برگردان به زبان ساده
ایام نشاط است که عید است و بهار است
گیتی همه پربوی گل و رنگ و نگار است
هوش مصنوعی: این روزها زمان شادی و جشن است، چون عید و بهار فرارسیده است. در دنیا همه جا پر از عطر گلها و رنگهای زیباست.
در هر وطنی خرمی از موکب عیدست
در هر چمنی تازگی از باد بهارست
هوش مصنوعی: در هر کشور و سرزمینی، شادی و خوشحالی به خاطر جشنها و مراسمهای خاص وجود دارد و در هر باغ و چمنی، تازگی و شادابی به واسطهی وزش باد بهاری دیده میشود.
تا باد بهاری به سوی باغ گذر کرد
بر شاخ درختان گل و نسرین که به بار است
هوش مصنوعی: وقتی باد بهاری به باغ میگذرد، شاخههای درختان پر از گل و نسرین را تکان میدهد.
بر طرف چمن شاخ درختان ز شکوفه
مانند بت سیمبر مُشک عِذارست
هوش مصنوعی: در کنار چمن، شاخههای درختان با شکوفهها آراستهاند و مانند دختران زیبا با موهای مشکین جلوهگری میکنند.
گشته است بنفشه چو یکی عاشق مهجور
کز هجر سرافکنده و از عشق نزار است
هوش مصنوعی: بنفشه اکنون مانند کسی است که عاشق شده و از دوری معشوق در حال درد و رنج است. عشق او او را ناتوان و بیتاب کرده است.
نرگس قدح باده نهادست به کف بر
زان است که در دیدهٔ او خواب و خمارست
هوش مصنوعی: نرگس (چشمهای) زیبا، جام شراب را در دست گرفته و این به خاطر آن است که در چشمان او خواب و مستی دیده میشود.
بر سبزه و لاله به لب جوی و سر کوه
از مرغ جغانه است و ز نخجیر قطار است
هوش مصنوعی: بر روی چمن و گلها کنار جوی و در بالای کوه، از صدای پرندهای خوشगीत و از شکار پرندگان دیگر به گوش میرسد.
گرد آمدن مرغ و به هم رفتن نخجیر
از بهرشکار مَلِک شیر شکار ست
هوش مصنوعی: پرندگان دور هم جمع میشوند و شکارچیان به خاطر شکار شیر، به هم میپیوندند.
سنجر که به خنجر دل بدخواه بسوزد
زیرا که تف خنجر او صاعقه بار است
هوش مصنوعی: سنجر با خنجرش میتواند دل دشمنانش را بسوزاند، چرا که ضربهی خنجر او مانند صاعقهای طاقتفرساست.
آن شاه جهانگیر که از تاختن او
بر قیصر و فغفور جهان همچو حصار است
هوش مصنوعی: آن پادشاهی که به قدری با قدرت و عظمت است که بر سرزمینهای دیگران تسلط دارد و همچون دژ و حصاری در برابر دشمنان به شمار میآید.
از موکب او تا به در هند نهیب است
و ز لشکر او تا به حد روم غبار است
هوش مصنوعی: از محل حضور او تا به دروازه هند صداهایی به گوش میرسد و از سپاه او تا مرز روم غبارهایی برپا است.
بر اسب گه رزم همه مردی و زورست
بر تختگه بار همه حلم و وقارست
هوش مصنوعی: بر شانهٔ میدان جنگ، مردانگی و قدرت تصویر میشود، در حالی که بر تخت و جایگاه قدرت، صبر و متانت نشان داده میشود.
بحری است گهربخش که بر تخت نشسته است
شیری است عدو سوز که بر اسب سوار است
هوش مصنوعی: یک دریا است که مرواریدهایی را به ما میدهد و در عین حال، شیری وجود دارد که بر اسب سوار است و دشمنان را میسوزاند.
در خدمت او شخص ادب راست مزاج است
در مدحت او زرّ سخن پاک عیار است
هوش مصنوعی: کسی که در خدمت او قرار دارد، فردی است با ادب و منش نیکو، و در وصف او کلماتی زیبا و ارزشمند به کار میرود.
تاجند تبارش ز شرف بر سر شاهان
او از هنر و روزبهی تاج تبارست
هوش مصنوعی: تبار این فرد به خاطر شرافتش بر سر شاهان قرار دارد و او به دلیل هنر و خوشبختیاش، شایستهی این تاج است.
تا کرد عیان دولت او صورت دولت
چرخ آینه گون است و قضا آینهدارست
هوش مصنوعی: وقتی که برکت و کامیابی او آشکار شد، چرخ فلک هم مانند آینه تصویری از آن را نشان داد و سرنوشت هم به نوعی بازتابدهنده این موفقیت است.
همواره بود تعبیهٔ دولت او راست
کان تعبیه را قاعده تا روز شمارست
هوش مصنوعی: همیشه برنامهریزی و تدبیر خداوند به گونهای است که با قانون و نظم خاصی تنظیم شده و تا روزی که حساب و شمارش دنیا ادامه دارد، این قاعده پابرجاست.
