برگردان به زبان ساده
بهارست ای پسر در ده ز بهر رفع دلتنگی
شرابی چون گل و لاله بخوشبوئی و خوشرنگی
هوش مصنوعی: بهار است، ای پسر! در روستا برای رفع دلتنگی، شرابی چون گل و لاله بیاشام که خوشبو و خوشرنگ است.
نگه کن نقش بندی طبیعت را که در بستان
چنان بر آب میبندد هزاران نقش ارژنگی
هوش مصنوعی: به منظرهی طبیعی دقت کن که در باغ، همانطور که به آب نگاه میکنی، هزاران تصویر زیبا و رنگین به وجود میآورد.
جهان شد خرم و خندان کنون آمد زمان آن
که بهره مطربی آید ز گردون زهره چنگی
هوش مصنوعی: دنیا هماکنون شاداب و دلانگیز شده و زمان آن رسیده که بهرهای از موسیقی و نواهای دلکش آسمانی به ما برسد.
ببزم خسرو اعظم خدیو خطه عالم
چراغ دوده آدم شهاب ملک و دین زنگی
هوش مصنوعی: در این بیت به توصیف مقام و عظمت خسرو (شاه) میپردازد. او به عنوان بزرگترین و بهترین حاکم شناخته شده و نور و روشنی را برای بشر به ارمغان میآورد. نام او به عنوان یک قهرمان و الگوی نیکو برای مردم و دین ذکر میشود.
عدو بندی که روز کین اگر پیشش نهنگ آید
ز بهر باز پس گشتن کند رفتار خرچنگی
هوش مصنوعی: دشمن کسی است که در روز درگیری، اگر نهنگی هم در مقابلش قرار بگیرد، به خاطر عقبنشینی، مثل خرچنگ رفتار میکند و عقب میرود.
کلاه حکم تا بر سر نهاد از یمن عدل او
بجز چین قبا کس را نبینی چهره آژنگی
هوش مصنوعی: زمانی که کلاه بر سر گذاشت، به برکت عدل او هیچ کسی را جز چین قبا، با چهرهای زیبا نخواهی دید.
سپهدار صف پنجم که دارد راه سرداری
کند بر درگه جاهش ز بهر نام سرهنگی
هوش مصنوعی: سرکردهای که در صف پنجم قرار دارد، برای رسیدن به مقام سرهنگی و فرماندهی، خود را به درگاه مقامش معرفی میکند و تلاش میکند تا توجهها را جلب کند.
براق عزم او را برق اگر هم تک شود روزی
بصد حیلت بر هواری برد با او برون لنگی
هوش مصنوعی: اگر عزم او به اندازهی برقی باشد که یک روز با تلاشی هوشمندانه و با استفاده از هوش و تدبیر، او را از زمین به آسمان ببرد، حتی اگر خود او در این راه ناتوان باشد.
سعادت مسند جاهش برفعت برد بر جائی
که نتواند رسید آنجا خیال مردم بنگی
هوش مصنوعی: سعادت و خوشبختی در موقعیتی قرار دارد که آنقدر بلند و دور است که هیچکس نمیتواند به آن برسد، حتی در تصور و خیال مردم نیز نمیگنجد.
مه و برجیس گردون را گر از وی رخصتی باشد
کند از بهر شهبازش هم آن طبلی هم این زنگی
هوش مصنوعی: اگر ماه و آسمان (برجیس) اجازه بدهند، به خاطر پرندهای که در دست دارم، هر دو (ماه و آسمان) به صدای طبل و زنگ میآیند.
برسم نقل اگر خواهد فلک بر فرق سر آرد
ببزم او ز پروین خوشه انگور آونگی
هوش مصنوعی: اگر ستارهها بخواهند، میتوانند بر سر آن کس که در میدان عشق است، خوشهای از انگور بفرستند.
دو توسن بود دوران را و شد آن هر دو رام او
یکی زان اشهب رومی دگر یک ادهم زنگی
هوش مصنوعی: در دوران زندگی، دو اسب تندرو وجود داشتند که هر دو را به خوبی تربیت کرده بودند. یکی از این اسبها، مادیانی است سفید و رومی و دیگری، مادیانی است سیاه و زنگی.
سپهر آلات زین میجست بهر مرکب خاصش
جناقی کرد خورشید و مجره میکند تنگی
هوش مصنوعی: آسمان ابزارهای خود را برای مرکب خاصش آماده میکند و خورشید دایرهای خاص برای خود دارد که در آن تنش و فشردگی ایجاد میکند.
طبیب حاذق لطفش تواند برد اگر خواهد
ز نرگس علت کوری ز سوسن آفت گنگی
هوش مصنوعی: اگر پزشک ماهری بخواهد، میتواند با مهربانی و تواناییاش سبب رفع مشکلات شود. در واقع، ممکن است که نرگس به دلیل زیباییاش باعث بیحالی گردد و سوسن نیز گرچه زیباست، اما ممکن است تأثیرات منفی بر روی فرد داشته باشد.
