برگردان به زبان ساده
اگر مشتاق جانانی مکن جانا گران جانی
در این ره سر نمی ارزد به یک ارزن ز ارزانی
هوش مصنوعی: اگر دلت برای کسی تنگ است، نباید به خاطر او جان خود را به خطر بیندازی. در این مسیر، زندگی با ارزشتر از آن است که به خاطر عشق، بهایی کمتر از آنچه که دارد، بپردازی.
حضیض چاه و اوج جاه با هم همعنان هستند
نمیگردد عزیز مصر جز صدیق زندانی
هوش مصنوعی: در یک لحظه، در قعر چاه و در اوج مقام و قدرت، ممکن است هر دو با هم در یک مسیر قرار بگیرند. هیچ شخص برجستهای مانند عزیز مصر نمیتواند به جای زندانی صادق، آن اعتبار و مقام را بدست آورد.
بجو سرچشمۀ حیوان اگر پای طلب داری
که همت خضر را بخشد نجات از طبع حیوانی
هوش مصنوعی: اگر طالب حقیقت و کمال هستی، باید به دنبال سرچشمهای بگردی که انسانیت و شرافت را به تو ارزانی دارد و تو را از ویژگیهای حیوانی رها کند.
به آداب شریعت بند کن دیو طبیعت را
در اقلیم حقیقت چون چنین کردی سلیمانی
هوش مصنوعی: برای اینکه بتوانی بر خواستههای طبیعی و نفسانی غلبه کنی و به حقیقت دست یابی، باید به اصول و قوانین دین عمل کنی. وقتی این کار را انجام دهی، مثل سلیمان، قدرت و حکمت را به دست خواهی آورد.
اگر مجنون لیلایی ترا آشفتگی باید
نیابی خاطر مجموع را جز در پریشانی
هوش مصنوعی: اگر دوباره به عشق لیلی دچار شدی، باید بدانی که آرامش را نمیتوانی به دست آوری، مگر در دل آشفتگی و پریشانی.
زنی گر تیشۀ مستی به بیخ ریشۀ هستی
توان گفتن که فرهاد لب شیرین دورانی
هوش مصنوعی: اگر زنی با تیشهای از دلخوشی و شوری به ریشههای وجود انسان آسیب برساند، میتوان گفت که فرهاد در دورهای که شیرینی عشق را تجربه میکند، قادر به گفتن این موضوع است.
دُر اشک و عقیق خون بهای بادۀ گلگون
بود سیب زنخدان بهتر از یاقوت رمانی
هوش مصنوعی: اشک به منزلهی مروارید و خون به عنوان بهای شراب قرمز است. سیب گونهها بهتر از یاقوت است و زیبایی آن را توصیف میکند.
به دانایی مناز ای دل که آن نقشی بوَد باطل
اگر محصول آن حاصل نباشد غیر نادانی
هوش مصنوعی: ای دل، به خرد و دانایی خود مغرور نشو، زیرا اگر نتیجهی آن فقط نادانی باشد، همهی آن دانش بیفایده و بیارزش است.
تو گر سودای گل داری چرا پس در پی خاری
و گر دیوانۀ یاری چرا پس یار دیوانی
هوش مصنوعی: اگر عاشق گل هستی، پس چرا دنبال خار میروی؟ و اگر دیوانهی معشوقی، پس چرا خودت را دیوانه میکنی؟
به سیرت آدمی گاهی ملک باشد گهی حیوان
نه در هر صورت انسان بود معنای انسانی
هوش مصنوعی: آدمی در بعضی مواقع به لحاظ رفتار و کردار میتواند مانند فرشتگان باشد و در بعضی دیگر مانند حیوانات. بنابراین، انسان بودن به معنای داشتن یک صفت خاص نیست و بستگی به شرایط و سیرت فرد دارد.
اگر طوطی سخن راند که از وی آدمی ماند
ندارد باز همچون مفتقر لطف سخندانی
هوش مصنوعی: اگر طوطی حرف بزند، انسان را به یاد نمیآورد، همچون کسی که از لطف کلام گوینده بیبهره است.