برگردان به زبان ساده
عید آمد ای نگار بده جام خوشگوار
کز جام خوشگوار شود کار چون نگار
هوش مصنوعی: عید فرارسیده است، ای محبوبم، یک جام شیرین به من بده تا از آن بنوشم و روح و جانم شادتر شود، زیرا که نوشیدن از این جام به تماشای زیبایی تو میافزاید.
بگذشت ماه روزه غنیمت شمار عید
زیرا که هست نوبت این نیز برگذار
هوش مصنوعی: زمان ماه رمضان به پایان رسید، پس عید را غنیمت بشمارید، زیرا اکنون وقت برگزاری این جشن است.
برخیز و عزم میکده کن ز آنکه بعد ازین
نبود هوای صومعه با طبع سازگار
هوش مصنوعی: برخیز و تصمیم بگیر به میکده بروی، چرا که پس از این هوای صومعه با طبیعت تو سازگاری ندارد.
گر زر نداری آنک بدان آب رز خری
سهلست خیز جامه ببر جام می بیار
هوش مصنوعی: اگر پول نمیداری، برای خرید آب گلسرخ، کار سختی نیست. فقط لباس خود را بردار و جام می بیاور.
نی نی نعوذ بالله ازین کار فارغم
ساغر مده بدست من ای ترک میگسار
هوش مصنوعی: هرگز به فکر انجام این کار نباش، به من جام می نده، ای ترک مینوش!
تشبیب این قصیده بآئین شاعران
کردم بمی و گرنه گواهست کردگار
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به این نکته اشاره میکند که او در سرودن این قصیده، از روشهای شاعران دیگر استفاده کرده است. اما اگر بر مبنای دلیل و حقیقت بخواهیم قضاوت کنیم، فرستادهای از سوی خداوند درستی این کار را تأیید میکند.
کین بنده مدتیست کزین جرم تایبست
از راه اختیار نه از روی اضطرار
هوش مصنوعی: این بنده مدتی است که به خاطر این گناه توبه کردهام؛ این کار را از روی انتخاب خودم انجام دادهام، نه به خاطر ناچاری.
خاصه کنون که امر شهنشاه عهد شد
با نهی کردگار درین کار دستیار
هوش مصنوعی: بهویژه حالا که فرمان شاه، به تأسیس و پیشبرد این کار، با دستور خداوند متعال همراه شده است.
شاه جهان که عالم کون و فساد را
آمد بیمن معدلتش باصلاح کار
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف شاهی میپردازد که به دلیل وجودش، جهان و شرایط آن بهبود یافته و کارها به سامان آمده است. این شاه با وجود خود، به کائنات نظم و برکت بخشیده و باعث اصلاح امور جامعه شده است.
جان و جهان فضل و کرم تاج ملک و دین
آن همچو تاج سرور شاهان روزگار
هوش مصنوعی: زندگی و همه چیز، خصیصههای نیک و بخششها، مانند تاجی است که بر سر پادشاهان و فرمانروایان زمان میدرخشد.
تضمین کنم ز گفته استاد انوری
یک بیت آبدارتر از در شاهوار
هوش مصنوعی: میخواهم بگویم که میتوانم یک بیت بسیار زیبا و تاثیرگذار از گفتار استاد انوری را بیاورم که از شعرهای دیگر بهتر و دلنشینتر است.
نی از برای آنکه مرا نیست دسترس
بر مثل آن و بهتر از آن هم هزار بار
هوش مصنوعی: من نتوانستم به چیزی شبیه و بهتر از این دسترسی پیدا کنم، بنابراین از نی استفاده میکنم.
اما چو عادتیست که تضمین همی کنند
اشعار یکدگر شعرای سخن گذار
هوش مصنوعی: اگرچه این رسم است که شاعران اشعار یکدیگر را در آثار خود میگنجانند، اما این کار بخشی از فرهنگ ادبی آنهاست.
من نیز استعارت بیتی همیکنم
کان هست حسب حال در اطرای شهریار
هوش مصنوعی: من هم شعری مناسب با شرایط و حال و هوای شهریار میآورم.
ای کاینات را بوجود تو افتخار
ای بیش از آفرینش و کم زآفریدگار
هوش مصنوعی: ای کسی که وجود تو برای کائنات افتخار است، تو بیشتر از آفرینش و کمتر از آفرینندهای.
همچون بنان و کلک تو دربار و درفشان
باد خزان ندید کس و ابر نوبهار
هوش مصنوعی: شبیه دست و قلم تو، قدرت و شکوهی است که در فصل پاییز کسی آن را ندیده و باران بهاری نیز به آن نمیرسد.
آن هم بسعی دست تو باشد که روزم رزم
بر فرق خصم تیغ تو گوهر کند نثار
هوش مصنوعی: تلاش تو باعث میشود که روز مبارزه، شمشیر تو بر سر دشمن بریزد و او را ذلیل کند.