چو شیر شرزه قهرش گشاید پنجه روز کین
کند گر خواهد و گر نی پلنگ تند خورنگی
هوش مصنوعی: وقتی شیر با قدرت خشم خود به میدان میآید، روز انتقام میگیرد، اگر بخواهد یا نه، مانند پلنگی تند و چالاک عمل میکند.
اگر گیرد بکف تیغی عدوش از برق رخشنده
کند بر صفحه تیغش ز بخت بد گهر زنگی
هوش مصنوعی: اگر کسی شمشیری از عدوی خود در دست بگیرد، آن شمشیر به دلیل بدشانسی و بخت بد، زنگ زده و بیارزش خواهد بود.
سرافرازا تو آن شاهی که کوه پای بر جا را
بجنب حلم تو باشد بسان کاه بی سنگی
هوش مصنوعی: تو ای پادشاه بزرگ، به قدری عظیم و با وقار هستی که even کوههای استوار و محکم در برابر تو مثل کاه بیوزن به نظر میرسند. این نشان از بزرگی و آرامش تو دارد.
سلیمان وش مسلم شد جهانت ز آنک چون آصف
تمامت رأی و تدبیری سراسر عقل و فرهنگی
هوش مصنوعی: جهان به مانند سلیمان و آصف شده است، چرا که آصف با تمام عقل و تدبیرش، در بهرهوری از فرهنگ و دانش سرآمد است.
نسیم گلشن خلقت مشام شیر اگر خواهد
شود خوشبویتر کامش ز ناف آهوی تنگی
هوش مصنوعی: اگر نسیم خوشایند بهاری به مشام شیر برسد، بوی آن از عطر گلها هم زیباتر خواهد بود و کام او را از عطر دلانگیز ناف آهویی که در تنگی است، خوشبوتر خواهد کرد.
فلک خواهد که در رفعت زند با جاه تو پهلو
ولیکن دیدمش با او ندارد حد هم تنگی
هوش مصنوعی: چرخ (فلک) میخواهد که با بزرگی و مقام تو در علو و بلندی قرار گیرد، اما من دیدم که او (چرخ) هیچ مرزی برای خود نمیشناسد و برای خود محدودیتی قائل نیست.
اگر خورشید رأی تو کشد بر کوه تیغ کین
رخ لعلش درون کان شود از بیم نارنگی
هوش مصنوعی: اگر خورشید به سوی تو قدرت پیدا کند و کوهی را هم با خشونت بشکافد، رنگ زیبای تو مانند لعل (یاقوت) در دل سنگ معدن خواهد شد، چون از نارنگی (نارنج) ترس دارد.
کشد آه از دل خصمت سوی گردون گردان سر
چو دیدش کلبه ئی موحش ز تاریکی و از تنگی
هوش مصنوعی: دل دشمن به شدت آشفته و غمگین میشود و از عمق دلش آهی به سمت آسمان میفرستد، زمانی که کلبهای ترسناک و تنگ را در تاریکی میبیند.
ببزم و رزمت ار بیند خرد گوید توئی اکنون
ببخشش حاتم طائی بکوشش رستم جنگی
هوش مصنوعی: اگر کسی به دلیری و بخشش تو پی ببرد، به او خواهد گفت که تو اکنون همانند حاتم طایی در بخشندگی و رستم در میدان جنگ هستی.
گر افتد سایه خورشید رایت برسها روزی
عجب نبود اگر دایم کند زان پس شباهنگی
هوش مصنوعی: اگر سایه خورشید بر سر پرچمها بیفتد، در آینده جای تعجب نیست اگر شب به طور دائمی برقرار شود.
ز بیم شحنه عدلت خرد را بس عجب ناید
که گیرد زهره رعنا بترک شوخی و شنگی
هوش مصنوعی: از ترس حاکم، عقل و خرد آدمی تعجبی ندارد که زیبایی و شجاعتش را تحت تأثیر حالتی از جدیت و سنگینی قرار دهد و از حالت شوخی و سرزندگی دور شود.
کند ابن یمین کوته سخن زین پس بپیش تو
مبادا کت صداع آید ازین گفتار آهنگی
هوش مصنوعی: ابن یمین میگوید از این به بعد کوتاه سخن میگوید تا مبادا تو از این حرفها خسته شوی و دچار سردرد شوی.
همیشه تا بود اورنگ شاه اختران گردون
ترا شاهی مسلم باد کاندر خورد اورنگی
هوش مصنوعی: تا همیشه، ای درخشانتر از ستارگان آسمان، تو شایسته مقام پادشاهی باشی، زیرا در وجود تو، نشانههایی از عظمت و سلطنت وجود دارد.
