برگردان به زبان ساده
یارب این نکهت عنبر ز کجا میآید
گر نه از صحن چمن باد صبا میآید
هوش مصنوعی: خداوندا، این عطر خوشبو از کجا میآید؟ مگر اینکه از باغ چمن، بادی معطر میوزد؟
معتدل گشت هوا وز اثرش عالم پیر
خوشتر و تازهتر از عهد صبیٰ میآید
هوش مصنوعی: هوا متعادل و دلپذیر شده و به خاطر آن، جهان قدیمیتر زیبا و شادابتر از دوران کودکی به نظر میرسد.
گل به صد غَنج رخ از غنچه برون میآرد
وز طرب بلبل خوشگو به نوا میآید
هوش مصنوعی: گل با زیبایی و طراوت خود از غنچه بیرون میآید و بلبل شاداب با آواز دلنشینش سرود خوشی را سر میدهد.
بر درختان چمن بس که در افشاند سحاب
شاخ را بین که چه با برگ و نوا میآید
هوش مصنوعی: بر روی درختان چمن، باران چقدر باریده است! ببین چطور شاخهها با برگها و آهنگ زیبایی همراه شدهاند.
لاله سرخی ز تف آتش خور میگیرد
خاک را آب رخ از لطف هوا میآید
هوش مصنوعی: گل لالهای که به خاطر گرما و شعله آتش سرخ شده، از خاک تغذیه میکند و آبی که بر رنگ و زیبایی آن میافزاید، به خاطر نیکی و لطافت هواست.
چون نسیم سمن آید گه شبگیر ز باغ
مرغ جان را به سمنزار هوا میآید
هوش مصنوعی: وقتی نسیم خوشبو و لطیف شبانگاهی از باغ میگذرد، روح و جان انسان به سوی گلها و عطر سمن میکشاند.
دست فراش صبامسند فیروزهنهاد
ز آنک سلطان گل از پردهسرا میآید
هوش مصنوعی: دست خدمتی به معنای قدردانی و احترام، در صبح رنگ فیروزهای به خود میگیرد، چرا که پادشاه گلها از پردهخانه خارج میشود.
غنچه بسیار زر ساو ز دل بیرون کرد
به هر مرغی که بر او مدحسرا میآید
هوش مصنوعی: به زبان ساده، این جمله میگوید که گلهای زیبا و با ارزش زیادی از دلِ غنچه بیرون آمده است، و هر پرندهای که به تمجید آن میآید، این زیبایی را مشاهده میکند.
نرگس بیبصر از جا به عصا میخیزد
وز سر ار همچو شهان تاجنما میآید
هوش مصنوعی: نرگس نابینا به کمک عصا بلند میشود و از سر جایش مانند تاجی که بر سر پادشاهان مینشیند، برمیآید.
ابر بر طفل چمن دایهصفت شیر فشاند
لاجرم بین که در او نشو و نما میآید
هوش مصنوعی: ابر مانند دایهای برای گلها و گیاهان، باران را نازل میکند. به همین دلیل، میتوان دید که در این شرایط، جوانهها و گیاهان رشد و نمو میکنند.
از سر سرو سهی نافه بیفتاد مگر
کز چمن باز دم مشک ختا میآید
هوش مصنوعی: از بالای سرو عالی، گیسوانی سقوط کرد؛ آیا بویی از چمن به مشام نمیرسد که بوی مشک ختا را به همراه دارد؟
زندگی بیمِی و معشوق در ایام بهار
گر صوابست مرا عین خطا میآید
هوش مصنوعی: زندگی بدون شراب و عشق در روزهای بهار، اگر درست است، برای من مانند بزرگترین اشتباه به نظر میرسد.
ساقیا در قدح افکن می گلرنگ کزو
صورت رأی شه کامروا میآید
هوش مصنوعی: ای ساقی، در جام بریز می زیبایی که با آن، چهره و اندیشه دلپذیر شاه به شادی میرسد.
صاحب اعظم عادل که زآب کرمش
در رخ مکرمت وجود روا میآید
هوش مصنوعی: بزرگترین و عادلترین صاحب، که مهربانیاش همچون آب زلال، بر چهرهاش نمایان است و به وجود انسان انفاق میشود.
سرور شرق علاء دول و دین که جهان
پیش جود و کرمش خاک بها میآید
هوش مصنوعی: سرور شرق، علاء الدوله و دین، کسی است که به خاطر بخشش و کرم فراوانش، دنیا به اندازه خاک زیر پا ارزش پیدا میکند.
و آنک رخساره ملک از خط او چون رخ یار
از خط سبز به صد حسن و بها میآید
هوش مصنوعی: و ظاهر چهرهی ملک با زیبایی و جذابیت خاصی مانند چهرهی دوست از نقشی سبز و زیبا جلوهگر میشود.
عقل را پنجه راد و قلم در بارش
راست همچون ید بیضا و عصا میآید
هوش مصنوعی: در اینجا به قدرت و توانایی عقل اشاره شده است. عقل مانند دست قوی و قلمی است که در مواقع نیاز میتواند به کمک بیاید و مانند معجزات حضرت موسی، تواناییهای ویژهای دارد. به عبارت دیگر، عقل میتواند به حل مسائل و مشکلات کمک کند و راهگشای انسان باشد.
