برگردان به زبان ساده
ایام وَرد و موسم عید پیمبرست
گیتی ز بوی هر دو سراسر معطرست
هوش مصنوعی: روزها و زمانها، زمانهای است که یاد و نام پیامبر به اوج خود رسیده و جهان به بوی خوش آن از هر دو عالم پر شده است.
گلزارها به آمدن آن مزین است
محرابها به آمدن این منوّر ست
هوش مصنوعی: باغها به خاطر آمدن او زیبا و پررنگ میشوند، و مکانهای عبادت به خاطر ورود او روشن و نورانی میگردند.
آن مونس و حریف می و نَقل مجلس است
وین همره خطیب و مُصّلی و منبرست
هوش مصنوعی: این شخص همدم و همراه میباشد و در مجالس صحبت و گفتگو حضور دارد. او همچنین در کنار خطیب و در محل عبادت قرار میگیرد.
آن با عقیق و بُسّد و یاقوت وکهرباست
وین با گلاب و غالیه و عود و عنبرست
هوش مصنوعی: این جمله به توصیف دو نوع زیبایی و ارزش میپردازد. یکی از آنها به جواهرات قیمتی و زیبا مثل عقیق، یاقوت و کهربا اشاره دارد، در حالی که دیگری به عطر و بوی خوش و مواد معطر مانند گلاب، عود و عنبر میپردازد. این دو در کنار هم نشاندهنده تنوع و غنای زیباییهای جهان هستند.
در بزم آب انگور آن را مسلم است
در شرع خون قربان این را میسرست
هوش مصنوعی: در محفل نوشیدن شراب، آنچه واضح و مشخص است، این است که در دین، خون قربانی برای قربانی کردن لازم است.
هرجند خرمند ز هر دو جهانیان
مقصود هر دو خرّمی شاه سنجرست
هوش مصنوعی: با وجود اینکه خوشبختی از هر دو جهان برای انسانها مهم است، اما هدف اصلی و واقعی خوشبختی، سعادت و شادی در زمان شاه سنجر است.
شاه و خدایگان همهٔ خسروان شرق
آن خسروی که ناصر دین پیمبر است
هوش مصنوعی: تمام پادشاهان و بزرگانی که در شرق وجود دارند، به آن پادشاهی اشاره میکنند که مدافع دین پیامبر است و ویژگیهای ویژهای دارد.
او تاج ملت و عَضُد دولت است از آنْکْ
بر دشمنان ملت و دولت مظفرست
هوش مصنوعی: او مایه افتخار ملت و پشتیبان دولت است، زیرا بر دشمنان ملت و دولت پیروزی پیدا کرده است.
از عدل و از سخاوت او بهره یاب شد
چندانکه بر بسیط زمین شهر و کشور است
هوش مصنوعی: به اندازهای از عدل و سخاوت او بهرهمند شدند که تمام نقاط زمین را دربر گرفت.
ملک جهان رسید ز جدّ و پدر به او
زین روی همچو جد و پدر ملکپرورست
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به جایگاه و موقعیت ویژه یک شخص اشاره دارد که به برکت نسل و خانوادهاش، به مقام والایی دست یافته است. به عبارتی، این فرد به دلیل ارث، ویژگیها و فضائل پدری و اجدادیاش، مانند آنها در اداره و نگهداری از ملک و مملکت توانمند است.
هم در جهان ز جدّ و پدر هست یادگار
هم در صلاح ملک سهیم برادرست
هوش مصنوعی: در این دنیا، هم از طرف پدر و جد یادگاری باقی مانده و هم برادر در نیکی و خوبی به همراه اوست.
گر آفتاب نور همیگسترد به روز
دیدار او به روز و به شب نورگسترست
هوش مصنوعی: اگر خورشید روشنیاش را در روز پخش کند، در زمان ملاقات او، هم در روز و هم در شب، نورش پراکنده و تابان است.
لشکر بود میانهٔ صف پشت سروران
او از هنر میانهٔ صف پشت لشکرست
هوش مصنوعی: لشکر در میان صف ایستاده است و در پشت سر سرورانش، هنر و مهارت در وسط صف لشکر قرار دارد.
هرگز زگرد لشکر او روی برمتاب
کان توتیای دیدهٔ گردون و اختر است
هوش مصنوعی: هرگز از سپاه او روی برگردان، زیرا که تو گوهری بینایی و سمبلی از آسمان و ستارهها هستی.
اسبی که هست خسرو عالم برو سوار
گویی که باد زیر سلیمان مسخر است
هوش مصنوعی: اسب شکوهمندی که مانند پادشاهان بر آن سوار شدهای، گویی که نیرویی همچون باد زیر فرمان سلیمان در اختیار توست.
خسرو براو نشسته به ناورد تاختن
دریای اخضرستکه بر چرخ اخضرست
هوش مصنوعی: خسرو بر او نشسته و آماده نبرد است؛ دریا به رنگ سبز است و بر سطح آسمان نیز چشمانداز سبز به چشم میخورد.
تیغیکه برکشد ملک شرق از نیام
گویی که صاعقه است نه شمشیر و خنجرست
هوش مصنوعی: تیغی که فرمانروا در شرق از نیام برمیکشد، به نظر میرسد که مانند صاعقهای سریع و تند است، نه همانند شمشیر یا خنجری معمولی.
اندر نیام خویش کبودست چون سپهر
و اندر میان معرکه مریخ پیکر است
هوش مصنوعی: در درون خود، رنگی چون آسمان آبی دارد و در میانه میدان نبرد، به شکلی چون سیاره مریخ قرار دارد.
تیری که مرغوار بپرد ز شست شاه
شاهین نصرت است و مخالف کبوترست
هوش مصنوعی: تیری که مانند پرندهای آزاد از دست شاه پرواز کند، نشانهی پیروزی و موفقیت است و در مقابل، برای افرادی که آرام و بیحرکت هستند، شکست را به دنبال دارد.
در کارزار طعمهٔ او نقطهٔ دل است
در صید آشیانهٔ او دیدهٔ سرست
هوش مصنوعی: در میدان جنگ، هدف و دلدادگی او همان نقطهای است که به آن توجه داریم و در دام او، نه دیدگاهی بالا، بلکه خود را در آشیانهای که برای اوست، میبینیم.
رفتار او صواب بود هرکجا رود
کاورا قضا همیشه ره آموز و رهبرست
هوش مصنوعی: او هر کجا که برود، رفتارش درست و معقول است؛ زیرا قضا و سرنوشت همیشه راه را به او نشان میدهند و او را هدایت میکنند.
ای خسروی که گفتن نام تو در مدیح
چون در نمازگفتن الله اکبرست
هوش مصنوعی: ای سرور بزرگ، نام تو را در ستایش گفتن، مانند ذکر "الله اکبر" در نماز است.
گویی ز بهر نصرت اسلام و قهر کفر
تو حیدریّ و تیغ تو شمشیر حیدرست
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که تو برای یاری دین اسلام و مبارزه با کفر به میدان آمدهای و همچون حیدر، شخصیت حماسی و دلیر داری، و شمشیر تو نیز قدرت و قوت حیدر را نمایان میکند.
واندر زمانه قصه و اخبار فتح تو
معروفتر ز قصه و اخبار خیبرست
هوش مصنوعی: در این زمان، داستان و اخبار پیروزی تو در دنیا بیشتر از داستان و اخبار فتح خیبر مشهور است.
همواره دوستان تو را چهره چون گل است
پیوسته دشمنان تو را روی چون زرست
هوش مصنوعی: دوستان تو همیشه مانند گل زیبا و دلنشین هستند، اما دشمنان تو ظاهری مانند طلا دارند که درخشان و فریبنده است.
بر چهره آن جماعت و بر روی این گروه
گوی رضا و خشم تو گلکار و زرگرست
هوش مصنوعی: بر چهره این جمع و در چهره این گروه، نشانههای رضایت و خشم تو همچون گلی زیبا و زرین نمایان است.
هرچند در بلاد خراسان مقام توست
سهم تو در ولایت فَغْفُور و قیصرست
هوش مصنوعی: هرچند تو در سرزمین خراسان موقعیت ویژهای داری، اما سهم و جایگاه تو متعلق به فرمانروایان بزرگ و باستانی مانند فَغْفُور و قیصر است.
پرنقش آزر است ز گل باغ و بوستان
در موسمیکه جشن براهیم آزر است
هوش مصنوعی: یادآور زیباییهای بهار و شگفتیهای طبیعت است. در این فصل، گلها و رنگها به اوج خود میرسند و جشنهای خاصی برگزار میشود که به تغییر و تجدید زندگی اشاره دارد.
ایوان تو به بزم بهاری منقش است
میدان تو به رزم سپهری مصور ست
هوش مصنوعی: خانهی تو چون باغی زیبا است و فضایت پر از رنگ و زندگی است، همانطور که میدان نبرد در آسمان پر از تصویر و هیجان است.
عیشی خوش است با گل و با عید خلق را
می نوش کن که می به چنین وقت خوشتر است
هوش مصنوعی: با گل و جشن، لحظاتی شاداب را سپری کن و لذت ببر، چرا که در چنین زمانهای، شراب خوشمزهتر و دلپذیرتر است.
از چنبر وفای تو بیرون مباد بخت
تا آسمان آینهگون همچو چنبر است
هوش مصنوعی: بخت هیچگاه از وفای تو دور نشود، زیرا آسمان همانند یک آینه در دایرهی چنبر است.
زیر نگین و زیر رکاب تو باد ملک
تا خاک زیر آب و هوا زیر آذر است
هوش مصنوعی: زیر انگشتری و زیر پایت، همیشه حکومت و سلطنت وجود داشته باشد تا زمانی که خاک زیر آب و هوا تحت حرارت آتش است.
چون روز عید باد همه روزگار تو
که ایام دشمنان تو چون روز محشر است
هوش مصنوعی: زمانی که عید فرا رسد، همه روزهای تو نیز باید شاد و خوش باشد، زیرا روزهای دشواری که دشمنانت برای تو رقم میزنند، همچون روز قیامت است.
