برگردان به زبان ساده
مطبوع اگر که مال بود جان اگر عزیز
این هر دو را به پای یکی مرد فرد ریز
هوش مصنوعی: اگر مال و دارایی خوشایند باشد و جان عزیز و ارزشمند، باید هر دو را به پای یک مرد خیانتکار قربانی کرد.
در صد هزار مصر عزیزی، از آن تو راست
یوسف به دل غلام و زلیخا به جان کنیز
هوش مصنوعی: در میان صد هزار نفر عزیز، تو یکی هستی که دل غلام به یوسف و جان کنیز به زلیخا وابسته است.
دنیا عجوزه ایست نیرزد نگاه را
آرد عروس کاوس و پرویز اگر جهیز
هوش مصنوعی: دنیا مانند زنی زشت و پیر است که ارزش نگاه کردن ندارد، حتی اگر عروسی زیبا و با جهیزیهی فراوان مانند کاووس و پرویز را به نمایش بگذارد.
از جعد مشگبار تو خیزد مگر نسیم
که هر سحر عبیر فشانست و مشگ بیز
هوش مصنوعی: از موهای خوش حالت و معطر تو، فقط نسیم صبحگاهی برمیخیزد که هر صبح بوی خوش عطر و مشک را پخش میکند.
با ترک چشم مست تو، ابرو، بناز گفت
کندی مکن که تکیه گه تست تیغ تیز
هوش مصنوعی: با دوری از نگاه گیرا و مست تو، ای ابرو، ناز کن! اما نکند که تکیهگاه تو این تیغ تیز باشد.
برچیده مرغ همت ما دانه ها درشت
چون شد درشت دانه هم از ماست خورد و ریز
هوش مصنوعی: مرغی که ما را به پرواز و تلاش وا میدارد، برای به دست آوردن چیزهای بزرگ و ارزشمند پرواز میکند و وقتی که این چیزها بزرگ و درشت شدند، خودش نیز از ما تغذیه کرده و به چیزهای کوچک و عادی بسنده میکند.
بر اعتدال قد تو از سرکشی سزد
تا، سرو، را بنشانی بپای خیز
هوش مصنوعی: به خاطر قد متعادل تو، شایسته است که به آرامی در کنار سرو بایستی و خودت را به او نزدیک کنی.
از نور صبح، ظلمت شب رفع شد، ندیم
برخیز و می بریز که برخواست رستخیز
هوش مصنوعی: با طلوع صبح، تاریکی شب از بین رفت. ای دوست، بیدار شو و شراب بریز، چرا که قیام بزرگ آغاز شده است.
کاسد متاع حسن به عهد تو شد چنانک
صد یوسف و بشیر نیرزد به یک عزیز
هوش مصنوعی: کالا و دارایی زیبایی که به عهد و قول تو وابسته بود، اکنون ارزش خود را از دست داده است؛ مثل اینکه صد یوسف و بشیر هم به یک عزیز نمیارزد.
«حاجب » به عین فقر مریز آبروی خویش
بر پای هر مخنث بی آبروی هیز
هوش مصنوعی: بیت به این معناست که آدمی نباید از روی فقر و نیاز به خود، آبرو و منزلت خود را در معرض خطر قرار دهد و به خاطر خواهشهای نامناسب دیگران، به خود آسیب برساند. به عبارت دیگر، انسان باید در برابر فشارها و مشکلات مالی مقاوم باشد و نگذارد که آبرویش به خطر بیفتد، حتی اگر این فشارها از سوی افرادی ناپسند و بیاصالت باشد.
