برگردان به زبان ساده
ای آمده ناگه به نشابور ز بغداد
همراه تو هم دولت و هم دانش و هم داد
هوش مصنوعی: ای کسی که ناگهان از بغداد به نشابور آمدهای، همراه خود هم خوشبختی، هم علم و هم عدل را به ارمغان آوردهای.
بر گردون خدمتگر چتر تو شده ماه
بر هامون فرمان بر اسب تو شده باد
هوش مصنوعی: در آسمان، خدمتگزار چتر تو شده و ماه بر روی هامون (دشت) فرمانروایی میکند، با اینکه باد بر اسب تو میتازد.
از بخت مساعد خبر آمد به نشابور
آن روز که از آمدن تو خبر افتاد
هوش مصنوعی: روزی در نشابور خبر خوشی رسید که با آمدن تو، بخت به یاری ما آمده است.
گفتند مگر یزدان عیسی نبی را
از چرخ چهارم به زمین باز فرستاد
هوش مصنوعی: گفتند که آیا خداوند عیسی پیامبر را از آسمان به زمین نیاورد؟
دل بر تو نهادند دگر باره خلایق
تا بخت همه رخت بَرِ تخت تو بنهاد
هوش مصنوعی: مردم دوباره عشق و دل خود را به تو سپردند تا سعادت و شانس همه را برای حضور در کنار تو فراهم کنند.
تا باز به سلطانی بر تخت نشستی
شد جان ملکشاه به سلطانی تو شاد
هوش مصنوعی: زمانی که بار دیگر بر تخت سلطنت نشستی، روح ملکشاه به خاطر سلطنت تو خوشحال شد.
فهرست بدایع شد و قانون عجایب
این طالع مسعود که معبود تو را داد
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که لیستی از زیباییها و شگفتیها تنظیم شده و نشاندهندهی خوششانسی و سرنوشت نیک است که معبودی به تو عطا کرده است.
در دل سبب مهر و وفای تو سه چیزست
گفتار خوش و روی گشادست وکفِ راد
هوش مصنوعی: در دل عشق و دوستی تو سه عامل وجود دارد: سخن دلنشین، چهرهی گشاده و دست دادن با محبت.
تاکی سخن آراستی از بهمن و بهرام
تا چند خبر خواستی از خسرو و فرهاد
هوش مصنوعی: تا کی به تعریف و توصیف این داستانها و شخصیتها ادامه خواهی داد؟ چه زمانی به اخبار و سرنوشت خسرو و فرهاد خواهی پرداخت؟
آن قوّت و مردی که به یک سال توکردی
آن قوم نکردند به هفتاد و به هشتاد
هوش مصنوعی: قدرت و استحکامی که تو در یک سال به دست آوردی، آن قوم نتوانستند در هفتاد یا هشتاد سال به دست آورند.
ای باخته گوی هنر و ساخته تدبیر
ای تاخته شاهانه و مردانه به بغداد
هوش مصنوعی: ای کسی که در هنر و حرفهات شکست خوردهای و در تدبیر و برنامهریزی موفق نیستی، ای کسی که با قدرت و مردانگی به بغداد حمله کردهای.
از پشت پدر خسرو و سلطان چو تو باید
در باختن و ساختن و تاختن استاد
هوش مصنوعی: برای رسیدن به مقام رفیع و برخورداری از ویژگیهایی چون مهارت در باختن، ساختن و تاختن، باید از پشتوانههای قوی و معتبر مانند پدران بزرگ و شخصیتهای قدرتمند استفاده کرد.
بس آهن و پولاد که از عزم تو شد موم
بس موم که از حزم تو شد آهن و پولاد
هوش مصنوعی: بسیار نیرومند و محکم است آن چه با اراده و تصمیم تو به حالت نرم و انعطافپذیر در آمده، و بسیاری از چیزهای قابل انعطاف و ملایم وجود دارند که به واسطه هوشمندی و دقت تو به شدت و استحکام تبدیل شدهاند.
گرد تو کشیدست حصاری مَلَکُالعَرش
از نصرت دیوارش و از عصمت بنیاد
هوش مصنوعی: فرشتهای از آسمان دور تو حصاری بنا کرده است، که به خاطر یاری و پاکیات، این دیوار را ساخته است.
گر نام تو بر آزرُ خرّاد بخوانند
نسرین و سمن بر دمد از آزر خرّاد
هوش مصنوعی: اگر نام تو را بر آزرُ خرّاد بخوانند، نسرین و سمن از آزر خرّاد خواهند دمید.
ور اسب تو بر خاره و بر خار نهد سمّ
از خاره و از خار بروید گل و شمشاد
هوش مصنوعی: اگر پای اسب تو به خارها و thornها بیفتد، از آن خار و خاره، گل و شمشاد میروید.