ای شاه ز تو تخت همی شکرگزارد
هرچند کزو هر ملکی شکرگزارست
هوش مصنوعی: ای پادشاه، تخت سلطنت به خاطر تو سپاسگزار است، هرچند که هر ملتی به خاطر تو شکرگزار است.
بر نام تو از تاجوران خطبه و سکه است
هرجا که در اسلام بلادست و دیارست
هوش مصنوعی: هر جا که در سرزمینهای اسلامی هست، نام تو به عنوان اعتبار و شرافت به همگان شناخته شده است و در این مکانها به نوعی جشن و اهمیت داده میشود.
هر خیل ز ترکان تو چون سیل جبال است
هر فوج ز گردان تو چون موج بحارست
هوش مصنوعی: هر گروه از ترکها تو مانند سیلهای بزرگ کوهستان است و هر دسته از جنگجویان تو مانند امواج دریاها به نظر میآید.
از روضهٔ عدل تو در آفاق نسیم است
وز آتش خشم تو در اقطار شرارست
هوش مصنوعی: نسیم مهربانی و عدل تو در همه جا پخش شده و برعکس، خشم تو مانند شعلهای در سراسر دنیا فعال است.
مانندهٔ آب است حُسام تو ولیکن
این است که از خون اعادیش بخارست
هوش مصنوعی: حُسام تو مانند آب است، اما این نکته وجود دارد که بخار آن از خون حماسه و تلاش او ایجاد شده است.
ز اندیشهٔ روزی ننهد بار به دل بر
هر بندهکه او را سوی درگاه تو بارست
هوش مصنوعی: از فکر و نگرانی روزی، هیچ باری به دل هیچ بندهای نمیافتد که او را به درگاه تو بکشاند.
آن کس که برفت از در تو بیهده روزی
تا از در تو دور شدست از دردارست
هوش مصنوعی: آن کسی که از در تو رفته، بینتیجه و بدون هدف است. وقتی که از تو دور شد، از هر چیز ارزشمندی بیبهره گردیده.
ای ناصر دین نبی و یار شریعت
ایزد به همه کار تو را ناصر و یار است
هوش مصنوعی: ای ناصر دین پیامبر و یار شریعت، خداوند در تمام کارها یار و حامی توست.
اَجرام فلک را به هوای تو مسیر است
زیرا که فلک را به مدار تو مدارست
هوش مصنوعی: آسمان و اجرام آن به خاطر تو در حرکت و چرخش هستند، چرا که آنها مسیر خود را بر اساس تو تنظیم کردهاند.
با حد وکنار است همه چیز به گیتی
فیروزی و اقبال تو بیحدّ و کنارست
هوش مصنوعی: همه چیز در جهان محدود و مشخص است، اما کامیابی و شانس تو بیپایان و نامحدود است.
تا نصرت و یمن است تو را سوی یمین است
تا راحت و یسر است تو را سوی یسار است
هوش مصنوعی: هر زمان که یاری و خوشبختی در کار باشد، تو باید به سمت راست حرکت کنی و در مواقعی که آسایش و سهولت وجود داشته باشد، باید به سمت چپ بروی.
دمساز موالیت می و نالهٔ زیرست
همراه مَعادیت غم و نالهٔ زار است
هوش مصنوعی: تنهایی و درد در زندگی با شادی و خوشی در هم تنیده شده است. نوشیدن شراب و لذت بردن از لحظات خوش، در کنار غم و نالههایی که از دل برمیآید، نمایشدهندهٔ واقعیتهای عاطفی انسان است.
عید آمد و بگذشت همه روز به شادی
وقت طرب و خرمی و جام عقار است
هوش مصنوعی: عید فرا رسید و گذشت، و همه روزها به خوشی و شادمانی گذرانده شد. این زمان، زمانی است برای لذت بردن و خوشحالی، و نوشیدن شربتهای خوشمزه.
تا یازده مه اهل طرب را به سعادت
در مجلس تو با می و مطرب سر و کارست
هوش مصنوعی: تا یازده ماه، اهل خوشی و شادی در مجلس تو با شراب و موسیقی مشغول هستند و به سعادت دست مییابند.
اقرار دهد هر که حریف است در این کار
کز مجلس عالیت بر این جمله قرار است
هوش مصنوعی: هر کسی که در این موضوع تخصص یا تجربه دارد، باید بپذیرد که این مسأله از طرف جمعی معتبر و برجسته مورد توافق و تأیید قرار گرفته است.
تا روز رونده است و شب اندر پی روزست
تا خار خَلنده است وگل اندر بی خارست
هوش مصنوعی: زمانی که روز در حال گذر است و شب به دنبال روز میآید، تا زمانی که خارها وجود دارند، گلها هم در کنار آنها خواهند بود.
از دولت تو جان ولی تازه چو گل باد
کز هیبت تو روز عدو چون شب تارست
هوش مصنوعی: از نعمت وجود تو جان تازهام مانند گلی است که با زیباییات، روز دشمنان مانند شب تار میشود.
خوش باد همه روز تو چون عید و چو نوروز
کز فرّ تو هر روز گل بزم به بارست
هوش مصنوعی: ای کاش هر روز تو مانند عید و نوروز باشد، چرا که به برکت وجود تو هر روز گلها در مجالس شاداب و سرزنده میشوند.
