برگردان به زبان ساده
فرخ آن شاهی که هر ماهیش فتحی دیگرست
فتح او از یکدگر زیباتر و نیکوترست
هوش مصنوعی: شخصی که هر بار پیروزی تازهای به دست میآورد، به راستی خوششانس است. این موفقیتها همواره از موفقیتهای قبلیاش بهتر و زیباتر خواهد بود.
در جهانداری فتوح او طراز دولت است
در مسلمانی خطاب او جمال منبرست
هوش مصنوعی: در زمینه حکمرانی او، پیروزیهایش نشانهای از قدرت و موفقیت دولت به شمار میآید، و در میان مسلمانان، سخنان او به مانند زیبایی منبر و بلاغتش در سخنرانى است.
تیغ او در عالم از شاهی بساطیگسترید
طول او گر بنگری از باختر تا خاورست
هوش مصنوعی: تیغ او مانند فرمانروایان، دنیایی را زیر سلطه خود دارد. اگر طول آن را در نظر بگیری، از سمت غرب تا شرق را در بر میگیرد.
از نبوت بود معجز هرچه پیغمبر بکرد
بینبوت کار او چون معجز پیغمبرست
هوش مصنوعی: هر چیزی که پیامبران انجام میدهند، معجزه است و نشاندهنده مقام نبوت آنهاست. اما اگر کسی بدون مقام نبوت چنین کارهایی را انجام دهد، باز هم آن کارها به نوعی مانند معجزات پیامبران است.
چند خوانیم از سمرها نصرت اسکندری
با چنین نصرت چه جای نصرت اسکندرست
هوش مصنوعی: چقدر درباره سمرها و پیروزیهای اسکندر صحبت کنیم؟ با این پیروزیها، دیگر جایی برای صحبت درباره نصرت اسکندر باقی نمیماند.
ترک حد مشرق است و روم حد مغرب است
هر دو دارد شهریار و حق بهدست حقورست
هوش مصنوعی: ترکها در شرق و رومیها در غرب قرار دارند. هر دو گروه دارای حاکمی هستند و حق در دست کسی است که شایسته آن است.
فتح او در مشرق و مغرب چو روز روشن است
روز را مُنْکِر شدن در عقل کاری مُنْکَرست
هوش مصنوعی: پیروزی او در شرق و غرب به وضوح مانند روز روشن است. انکار کردن روز، کاری غیر منطقی و نادرست است.
صید کردن دوست دارد دولت پیروز او
لاجرم در دام او هر روز صیدی دیگرست
هوش مصنوعی: دولت پیروز به شکار کردن علاقه دارد، بنابراین هر روز یک شکار جدید در دام او به چنگ میآید.
گر ز صید او نشان باید همی در شرق و غرب
خانهٔ خان صید گاه او و صیدش قیصرست
هوش مصنوعی: اگر میخواهی نشانهای از شکار او پیدا کنی، باید به خانهی خان که محل صید اوست، در شرق و غرب سر بزنی و متوجه شوی که شکار او قیصر است.
از بشارتهای فتحش در عرب واندر عجم
رایت اندر رایت است و لشکر اندر لشکرست
هوش مصنوعی: در خبرهای خوشی که از پیروزی او در عربستان و سرزمینهای غیرعرب میرسد، نشانههای عظمت و قدرت او به وضوح دیده میشود و گروههایی به هم پیوسته و منسجم در زیر پرچم او فعالیت میکنند.
زانچه امسال از نبرد او به ترکستان رسید
تاگه محشر به ترکستان نهیب محشرست
هوش مصنوعی: به دلیل نبردی که امسال رخ داد، صدای محشر و هیاهوی آن به ترکستان رسید و تا روز قیامت ادامه خواهد داشت.
تاکه عکس خنجرش درکشور توران فتاد
دشمنان دولتش را خنجر اندر حنجرست
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که وقتی تصویر خنجر او در سرزمین توران به نمایش گذاشته میشود، دشمنان حکومت او در معرض خطر قرار میگیرند و به نوعی به تنگنا و تهدید دچار میشوند.
موی در تنشان ز ترس تیر او چون خنجرست
مغز در سرشان ز بیم تیغ او چون نشترست
هوش مصنوعی: موهای آنها به خاطر ترس از تیر او مانند خنجری است و مغزهایشان به سبب بیم از تیغ او مانند نشتر میباشد.
بیشه توران پر از شیران آهن پوش اوست
قد هر شیری به آن ماند کز آهن عرعرست
هوش مصنوعی: بیشه توران پر از شیران زرهپوش است و قد هر شیر در آن به قد آهنی عظیم شباهت دارد.
رنگ خون دشمنان بر پیکر شمشیرشان
راست گویی چون شقایق رسته بر نیلوفرست
هوش مصنوعی: رنگ خون دشمنان بر روی شمشیرهایشان مانند شقایقهایی است که بر روی نیلوفرها ظاهر شدهاند.
از شرار تیغ ایشان بر زمین دشمنان
آب چون خون روان و خاک چون خاکسترست
هوش مصنوعی: شرارههای تیغ آنها بر دشمنان باعث شده که زمین همچون خون جاری شود و خاک به شکل خاکستر درآید.
در دل و در دست و در شمشر ایشان قوتی است
از جهانداری که داد او جهان را داورست
هوش مصنوعی: در دل و دست و شمشیر آنها قدرتی وجود دارد که از فرمانروایی جهان ناشی میشود و این قدرت به آنها اجازه میدهد که بر جهان حکمرانی کنند، چرا که حق قضاوت و داوری از آن خداوند است.
تا سر تیغش همی جوید صلاح ملک و دین
سر دهد بر باد هر کاو را فسادی در سر است
هوش مصنوعی: هر کس که در دلش فساد و نارضایتی وجود دارد، حتی اگر در تلاش باشد که به کشور و دینش خدمت کند، در نهایت به تباهی و نابودی میانجامد. این افراد ممکن است به ظاهر در پی صلاح و نیکی باشند، اما در واقعیت، نیتهای ناپاکشان باعث میشود که سرشان به خطر بیفتد.
طلعت سلطان ز نعمتهای یزدان نعمتی است
واندرین گفتار هر دیندار با من یاورست
هوش مصنوعی: صورتی که سلطان دارد، نتیجهی نعمات الهی است و در این سخن، هر کسی که به دین ایمان دارد، همراهم است.
هر که شکر نعمت یزدان گزارد مومن است
وانکه اندر نعمتش کفران نماید کافرست
هوش مصنوعی: هر کس که از نعمتهای خداوند شکرگزاری کند، مؤمن و باورمند است؛ و کسی که در برابر نعمتها کفران و ناسپاسی کند، کافر و بیایمان است.
دشمن از تیغ ملکشاهی حذرکرد و برفت
زانکه تیغش صاعقه است و دشمنش دیو اختر است
هوش مصنوعی: دشمن از شمشیر سلطنت ملکشاهی فرار کرد چون این شمشیر همچون رعد و برق است و دشمنش مانند دیو ستارهها به نظر میرسد.
خصم مسکین پیش خسرو کی تواند ایستاد
پشه کی جولان کند جایی که باد صرصر است
هوش مصنوعی: هیچ کس نمیتواند در برابر کسی که قدرت و توانایی بالایی دارد، بایستد. مانند پشهای که نمیتواند در جایی که وزش باد شدید است پرواز کند.
هست شیر فربه اندر دام و بند شهریار
کی گراید پیش صیدی کو چو میش لاغرست
هوش مصنوعی: شیر قوی و تنومندی در دام و بند یک پادشاه گرفتار است، حالا چه کسی میتواند او را به سمت شکار بکشاند، در حالی که او مانند برهای لاغر است؟
از شکار بچه ی گنجشک کی یاد آورد
همت بازی که دراجش به چنگال اندر است
هوش مصنوعی: هیچ کس به یاد نمیآورد که از شکار جوجه گنجشک چه حسی دارد، در حالی که همت و تلاش او در این لحظه به چنگال درستی گرفتار است.
فتح شش کشور به دولت شاه را حاصل شده است
سال مستقبل امید فتح هفتم کشور است
هوش مصنوعی: فتح شش کشور به دست دولت شاه اتفاق افتاده و امید میرود که در سال آینده، کشور هفتم نیز فتح شود.
نصرت او هر زمان بیش است و خصم او کم است
تا حُسامش خصمْ فرسای است و نصرت پرورست
هوش مصنوعی: یاری و کمک او در هر لحظه بیشتر است و دشمنانش در حال کاهش هستند، تا جایی که دشمنش ضعیف و خسته شده و یاری او روز به روز فزونی میگیرد.
هم به فر و هم به هیبت هم به ارج و هم به جاه
منظرش چون پیکرش زیباتر از هر منظر است
هوش مصنوعی: او هم از نظر زیبایی و شکوه و هم از لحاظ احترام و مقام، جلوهای دارد که شکل و ظاهرش از هر زاویهای زیباتر است.
هم به دین و هم به دانش هم به فتح و هم به عدل
مخبرش چون بنگری نیکوتر از هر مخبر است
هوش مصنوعی: هرگاه به فردی که هم در دین و هم در علم، هم در پیروزی و هم در عدل آگاه است، نگاه کنی، متوجه میشوی که از هر خبررسان دیگری بهتر و داناتر است.
خسروا شاها نهایت نیست آثار تو را
کاندر آثار تو دریای سخن بیمعبر است
هوش مصنوعی: ای پادشاه، آثار و نشانههای تو پایانناپذیر است، زیرا در میان آثار تو، دریایی از سخن و گفتار وجود دارد که هیچ مسیری برای عبور از آن نیست.
هست نام و نامهٔ تو افسر و تاج ملوک
تا تورا از دولت و اقبال تاج و افسرست
هوش مصنوعی: نام و نوشتهٔ تو نشاندهندهٔ قدرت و عظمت پادشاهان است، زیرا تنها به خاطر لطف و شانس تو، آن تاج و مقام به تو داده شده است.
در دو چشم فتح گرد رزم تو چون توتیا است
در دماغ ملک بوی بزم تو چون عنبرست
هوش مصنوعی: در چشمان تو مانند فتح و پیروزی جنگها درخشش خاصی وجود دارد و در بوی شمیم تو همانند عطر خوش بهشتی است.
گر خرامی سوی بزم و گر شتابی سوی رزم
مر تو را در ساغر و تیغ از دو گونه لب تر است
هوش مصنوعی: اگر به سمت مهمانی با ناز و غمزه میروی یا با سرعت به سمت جنگ میشتابی، در هر دو حال، در میانهٔ دلبر و جنگجو، لبهای تو تر و تازه است.
جانگزای است آن یکی گوهر که اندر تیغ توست
جان فزای است این دگر گوهر که اندر ساغرست
هوش مصنوعی: یک گوهر ارزشمند و بینظیر وجود دارد که در تیغ تو (سلاح تو) نهفته است و جان را زنده میکند. اما گوهر دیگری نیز هست که در ساغر (کاسه شراب) قرار دارد و جان را میافزاید.
تازه بار از مدح و فتحت دفتر و دیوان و درج
تا که مدح و فتح را دیوان و درج و دفتر است
هوش مصنوعی: خبر تازهای از ستایش و پیروزی به دست آمده است و اکنون زمان آن رسیده که این رخدادها را در دفتر و کتاب ثبت کنیم، چون کار ثبت ستایش و پیروزی در دفتر و کتاب است.
خاک و باد و آب و آذر زیر فرمان تو باد
تا که طبع ما ز خاک و باد و آب و آذر است
هوش مصنوعی: خاک و باد و آب و آتش به فرمان تو باشد تا اینکه طبیعت ما از این چهار عنصر نشأت میگیرد.
عدل تو غایب مباد از خلق عالم زان کجا
خلق را عدل تو چون جان و جوانی درخور است
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که عدالت تو هرگز نباید از انسانها دور باشد، چرا که بر اساس این عدل، زندگی و جوانی مردم متناسب و مطلوب است. به عبارتی، وجود عدالت در زندگی افراد بسیار ضروری و اساسی است.