ایام تو از قهر ز بیداد مصون است
کار تو الهی است نه قهرست و نه بیداد
هوش مصنوعی: روزهای تو از ظلم و ستم در امان است، زیرا کار تو به خداوند مربوط میشود و نه به خشم و ستم.
عدل تو چنان است که هرگز نپسندی
کایند رعیت ز سپاه تو بهفریاد
هوش مصنوعی: عدل تو به گونهای است که هرگز دوست نداری که رعیت و مردم از سپاه تو به کمک و فریاد طلبی روی آورند.
آورد تو را دولت تو سوی خراسان
تا بوم خراسان شود از عدل تو آباد
هوش مصنوعی: به خاطر قدرت و خوشبختی تو، تو را به سوی خراسان آوردند تا سرزمین خراسان به وسیله عدالت تو شکوفا و آباد شود.
تا شکر کنند از نِعَمَت کهتر و مهتر
تا شاد شوند ازکَرَمت بنده و آزاد
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که همهی افراد، از کوچک و بزرگ، به خاطر نعمتها و بخششهای تو شکرگزار هستند و از لطف تو خوشحال میشوند، چه بنده باشند و چه آزاد.
امروز همه کار چنان شد که تو خواهی
از مشغله و رنج گذشته چه کنی یاد
هوش مصنوعی: امروز همه چیز به گونهای پیش رفت که تو میخواهی، حالا از دردسرها و سختیهای گذشته چه کار میکنی؟
یک ربع ز هشتاد شمردی به سلامت
باشد که شماری به سعادت صد و هفتاد
هوش مصنوعی: به مدت ربع ساعت از هشتاد به جلو میروی، امیدوارم که با نیکی و خوشبختی، به صد و هفتاد برسی.
بگشای دل و دست که بر عمر توگردون
در بست در رنج و در راحت بگشاد
هوش مصنوعی: دل و دستت را باز کن، زیرا سرنوشت تو در دنیای فانی نه تنها به رنج، بلکه به راحتی نیز وابسته است.
آن ملک گرانمایه عروسی است که او را
انصاف توکابین شد و اقبال تو داماد
هوش مصنوعی: این بیتی میگوید که آن شاهزاده باارزش و گرانقدر، همانند عروسی است که با خوشبختی و شانس به همسری درآمده است و او به خاطر عدالت و انصاف به این مقام رسیده است.
چون در مه خرداد بدین ملک رسیدی
تاریخ معالی و شرف شد مه خرداد
هوش مصنوعی: زمانی که در ماه خرداد به این سرزمین وارد شدی، تاریخ و عظمت و شرافت آن به اوج خود رسید.
آراسته شد باغ چو بتخانهٔ مُشکوی
وافروخته شد راغ چو بتخانهٔ نوشاد
هوش مصنوعی: باغ به زیبایی و طراوتی رسید که انگار معبدی خوشبو است و درختان به شکلی سرسبز و پرشکوه درآمدهاند که گویی جایی پر از زیبایی و لذت است.
کردند به هم عهد که در بزم تو باشند
سیسنبر و سیب و سمن و سوسن آزاد
هوش مصنوعی: آنها پیمان بستند که در جشن و شادی تو، میوهها و گلها مانند سیب، سمن، و سوسن آزاد باشند و در کنار هم به خوشی بپردازند.
از خُلد نگه کرد به تو حور بهشتی
بگریخت زرضوان و برِ تختِ تو اِستاد
هوش مصنوعی: به خاطر زیبایی و جاذبهات، حوری بهشتی از بهشت فرار کرد و به نزد تو آمد و در کنار تختت ایستاد.
در خوردن باده مکن امروز توّقف
تا ساقی خاص تو بود حور پریزاد
هوش مصنوعی: امروز از نوشیدن شراب دست بکش، تا زمانی که ساقی مخصوص تو، دختران زیبای بهشتی، همراه تو باشند.
تا شیر گه جنگ بود چیرهتر از یوز
تا بازگه صید بود نغز تر از خاد
هوش مصنوعی: تا زمانی که جنگ در جریان است، شیر قویتر از یوز است، اما زمانی که نوبت به شکار میرسد، باز بهتر و ماهرتر از شکارچی است.
حکم تو همی باد به ملک اندر جاری
امر تو همی باد به دهر اندر نفاذ
هوش مصنوعی: فرمان تو در دنیا جاری است و حکم تو در زمانه به اثربخشی خود ادامه میدهد.
نام تو جمال و شرف خطبه و سکه است
هم خطبه و هم سکه به نام تو بماناد
هوش مصنوعی: نام تو به زیبایی و اعتبار در خطبه و سکه حک شده است و هم خطبه و هم سکه به نام تو باقی میمانند.
شادست به تو دولت و تو شاد به دولت
همواره چنین خواهم و همواره چنین باد
هوش مصنوعی: خوشبختی و خوشحالی تو باعث شادمانی من است و من همیشه برای تو بهترینها را آرزو میکنم و امیدوارم این حالت همیشه ادامه داشته باشد.
