غزل شمارهٔ ۱۰

این پیر که عافیت‌نگری را فرو گذاشته، با جوانی سرخوش و شادمان است. گرچه زورآوری پیران با جوانان نادانی است. [بی‌تدبیر = آنکه پایان کار را نبیند / سرخوش = کسی که از نشئهٔ شراب خوشحال باشد. در سراج نوشته که مستی چند مرتبه دارد. اول سرخوش، بعد از آن تردِماغ، بعد از آن سیه‌مست و بعد از آن خراب. (لغت‌نامه)] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

من که از لحاظِ نیرو از عهدهٔ مویی برنمی‌آیم. شگفتا که با کسی درافتاده‌ام که زنجیر را پاره می‌کند. [ افتادن = گرفتار و اسیر شدن / گسلیدن = پاره کردن، گسیختن ] -منبع: شرح غزل‌های سعدی

وقتی معشوق بلندقامتِ سپیداندام، کمان به بازو افکند و قصد تیراندازی کند، آرزو می‌کنم که هدفِ تیرِ او باشم. [ کمان در بازو آوردن = آمادهٔ تیراندازی شدن / آماج = نشانه و هدف / آرزویم می‌کند = من آرزو می‌کنم ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اگر چشمِ شکار بر آن دستِ کمان‌گیر و کمان‌کش بیفتد، با پای خود می‌رود تا در کمند او بیفتد (صید در پی صیاد دویدن). [نخجیر = شکار و صید] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

تناسب: شکر، شیرین / معنی: کسی آدمیزاده‌ای شیرین‌سخن‌تر از تو ندیده است. آیا تو به جای شیر از پستانِ مادر، شکر خورده‌ای؟ - منبع: شرح غزل‌های سعدی

روزگارِ رونقِ جوانی چند روزی بیشتر دوام نمی‌آورد. حال را دریاب که در دیر کردن آسیب و زیان وجود دارد. [ روز = روزگار و هنگام / نقد = حال و حاضر / تأخیر = دنبال افکندن، دیر کردن / آفت = آنچه مایهٔ فساد و تباهی گردد، آسیب، بلا، زیان ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای کسی که از من می‌خواهی چشم از دیدارِ زیبارویان بربندم، برای هر چیز چاره و تدبیری می‌دانم اما برای تقدیر و سرنوشت چاره‌ای نمی‌شناسم (عشق تقدیر من بوده است). [ دیدار = چهره و صورت / دانستن = توانستن / تقدیر = سرنوشت ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

روزگاری با تزویر، زهد را آشکار و کفر را پنهان می‌کردیم. اما اینک از روی آن همه تزویر، پرده برگرفتیم. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای سعدی، اگر از روی فرمانبرداری، سَرِ خویش بر پای جانان نهی، لازم است از این غفلت و کوتاهی، یعنی سر نهادن به جای نثارِ جان، از او پوزش طلبی. [ عذرت بباید خواستن = باید عذر بخواهی / تقصیر = کوتاهی کردن، خطا و غفلت، گناه ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی