برگردان به زبان ساده
عید اَضْحیٰ رسم و آیین خلیل آزرست
عیدفطر اندر شریعت سنت پیغمبرست
هوش مصنوعی: عید قربانی، آداب و رسوم حضرت ابراهیم را به یاد میآورد، در حالی که عید فطر در دین اسلام سنت پیامبر محسوب میشود.
هر دو عید ملت است و زینت است اسلام را
عید دولت طلعت میمون سلطان سنجرست
هوش مصنوعی: هر دو عید مربوط به ملت و زیبایی اسلام هستند و عید دولت به دلیل وجود سلطان سنجر خوشیمن است.
عید ملت خلق را باشد به سال اندر دو روز
طلعت او خلق را هر روز عیدی دیگرست
هوش مصنوعی: عید ملت، دو روز از سال را به خود اختصاص میدهد، اما چهره او هر روز برای مردم مانند عیدی تازه است.
آن جهانگیری که آرام جهان از تیغ اوست
وان جهانداری که داد او جهان را داورست
هوش مصنوعی: آن کسی که با قدرتش بر جهان تسلط دارد و آرامش را به دنیا میآورد، همان کسی است که با عدالتش قضاوت صحیحی درباره جهانیان میکند.
آن که شاهان را به ایرانشهر سر بر نام اوست
وان که خاقان را به توران نامهٔ او بر سرست
هوش مصنوعی: آنکه نامش بر سر قلمرو ایران بزرگ است و مشرف بر شاهان قرار دارد، همانگونه که نامهاش بر سر خاقان در سرزمین توران قرار دارد.
شاه والا همت است و شاه نیکو سیرت است
شاه عالی رُتبَت است و شاه پبروز اخترست
هوش مصنوعی: پادشاهی بزرگ و بلندهمت است که دارای اخلاق نیکو و رفتار پسندیدهای میباشد. او در مقام و موقعیت خود هم بسیار برجسته است و به عنوان فردی خوش شانس و پر موفقیت شناخته میشود.
گوهر سلطان ملک تاج سر شاهنشه است
دولت او گوهر تاج است و تاجگوهرست
هوش مصنوعی: جواهر شاه، نشانهی عظمت و بزرگی اوست. قدرت و ثروت او به مانند یک جواهر در تاجش میدرخشد، و تاج خود نیز گواهی بر ارزش و مهم بودن جواهر است.
حشمت اسلاف او از نام او تا آدم است
دولت اعقاب او از فر او تا محشرست
هوش مصنوعی: رفعت و بزرگی اجداد او از نامش تا زمان آدم وجود دارد و حکومت و قدرت او از ویژگیهایش تا روز قیامت ادامه خواهد داشت.
در جهان یا زیر دست اوست یا از دست اوست
هرکه در شاهی سزای ملک و تاج و افسرست
هوش مصنوعی: در این دنیا یا زیر فرمان پادشاه است یا از سلطنت او دور است، هر کسی که لیاقت حکومت، تاج و دیهیم را داشته باشد.
خطبه را هست از خطاب نام او عز و شرف
هرکجا در مشرق و مغرب خطیب و منبرست
هوش مصنوعی: سخنرانی و خطابهها به واسطه نام او دارای عظمت و شرف هستند و در هر گوشهای از جهان، چه در شرق و چه در غرب، این خطبهها و منبرها وجود دارند.
آنچه بگرفت از جهان و از پدر میراث یافت
هر دو حقی واجباست و حق بهدست حقورست
هوش مصنوعی: هر چیزی که از دنیا و از پدر به ارث رسیده است، هر دو از حقوقی است که باید به آنها توجه شود و این حقوق به دست صاحب حق خواهد رسید.
خسروی را نیست درخور هر که عهدش بشکند
وانکه در عهدش بماند خسروی را درخورست
هوش مصنوعی: هر کسی که عهد و پیمانش را بشکند، شایستهی مقام و منزلت نیست. اما کسی که به عهد خود وفادار بماند، سزاوار مقام و بزرگی است.
او به ایران است و عزمش بر در انطاکیه
او به مروست و نهیبش بر درکالنجرست
هوش مصنوعی: او در سرزمین ایران است و تصمیم دارد به سوی انطاکیه برود. همچنین او به مرو میرود و ارادهاش به سوی دروازه کالنجار است.
از شمار لشکر او وهم مردم عاجزست
وهم مردم کی بود چندانکه او را لشکرست
هوش مصنوعی: نه فقط مردم عادی، بلکه حتی لشکر او هم نمیتوانند شمار و اندازه او را درک کنند. او به قدری بزرگ و بینظیر است که هیچ تعداد و اندازهای نمیتواند او را توصیف کند.
گر شگفتیهای رزم او سراسر بشمری
بیش باشد زان سگفتیها که در هر دفترست
هوش مصنوعی: اگر شگفتیهای جنگ و تواناییهای او را یکجا جمع کنی، بیشتر از شگفتیهایی خواهد بود که در هر کتاب یا نوشتهای وجود دارد.
قصهٔ اسکندر از دفتر چرا خوانی همی
با فتوح او چه جای قصهٔ اسکندرست
هوش مصنوعی: چرا داستان اسکندر را از کتاب میخوانی وقتی که پیروزیهای او خود داستانی بزرگتر و جذابتر است؟
آسمان آراسته است از رایت مه پیکرش
از سم اسبان او روی زمین مه پیکرست
هوش مصنوعی: آسمان به زیبایی تزیین شده و مانند پرچم است، و چهرهاش به اندازهی اسبانی که بر زمین میتازند، درخشان و بزرگ است.
