برگردان به زبان ساده
دوش رفتم در خرابات از نماز شام مست
مجلسی دیدم درو جمعی علی الاتمام مست
هوش مصنوعی: شب گذشته به محلی که در آن شراب مینوشند رفتم، و در آنجا مراسمی را دیدم که در آن جمعی به طور کامل مست بودند و بر سر شوق و حال بودند.
مست آدم مست حوّا مست فرزندان در او
زاهد معصوم مست و رند درد آشام مست
هوش مصنوعی: شخص مست و خوشحال، به زندگی و لذتهای آن میپردازد و فرزندانش نیز در همین حال و هوای شاد و سرمستی هستند. در این میان، افرادی هم هستند که به ظاهر اهل زهد و نیکیاند، ولی در باطن به دنبال لذت و شوق هستند. این نشان میدهد که همه به نوعی درگیر احساسات و خواستههای درونی خود هستند.
مست دربان مست رهبان مست مریم مست روح
ابن مست و بنت مست و اخت مست و مام مست
هوش مصنوعی: در این بیت، اشاره به حالتی از نشئگی و سرخوشی است که شامل شخصیتها و موجودات مختلفی میشود. به نوعی میتواند نمایانگر تجربیات متفاوتی باشد که همه در یک حالت مشترک از مستی و شوق غرق شدهاند. به عبارت دیگر، همه از زندگی و عشق به نوعی خوشحال و سرمست هستند، چه دربان، چه رهبان، و چه شخصیتهای دیگر مانند مریم و فرزندانش. در این حالت، همگان در شور و حال و سرمستی به سر میبرند.
مست پرده مست ساقی مست مطرب مست رود
خنب مست و کوزه مست و باده مست و جام مست
هوش مصنوعی: همه چیز در حالتی از شادی و مستی است؛ پرده، ساقی، مطرب، رود و کوزه همه در شادی و سرخوشی غوطهورند. باده و جام نیز به همین حال هستند و فضایی پر از نشاط و سرور را به تصویر میکشند.
مست مجمر مست منقل مست عنبر مست عود
شیخ مست و شاب مست و خاص مست و عام مست
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به توصیف حال و هوایی میپردازد که در آن افراد مختلف، از جمله شیخ، جوانان و مردم عام و خاص، تحت تأثیر چیزی مدهوش و سرمست هستند. این احساس سرمستی و بیخود شدن به مضامین خوشگذرانی، لذّت و جذابیتهای زندگی مرتبط است. به نوعی، شاعر دنیای پرشور و شاداب را به تصویر میکشد که در آن همه در حال تجربهی حالاتی از نشئگی و شوقاند.
مست چنگ و مست نای و مست عود و مست دف
رفته مست و خفته مست و پخته مست و خام مست
هوش مصنوعی: شخصی که به موسیقی و شادی مشغول است، در حالت سرخوشی و شادابی قرار دارد. او از نواختن سازها لذت میبرد و در دنیای خوشی و سرمستی غرق شده است، به طوری که از حالتهای مختلف سرخوشی—همچون خواب و پختگی—بهره میبرد.
عقل مست و نفس مست و صبر مست و هوش مست
فخر مست و عار مست و ننگ مست و نام مست
هوش مصنوعی: در اینجا به توصیف حالاتی اشاره شده که انسانها در آنها به نوعی دچار نشئگی و مستیاند. عقل، نفس، صبر، و هوش با حالت مستی روبرو هستند و همچنین فخر، عار، ننگ، و نام نیز به همین شکل احساس میشوند. این مفاهیم نشاندهندهی وابستگی انسان به حالات درونی و外ی خود هستند که میتوانند او را تحت تأثیر قرار دهند. به طور کلی، این بیان احساسات و حالات مختلف انسانی را به تصویر میکشد که همه در یک وضعیت متلاطم قرار دارند.
آب مست و نار مست و خاک مست و باد مست
وقت مست و حال مست و صبح مست و شام مست
هوش مصنوعی: همه چیز در این دنیا مست و شاداب است؛ آب، آتش، خاک و باد هر کدام به نوعی سرشار از روح و نشاط هستند. زمان نیز با حال و هوای خوش، چه صبح باشد و چه شام، به این حالت سرخوشی دامن میزند.
مست ظاهر مست باطن مست دنیا مست دین
جمله مست القصه از آغاز تا انجام مست
هوش مصنوعی: دیوانهی ظاهر، دیوانهی باطن، دیوانهی دنیا و دیوانهی دین، همهی اینها در واقع در یک داستان از ابتدا تا انتها دیوانهاند.
عاشق و مستی نزاری نیک و هر منکر که هست
در صفات عشق مست ، اوصاف مست اوهام مست
هوش مصنوعی: عاشق و intoxicated را میتوان نیکو دانست، و هر کسی که در ویژگیهای عشق انکار کند، به وصفهای نفرین شدهی مستها دچار است.