانه به پای دوست سکّه‌های زر می‌افشانند، ما به پای کسی که از وی پیامی آرد، سر خویش را نثار می‌کنیم. [ رسالت‌رسان: پیام‌آور، پیک ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

دردا و دریغا که اختیار از کف دادم و توانایی آن را ندارم که دهنهٔ شتر دوست را به دست گیرم. [ عنان: مهار / عنان از دست رفتن: کنایه از اختیار از کف رفتن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

 آنچنان دردمند عشق یارم که هر کس مرا در این حال ببیند، به من مهربانی می‌کند مگر دوست که دلی نامهربان دارد. [ رنجور: آزرده و بیمار / رحمت کردن: بخشیدن، مهربانی نمودن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اگر دوست بندهٔ خود را بنوازد یا بکُشد، مختار است. زیرا وظیفهٔ بنده تسلیم بودن است و کار دوست حکم راندن. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اگر بتوانم به دوست نزدیک شوم و آستین او را بگیرم و اظهار نیاز کنم، از آن پس تا جان در بدن دارم، سر از درگاه دوست برنخواهم داشت. [ چندان‌که: هر قدر که، بدان مقدار که / آستان: درگاه و پیشگاه / سر بر آستان نهادن: کنایه از تسلیم و مطیع گشتن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

همهٔ انسان‌ها در هنگام مرگ از رفتن خود دچار دریغ و تأسف می‌شوند، مگر آن کس که در راه عشق و با تیر و کمان دوست به شهادت رسیده باشد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

غیر از تو هیچکس نتوانسته است دل سعدی را متأثر سازد و در آن جای گیرد. و به‌راستی چه کسی در جهان می‌تواند جای یار را در دل عاشق اشغال کند؟ [ بعد از تو: پس از تو، به جز تو ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی