برگردان به زبان ساده
سدید ملک ملک عارض خراسان است
صفی دولت و مخدوم اهل دیوان است
هوش مصنوعی: ملک قدرتمند خراسان دارای چهرهای زیبا و مقامی برجسته در حکومت است و در واقع، حاکم و سرپرست اهل دیوان محسوب میشود.
پناه دین خدای و معین شرع رسول
عمر که همچو علیّ و صدیق و عثمان است
هوش مصنوعی: پناهگاه دین خدا و یاریکنندهی قوانین مذهبی، رسول خدا است، و عمر نیز همانند علی، صدیق و عثمان در این مسیر قرار دارد.
لقب سدید و صفی یافته است زانکه دلش
قرارگاه سداد و صفای ایمان است
هوش مصنوعی: او به خاطر داشتن دل آرام و پاکی ایمانش، لقب مستحکم و با صفا را به دست آورده است.
گزیده عادت او چشم عقل را بصرست
ستوده سیرت او جسم فضل را جان است
هوش مصنوعی: او عادتهایش را به گونهای انتخاب کرده که عقل را به سوی خود جلب میکند و زیباییهایش به قدری است که فضیلت و خوبی را جان میبخشد.
هنر چو نقطه وکردار او چو پرگارست
ادب چو نامه و گفتار او چو عنوان است
هوش مصنوعی: هنر مانند یک نقطه است که همه چیز از آن آغاز میشود و رفتار فرد مانند یک پرگار است که به کمک آن میتوانیم در دایرهی زندگی خود به دور بگردیم. ادب همانند یک نامه است که مطالب ارزشمند را در خود جای داده و گفتار فرد نیز مشابه عنوانی است که بیانگر محتوای آن نامه است.
بر آسمان معالی به برج عز و شرف
همه کفایت او بی خُسوف و نقصان است
هوش مصنوعی: در آسمان مقام و جایگاه بلند، همه چیز به خوبی و بدون کمبود و نقص وجود دارد.
مگر که کیوان جای بلند همت اوست
که برتر از همه اجرام جای کیوان است
هوش مصنوعی: شاید آسمان فرصت بلندی برای افراد با همت عالی است، زیرا در بالاترین نقطه از تمام اجرام آسمانی قرار دارد.
سخا توقع زو کن که او سخا ورزست
سخن به مجلس او بر که او سخندان است
هوش مصنوعی: از او سخاوت بخواه، چرا که او بخشنده است. در محفل او صحبت کن، زیرا او انسانِ باهوش و زبدهای در کلام است.
بهر مقام همی بارد و همی تابد
که ابر مَکرمت و آفتاب احسان است
هوش مصنوعی: برحسب مقام و موقعیت، همیشه برکاتی نازل میشود که همچون ابر رحمت و نور خورشید کمک و فضل به دنبال دارد.
ایا خجسته همامی که با تو در همه کار
ز چرخ بیعت و از روزگار پیمان است
هوش مصنوعی: آیا تو خوشبختی که در همه امور با تو همراه است و از چرخ فلک و روزگار با تو عهد و پیمانی دارد؟
عبارت تو ظُرَف را علامت است و نشان
براعت تو نُکَت را دلیل و برهان است
هوش مصنوعی: در این بیت به این نکته اشاره شده که خصوصیات و ویژگیهای ظاهری تو نشانه و علامت برتری و استعدادهای تو است، و نکات و ظرافتهایی که از خود بروز میدهی، دلیل و مدرکی بر توانمندیها و استعدادهای تو به شمار میروند.
هوای عمر تو صافی است از بخار و غبار
عقیدهٔ تو چو ماه دو هفته تابان است
هوش مصنوعی: عمر تو مانند هوای صاف و بدون کدورت است، و عقیدهات مثل ماهی است که در روزهای نیمهماه درخشان و تابان به نظر میرسد.
به هرچه کردی و گفتی میان اهل خرد
نه بر خصال تو عیب و نه بر تو تاوان است
هوش مصنوعی: هر کاری که کردی و هر چیزی که گفتی، در نظر انسانهای دانا نه عیبی در ویژگیهای تو وجود دارد و نه مجازی به تو تعلق گرفته است.