هست مهر وکین او چون نوش و زهر از بهرآنک
کینه او جانگزای و مهر او جان پرورست
هوش مصنوعی: محبت و دشمنی او مانند نوشیدنی شیرین و زهر است، زیرا کینهاش جان را میگیرد و محبتش جان را پرورش میدهد.
هیچ کس را در جهان از آب و آذر چاره نیست
زانکه تیغ او بهرنگآب و فعل آذرست
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند از تأثیرات آب و آتش در زندگی فرار کند، زیرا قدرت و تاثیر آنها به شکل بسیار زیبا و فریبندهای دیده میشود.
چون ببالاید به خون بدسگالان تیغ او
ارغوان و لاله گویی رسته از نیلوفرست
هوش مصنوعی: هنگامی که تیغ او به خون دشمنانش آغشته شود، به نظر میرسد که مانند گلهای ارغوانی و لالههایی که از نیلوفر سر بر آوردهاند، شکوفا و زیباست.
ابر نیسان را سر اندر چنبر فرمان اوست
در هوا قوس قزح از بهر آن چون چنبر است
هوش مصنوعی: ابرهای بهاری به دام فرمان الهی در آمدهاند و در آسمان، رنگینکمان به این دلیل شکل میگیرد که مانند چنبر است.
گر به دریا در سکون کشتی از لنگر بود
این جهان دریا و او کشتی و عدلش لنگر است
هوش مصنوعی: اگر کشتی در دریا بیحرکت باشد، به دلیل این است که لنگر آن را نگه داشته است. این جهان مانند دریا و عدالت مانند لنگر است که آن را پایدار نگه میدارد.
ای خداوندی که عالی رایت رای تو را
خسرو سیارگان چون بندگان خدمتگرست
هوش مصنوعی: ای خداوندی که با عظمت هستی، فرمان تو برای پادشاهان آسمان همچون خدمتگزاران است.
از دل و جان هر که پنهان نیست در فرمان تو
آشکارا از بن دندان تو را فرمانبرست
هوش مصنوعی: هر کسی که در دل و جانش چیزی پنهان نکرده باشد، به وضوح و آشکارا تسلیم دستورات تو است و در واقع از عمق وجودش به تو obedience میکند.
هر کجا سازی مقام آنجا بود شادی مقیم
چون بهشادی ایدری اسباب شادی ایدرست
هوش مصنوعی: هر جا که بروی، آنجا شادی و خوشحالی هست. زیرا وقتی به شادمانی دست پیدا کنی، وسایل و عوامل شادی نیز در آنجا فراهم است.
باده باید خواست از دست بتان آزری
اندرین موسم که آئین خلیل آزر است
هوش مصنوعی: در این زمان که به یاد خلیل، آئین آتش را گرامی میداریم، نوشیدن شراب از دستان معشوقان زیبا باید درخواست شود.
خاصه در فصلی که بر اطراف جوی از باد سرد
پاره پاره سیم و پولاد و بلور ومرمر است
هوش مصنوعی: خصوصاً در فصلی که اطراف جوی، از باد سرد، تکههایی از سیم و فولاد و بلور و مرمر وجود دارد.
در میان خانهها ازگوهر مجلس فروز
توده توده بُسّد و یاقوت و لعل اَحمَرست
هوش مصنوعی: در میان خانهها، نور و درخشندگی آنچنان است که تودههایی از سنگهای قیمتی مثل یاقوت و لعل سرخ درخشان به نظر میرسند.
گوهری کاورا برادر ماه و خواهر مشتری است
گوهری کاورا پدر سنگ است و آهن مادرست
هوش مصنوعی: این جواهر، خواهر مشتری و برادر ماه است و از سنگ و آهن به وجود آمده است.
از فروغش خانه همچون بوستان خرم است
قد او در بوستان مانند زرین عرعرست
هوش مصنوعی: نور و زیبایی او باعث شده که خانه مانند یک باغ سرسبز و شاداب به نظر برسد. قامتش در میان گلها مانند درختی زرین و بارور است.
گرچه رخشان است بیش رای او همچون رهی است
ورچه سوزان است پیش چشم او خاکستر است
هوش مصنوعی: هر چند عقل و درایت او مانند نوری درخشان است، اما همچون راهی است که در آن قدم گذاشتهایم. در مقابل چشمان او، هر چیزی که به نظر مهم میرسد به سادگی به خاکستر و نابودی میرسد.
تا که جای تیر و خنجر هست رزم جنگیان
تاکه بزم بادهخواران جای جام و ساغرست
هوش مصنوعی: تا وقتی که در میدان جنگ، جا برای تیر و خنجر وجود دارد، در عوض در جشن و می مهمانی، جا برای جام و ساغر است.
تا قیامت فخر جام و ساغر از دست تو باد
همچنان کز بازوی تو فخر تیر و خنجرست
هوش مصنوعی: تا همیشه، افتخار وجود جام و می از آن تو باشد، همانطور که افتخار تیر و خنجر از قدرت و توانایی تو ناشی میشود.
باد عدلت کار ساز و یاور خلق جهان
کایزدت در هر مقامی کارساز و یاورست
هوش مصنوعی: باد عدل تو، یاور و کمکرسان مردم دنیا است؛ هر جا که باشی، در هر جایگاهی که قرار بگیری، تو میتوانی به دیگران یاری برسانی.
عهد تو خوش باد و خرم کز مدار آسمان
روزت از روز و شب از شب خوشتر و خرمترست
هوش مصنوعی: عهد و پیمان تو خوب و دلانگیز باشد، زیرا روزی که تو در آن هستی از روزهای دیگر و شبهایی که تجربه کردهای، شیرینتر و شادابتر است.
