برگردان به زبان ساده
خراباتِ مردان خرابات نیست
در آن مصطبه عزّی ولات نیست
هوش مصنوعی: در جایی که مردان واقعی حضور دارند، خراباتی وجود ندارد; در آن مکان، نشانی از طمع و خودخواهی نیست.
در اوقاتِ دیوانگانِ الست
مهم تر ز مستی مهمّات نیست
هوش مصنوعی: در زمانهای دیوانگانِ عالم، مهمتر از سرخوشی و شادی، مسائل و موضوعات اصلی و اساسی وجود ندارد.
به عین الیقین دیده اند اهلِ راز
کراماتِ مردان ملاقات نیست
هوش مصنوعی: اهل معرفت و راز، به روشنی و یقین میبینند که ملاقات با بزرگان و اولیا، به صورت خاص و کراماتی که از آنها برجسته است، ممکن نیست.
دو وجهی بود نه یکی محض شرک
اگر ذات مستغرق ذات نیست
هوش مصنوعی: در اینجا به این نکته اشاره شده که وجود خداوند دارای دو جنبه است و تنها به یک جنبه نمیتوان بسنده کرد. اگر ذات خداوند در ذات خودش غرق شده باشد، دیگر نمیتوان او را به طور کامل شناخت و این مسأله ممکن است به معناي شرک باشد. در واقع، شناخت خداوند نیازمند توجه به ابعاد مختلف وجود اوست و این شناخت باید در چارچوبی انجام شود که از انحراف به سوی شرک دور باشد.
همه مات باشند و در دوست محو
سرِ خویش گیر ار سر مات نیست
هوش مصنوعی: اگر همه در عشق و محبت دوست غرق شوند و متوجه خود نباشند، تو هم اگر در این حالت نیستی و بیخبر از خودت هستی، به خودت بپرداز.
بلی خودپرستان همه میّت اند
ولی زنده دل را غم مات نیست
هوش مصنوعی: بله، خودپرستان همه مردهاند، اما کسی که دل زنده و پر از زندگی دارد، از غم مرگ نمیترسد.
اگر خود پیاده ست و گر شه سوار
مجالِ توقّف در اوقاف نیست
هوش مصنوعی: اگر شخصی پیاده باشد یا یک پادشاه سوار بر اسب، هیچ فرصتی برای توقف و درنگ وجود ندارد.
به الّا الله از لا اگر بگذری
دگر حاجتِ نفی و اثبات نیست
هوش مصنوعی: اگر از مفهوم وجود و عدم بگذری و به حقیقت مطلق برسید، دیگر نیازی به بحث درباره اثبات یا نفی نخواهد بود.
برون رفتگان راز کونِ خودی
محالاتِ دنیا مبالات نیست
هوش مصنوعی: کسانی که از دنیای مادی و ظاهری فاصله گرفتهاند، دیگر به مشکلات و ناچیزات این دنیا اهمیت نمیدهند.
نزاری برون کن محال از دماغ
که طامات کردن مجالات نیست
هوش مصنوعی: بهتر است به دنبال کارهای غیر ممکن نروید، زیرا در این دنیا امکان انجام بسیاری از کارها وجود ندارد.
چو دعویّ آن می کنی در سلوک
که الّا به فقرم مباهات نیست
هوش مصنوعی: وقتی در مسیر سلوک ادعا میکنی که فقط به خاطر فقر است که میتوانی به خود ببالید و افتخار کنی، باید توجه داشته باشی که این تنها جنبهای از حقیقت است.
فقیر ار نباشد ملامت پذیر
یقین دان که جز مرد طامات نیست
هوش مصنوعی: اگر کسی فقیر نباشد و مورد سرزنش قرار بگیرد، بدان که او جز یک مرد فریبنده و گمراه نیست.
اگر با تو بد می کند بد خموش
بد و نیک خود بی مکافات نیست
هوش مصنوعی: اگر کسی با تو بدرفتاری میکند، بهتر است که ساکت بمانی، زیرا اعمال بد و خوب هر فرد عواقبی دارند و هیچ چیزی بیپاسخ نمیماند.