صحیفههای تو قانون دولت ملک است
جریدههای تو دستور ملک سلطان است
هوش مصنوعی: ورقهای نوشته شده تو قوانین کشور را تشکیل میدهند و نوشتههای تو راهنمایی برای حکمرانی پادشاه هستند.
عراقیان بستایند خط و لفظ تو را
که خط و لفظ تو پیرایهٔ خراسان است
هوش مصنوعی: عراقیها از خط و کلام تو تمجید میکنند، زیرا خط و سخن تو زینت بخش خراسان است.
شگفت نادره مرغی است کلک در کف او
که طعمه او را همواره قیر و قَطران است
هوش مصنوعی: مرغی نادر و شگفت انگیز وجود دارد که در دستانش قلمی است و او همیشه طعمهاش از قیر و قطران تشکیل شده است.
اگر بود همه قطران و قیر طعمهٔ او
لعاب او ز چه معنی چو درّ و مرجان است
هوش مصنوعی: اگر همهی قطران و قیر به او بسوزند، لعاب و زیبایی او به چه معناست که مانند مروارید و مرجان میدرخشد؟
به شمع ماند و او را چو عنبر است دُخان
بهابر ماند و او را ز مشک باران است
هوش مصنوعی: به شمع شباهت دارد و مانند عطر خوش، بویش در فضا پراکنده است؛ به ابر شباهت دارد و رایحهاش مانند بوی مشک در باران است.
غذای او شبه رنگ است و این غریب ترست
که در بنان تو بر سیم گوهر افشان است
هوش مصنوعی: غذای او شبیه رنگ است و این عجیبتر است که در دستان تو بر روی سیم، جواهر میدرخشد.
بلند بختا با تو به یک دو بیت مرا
حدیث حادثهٔ تیر شاه ایران است
هوش مصنوعی: بختهای شما با من در یک یا دو بیت، داستانی از حادثهای را نقل میکنند که مربوط به تیر شاه ایران است.
اگرچه بر تنم آثار عافیت پیداست
هنوز پیکان در کنج سینه پنهان است
هوش مصنوعی: هرچند که نشانههای سلامتی و خوشبختی روی بدنم دیده میشود، اما هنوز درد و رنج در عمق وجودم نهفته است.
خزانهٔ سخن است از قیاس سینهٔ من
که اندرو گهر قیمتی فراوان است
هوش مصنوعی: سینه من مانند یک خزانه پر از گنجینههای ارزشمند از کلمات و سخنان است.
همی برند به هر جا ازین خزینه گهر
چنین خزینه دریغا که جای پیکان است
هوش مصنوعی: در هر مکان از این گنجینه گوهری میبرند، اما افسوس که این گنجینه فقط جای تیر و نشانهگیری است.
من از لطافت تو شاکرم که درد مرا
لطافت تو به جای علاج و درمان است
هوش مصنوعی: من به خاطر نازکی و ظرافت تو سپاسگزارم، زیرا که این لطافت تو به جای اینکه دردهایم را درمان کند، خود به نوعی تسلیام میبخشد.
خدای عرش نگهبان بخت و عمر تو باد
که دست و خامهٔ تو ملک را نگهبان است
هوش مصنوعی: خداوندی که عرش را محور قرار داده است، حافظ خوشبختی و عمر تو باشد، چرا که تلاش و نویسندگی تو محافظی برای سلطنت و حکومت خواهد بود.
ز هیچکار پشیمان مبادیا هرگز
که دشمنت ز همه کارها پشیمان است
هوش مصنوعی: هرگز از هیچ کاری پشیمان مباش، زیرا دشمن تو از همه کارهایش پشیمان است.
علاج سینهٔ من گرچه صَعب و دشوارست
بر آن که خالق خلق است سهل و آسان است
هوش مصنوعی: درمان درد دل من اگرچه سخت و مشکل به نظر میرسد، اما برای کسی که خالق هستی است کار ساده و راحتی است.