جوشن شود بسان زره بر تن عدوت
از زخم تیر و نیزه تو گاه کارزار
هوش مصنوعی: زخمهای تیر و نیزه تو در نبرد، مانند زرهای بر تن دشمن مینشیند و او را پوشش میدهد.
زهر آبگون حسام تو چون باد وقت کین
آتش فروخت در جگر خصم خاکسار
هوش مصنوعی: تیغ زهرآگین تو مانند بادی در زمان انتقام، آتش را در دل دشمن ناتوان افروخت.
گردد اسیر مخلب شهباز همتت
سیمرغ زر نگار فلک درگه شکار
هوش مصنوعی: وقتی که با تلاش و ارادهی قویات به دنبال هدفهایت بروی، شگفتیهای بزرگ و زیباییهایی چون سیمرغ را به دست خواهی آورد.
باد سموم قهر تو گر بگذرد ببحر
خیزد چو موج زو شر رو چون دخان بخار
هوش مصنوعی: اگر باد سوزناک قهر تو بگذرد، دریا به جنبش درخواهد آمد مانند موجی که از آن برمیخیزد و شرارت تو مانند دود و بخار پراکنده خواهد شد.
نسبت بشمس اگر ببری گاه انتساب
کی شمس را بود بجهانگیری اشتهار
هوش مصنوعی: اگر خورشید را با نسبتی بخوانی، به چه دلیلی باید به شهرت جهانگیری آن اشاره کنی؟
چون خاک اگر چه پست بود حاسدت ولی
گردد بلند مرتبه چون بر شود بدار
هوش مصنوعی: اگرچه خاک از نظر مقام و ارزش پایین است و حسادت تو را به آن میکشاند، اما مانند خاک که وقتی به اوج میرسد، میتواند بلندمرتبه و باارزش شود، انسان نیز میتواند با تلاش و عمل صالح به جایگاهی بالا دست یابد.
از رنج حرص می نرهد حاسدت چو مور
تا شربتی بدو ندهد از لعاب مار
هوش مصنوعی: حسادت تو مانند مور در رنج و زحمت است، زیرا تا زمانی که چیزی از دنیا نتواند به دست آورد، از خوب و بد خود نمیگذرد و در تلاش است.
در کار خصم جاه تو چرخ ار شود جهود
با کتفش آفتاب شود پاره غبار
هوش مصنوعی: اگر جاه و مقام تو در برابر خصم یک دور چرخش کند، حتی اگر او یهودی باشد، در آن صورت با قدرتش میتواند مانند خورشید، غباری را به کنار بزند و بالا رود.
خود را عدوت اگر چه محلی نهد چو صفر
هرگز بهیچ روش نیارند در شمار
هوش مصنوعی: اگرچه ممکن است دشمنی خود را در جایی قرار دهد، اما مانند عدد صفر هیچگاه به هیچ روشی در محاسبه و شمارش نمیآید.
بیتی دگر چو آب زر از گفته کمال
چون بود بس مناسب من کردم اختیار
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که کلامی زیبا و ارزشمند مانند آب طلاست و چون از زبان کسی چون کمال صادر شده، بسیار مناسب و با ارزش است. من نیز این گفته را برگزیدم و به انتخاب آن افتخار میکنم.
غرق بحار جود تواند عالمی چنانک
جز بنده ز آنمیانه نماندست بر کنار
هوش مصنوعی: اگر دریاهای سخاوت پر شود، جهانی شکل میگیرد که هیچ کس جز بنده در آن نمیتواند باقی بماند.
کردیم با زبان کمال آنچه داشتیم
در دل نهان بحضرت عالیت آشکار
هوش مصنوعی: ما با کلامی کامل آنچه را که در دلمان پنهان بود، به صورت آشکار به حضور شما عرضه کردیم.
چون دست زرفشان توأم هست پایمرد
دانم که بعد ازین نکشم بار انتظار
هوش مصنوعی: من میدانم که پس از این نمیتوانم بار سنگین انتظار را تحمل کنم، زیرا همواره از جانب توعزت و قدرتی دارم که همچون دست.
با ضعف از آن شد ابن یمین کش یسار نیست
می گیرد از یسار یکی قوت هزار
هوش مصنوعی: ابن یمین با ناتوانیاش نمیتواند از یسار بهره ببرد، اما کسی که ناتوان است، از طرف دیگر میتواند نیرویی به مراتب بیشتر از یسار به دست آورد.
تا در جهان ز روی طبیعت علی الدوام
گل جفت خار باشد و با مل بود خمار
هوش مصنوعی: در این دنیا همیشه گل و خار در کنار هم وجود دارند و این نشاندهنده طبیعی بودن و هماهنگی میان زیبایی و سختیها است. همچنین، حالت مستی و شگفتی نیز بخشی از زندگی انسانی است که نباید نادیده گرفته شود.
بادا عدوت را بگه عشرت و نشاط
از مل خمار بهره و از گل نصیب خار
هوش مصنوعی: باد، دشمن تو را به خوشی و نشاط آشنا کند، و تو از می خمار بهرهمند شوی و از گل تنها خار نصیب ببری.