ز آنک آدم بزمان جست بر او تقدیمی
لاجرم در حقش آیات عصی میآید
هوش مصنوعی: از آنجا که انسان با وجود زمان و شرایط مختلف به دنبال فهم و درک عمیقتری از هستی و خودش است، به طور طبیعی در کارنامهاش نشانههایی از نافرمانی و خطا هم دیده میشود.
صاحبا تیغ تو تا قاعده عدل نهاد
غرم در بیشه ضِیغَم به چرا میآید
هوش مصنوعی: دوست من، تیغ تو به محض قرار گرفتن بر اصول و موازین عدالت، در دل جنگل، صداهایی از غم و اندوه به گوش میرسد، که زندگی تازه و سرسبز میطلبد.
آنچه گویی نه بر آن منع بود غیر ترا
و آنچه سازی نه بر آن چون و چرا میآید
هوش مصنوعی: هر آنچه که بگویی، تنها برای تو مجاز است و هیچ کس نمیتواند دربارهاش سوالی کند. همچنین، هر کاری که انجام دهی، بدون هیچ چون و چرایی بر تو قرار میگیرد.
تا به زیر قدم همت آن چرخ بلند
پست و سر کوفته چون خاک فنا میآید
هوش مصنوعی: این جمله به معنای این است که وقتی همت و اراده قوی وجود داشته باشد، هیچ مانعی نمیتواند جلوی پیشرفت را بگیرد و به راحتی میتوان بر چالشها غلبه کرد. بلندای عزم و اراده انسان میتواند مشکلات و موانع را به راحتی از سر راه بردارد و آنها را به چیزی بیارزش تبدیل کند.
میرود آب رخ خصم تو بر خاک ز رشک
شمع جانش به ره باد صبا میآید
هوش مصنوعی: آب روی دشمن تو به خاطر حسادت از شمع جانش به زمین میافتد و نسیم صبا آن را به سوی خود میآورد.
گرچه بر صفحه دنیا ز ستم گرد نشست
عدل دینپرورت از بهر جلا میآید
هوش مصنوعی: اگرچه در دنیای مملو از ظلم و ستم، عدالت و دینپروری در نهایت به روشنایی و زیبایی میرسد.
مسرع حکم تو چون سر به سر آفاق گرفت
زین جهان خصم ترا راه جلا میآید
هوش مصنوعی: چون فرمان تو در تمام جهانیان تاثیر گذاشت، از این دنیا دشمن تو، راه نجات و رهایی را پیدا میکند.
چون همای کرمت سایه بر آفاق فکند
باز با کبک خرامان به صفا میآید
هوش مصنوعی: پرندهای بزرگ و با شکوه که نماد رحمت و کرامت است، بر سراسر زمین سایه افکنده و در حالی که با آرامش و زیبایی راه میرود، به سوی مکانهای پاک و دلنشین میآید.
خاک درگاه تو در دیده ارباب هنر
بهتر از مَروه و خوشتر ز صفا میآید
هوش مصنوعی: خاک در مقابل درب تو، برای هنرمندان ارزش بیشتری دارد و زیباتر از مروه و دلپذیرتر از صفا به نظر میرسد.
ابر با این همه بخشش که کند فصل بهار
با وجود تواَش از جود حیا میآید
هوش مصنوعی: ابر با اینکه در فصل بهار با بخشندگیاش آب و نعمت زیادی را به زمین میبخشد، اما با وجود این generosity (سخاوت) خود از حیا و شرم نمیتواند به اندازه کافی به زمین باران نازل کند.
تا به حدی ز تو برابر حیا غالب شد
کز مسامش چو عرق آب حیا میآید
هوش مصنوعی: تا جایی از حیا در وجود تو به اوج رسیده است که مانند عرقی که از پوست میچکد، حیا از وجودت نمایان میشود.
هرچه خورشید به صد قرن نهد در دل کان
با کف راد تو یکروزه فدا میآید
هوش مصنوعی: هر آنچه خورشید در صد سال بر دل زمین میتابد، با وجود تو و زیباییات، میتواند در یک روز فدای تو شود.
هر نهالی که نشاند امل ابن یمین
به روی از ابر نثار تو ندا میآید
هوش مصنوعی: هر نهالی که امل ابن یمین کاشته است، از آسمان باران رحمت تو بر آن میبارد.
بر دعا ختم کنم مدحت جاه تو از آن
که دعای چو تویی سنت ما میآید
هوش مصنوعی: در پایان ستایش تو، دعا میکنم، زیرا دعاهایی مانند دعای تو در سرشت ما وجود دارد.
باد از اقبال تو آباد همه روی زمین
تا هوا در وسط آتش و ما میآید
هوش مصنوعی: باد از رحمت و خوشبختی تو همه جا را آباد کرده است، حتی اگر هوا در آتش باشد، ما به سوی تو میآییم.
