برگردان به زبان ساده
به خاکِ راه‌ِ که گردید قطره‌زن مهتاب
که چون گلاب فشاندم به پیرهن مهتاب
هوش مصنوعی: وقتی که مهتاب به زمین افتاد و قطراتش مانند گل‌خصوصی بر پیراهن شب پاشیده شد، زیبایی‌اش را به نمایش گذاشت.
به صدبهار سر و برگ این تصرف نیست
جهان گرفت به یک برگ یاسمن مهتاب
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که با گذشت زمان و تغییرات زیاد، زیبایی و جلوه‌ای از جهان به سادگی با یک گل یاسمن و نور ماه به نمایش گذاشته می‌شود و این نشان از اثرات عمیق و احساسی طبیعت دارد که در یک لحظه می‌تواند مشهود شود.
دگر چه چاره جز آتش زدن به کسوت هوش
فتاده است به فکر کتان من مهتاب
هوش مصنوعی: دیگر چه راهی جز سوزاندن لباسی که به هوش فرو افتاده است، برای فکر کردن به تو دارم ای ماهتاب؟
در آن بساط که شمع طرب شود خاموش
ز پنبهٔ سرِ مینا برون فکن مهتاب
هوش مصنوعی: در آن محیطی که شمع شادی خاموش می‌شود، پنبه‌های نرم را دور بینداز و نور مهتاب را به تماشا بنشین.
به این صفا نتوان جلوهٔ صباحت داد
گذشته است ز خوبان سیم‌تن مهتاب
هوش مصنوعی: در اینجا گفته می‌شود که به این زیبایی و صفا نمی‌توان زیبایی صورت و جذابیت خود را نشان داد، زیرا زمان از زیبایی‌های چهره و وجود محبوبان مانند ماهتاب گذشته است.
به هر طرف نگری عیش می‌خرامد و بس
ز بس که کرد به فکر سفر وطن مهتاب
هوش مصنوعی: در هر سو که نظر بیندازی، لذت و شادی در حرکت است و این به خاطر این است که مهتاب به فکر سفر به وطن افتاده است.
ز چاه ظلمت این خاکدان رهایی نیست
مگر ز چیدن دامن کند رسن مهتاب
هوش مصنوعی: از چاهی عمیق و ظلمانی که این دنیا به وجود آورده، راه نجاتی نیست، مگر با کمک نور و زیبایی که ماه می‌تواند به ما بدهد.
عبث ز وهم، بساط دوام عیش مچین
که کرد تا سحر این جامه را کهن مهتاب
هوش مصنوعی: بیهوده از خیال‌های بی‌اساس، تدارک خوشی‌های دائمی را بر هم نزن، زیرا چه کسی تا صبح این لباس کهنهٔ نور ماه را به تن کرده است؟
به گلشنی که حیا شبنمِ بهار تو بود
گداخت آینه چندانکه شد چمن مهتاب
هوش مصنوعی: در باغی که زیبایی‌ها و لطافت‌های بهاری وجود داشت، آینه‌ای به قدری روشن و درخشان شد که چمن‌ها همچون نور ماه تابیدند.
سراغ عیشی از این انجمن نمی‌یابم
مگر چو شمع دمانم ز سوختن مهتاب
هوش مصنوعی: من در این جمع هیچ رضایتی پیدا نمی‌کنم، مگر اینکه مانند شمعی بسوزم و در این سوختن به روشنی ماه دست یابم.
شهید ناز تو در خاک بی تماشا نیست
ز موج خون چمنی دارد از کفن مهتاب
هوش مصنوعی: عشق و زیبایی تو در قلب خاک بیخبر از تماشا نیست، زیرا به خاطر جریان خون، این خاک گلی سرسبز دارد که مشابه نوری از تابش ماه است.
مباش بیخبر از فیض گریه‌ام بیدل
که شسته است جهان را به اشک من مهتاب
هوش مصنوعی: خودت را از ارزش و رحمت اشکی که من می‌ریزم غافل نکن، زیرا گریه‌ام مانند نوری برای جهان است که همه چیز را پاک کرده است.
