برگردان به زبان ساده
آن چنبر پرحلقه و ان حلقه پرخم
دام است و کمندست بر آن عارض خرم
هوش مصنوعی: این بیت به تصویر کشیدن دام و تلهای است که به شکل یک حلقه بزرگ و پرپیچ و خم طراحی شده است. این دام بر روی چهرهای زیبا و دلنشین قرار دارد و نشاندهنده خطراتی است که میتواند عواقب ناخوشایندی داشته باشد. به طور کلی این تصویر به ما یادآوری میکند که زیباییها ممکن است پنهان کننده خطرات و مشکلاتی باشند.
دامی و کمندی که ز بهر دل خلق است
چون سلسله پُر حلقه و چون دایره پرخم
هوش مصنوعی: دام و تلهای که برای گرفتار کردن دل مردم فراهم شده است، به مانند زنجیری پر از حلقهها و دایرهای با انحناهای بسیار است.
از دیدن آن دلبر و نادیدن آن ماه
یک روز کنم شادی و یک روز خورم غم
هوش مصنوعی: من از دیدن آن معشوق خوشحال میشوم، اما وقتی که او را نمیبینم، غمگین میشوم. یک روز شاد هستم و روز دیگر غمگین.
گاه از طلب وصل مرا گرم شود دل
گاه از تعب هجر مرا سرد شود دم
هوش مصنوعی: گاهی به شدت longing برای وصال محبوب، دلم پر از شادی و گرمی میشود، اما گاهی هم به خاطر درد جدایی، دلم به سردی و ناامیدی دچار میشود.
چون وصل بود بشکفد اندر تن من جان
چون هجر بود بفسرد اندر رگ من دم
هوش مصنوعی: وقتی که وصال و دیدار باشد، جانم در وجودم شکوفا میشود، اما زمانی که فاصله و جدایی پیش آید، زندگیام در رگهایم پژمرده میشود.
عشقش مدد آتش و آب است که دارم
همواره از او در دل و در دیده تف و نم
هوش مصنوعی: عشق او باعث میشود که احساسات متضادی مانند آتش و آب را در درون و در چشمانم دائماً تجربه کنم.
هرچند که در دیده من نم شود فزون
یک ذره همی در دل من تف نشود کم
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که هرچند در ظاهر ممکن است چیزی در چشم من زیاد نباشد، اما در قلب من هرگز از عشق و عاطفهی آن کاسته نمیشود. به عبارت دیگر، احساسات عمیق در دل فرد وجود دارد که نمیتوان آن را نادیده گرفت.
بزمی که در او صورت زیبای تو باشد
شادیش پیاپی بود و باده دمادم
هوش مصنوعی: جشنی که در آن چهره ی زیبات حضور داشته باشد، همیشه شاد و پر از شراب فراوان خواهد بود.
از صورت زیبای تو آرامش بزم است
وز سیرت صدرالدین آرایشِ عالم
هوش مصنوعی: زیبایی تو باعث آرامش مجالس است و ویژگیهای درونت دنیا را زینت میدهد.
آزاده محمد که ز اِفضال و محامِد
چون جد و پدر بر وزرا هست مقدم
هوش مصنوعی: محمد آزاده شخصی است که به خاطر خوبیها و فضایلش، از زمانهای قدیم تا کنون، بر وزرا ارج و اعتبار دارد و مورد احترام است.
در جنب معالیش بس از احمد مختار
یک ذره نماید همه ذریت آدم
هوش مصنوعی: در کنار مقام و منزلت احمد مختار (پیامبر اسلام) حتی یک ذره از ویژگیهای او در فرزندان آدم نیز نمایان میشود.
چون روی به دیوان نهد از بارگه خویش
بر بارگی ابرش و بر مرکب ادهم
هوش مصنوعی: وقتی که او رویش را به دیوان میسپرد، از دنیای خود به سوی دنیای ابرها و بر اسب سیاه میرود.
اقرار دهد عقل که در عالم اقبال
بختی است مجسم شده بر باد مجسم
هوش مصنوعی: عقل تأیید میکند که در دنیای خوشبختی، یک بخت بهصورت مادی و قابل مشاهده وجود دارد، اما این بخت مانند باد ناپایدار و غیرمستحکم است.
بر چشمهٔ زمزم کف او را شرف آمد
هرچند که آن چشمه عزیزست و مکرم
هوش مصنوعی: بر سر چشمهٔ زمزم، وجود او برتری یافت، هرچند که آن چشمه خود گرامی و محترم است.
هر روز بود از کف او رحمت زُوّار
هر سال بود زحمت حجاج به زمزم
هوش مصنوعی: هر روز رحمت و برکتی از دست او به زوّار میرسد و هر سال زحمت و تلاش حجاج به آب زمزم ختم میشود.
تضمین کنم این بیت که از روی حقیقت
معنیش جز او را به جهان نیست مسلم
هوش مصنوعی: من مطمئنم که معنای این جمله بر اساس واقعیت این است که هیچ چیز دیگری در جهان به اندازه او مسلم و قطعی نیست.
تا درگه او یابی مگذر به درکس
زیرا که حرام است تیمم به لب یم
هوش مصنوعی: تا زمانی که به سرای او نرسیدهای، از درگاه او نگذرجو، چرا که تیمم کردن در کنار دریا جایز نیست.
ای بار خدایی که به تو صدر وزارت
میراث رسیده است ز جد و پدر و عم
هوش مصنوعی: ای خدا، کسی که به تو مقام و منصب بالایی مانند وزارت به ارث رسیده است از نیاکانش.
هم صاحب آفاقی و هم قاسم ارزاق
آفاق به تو ایمن و ارزاق مقسم
هوش مصنوعی: تو هم صاحب دنیا هستی و هم تقسیمکننده روزیهای آن. به تو اطمینان داریم و تو روزی را تقسیم میکنی.
فضل و هنر از شِیمتِ محمودِ تو نشگفت
خورشید دهد روشنی و مشک دهد شم
هوش مصنوعی: فضیلت و هنر از ویژگیهای خوب تو، مانند این است که خورشید روشنی میبخشد و مشک عطر میدهد.
کیفیّت وکمیّت عقلِ تو که داند
عقل تو برون است هم از کَیف و هم از کم
هوش مصنوعی: کسی نمیداند که عقل تو چگونه و چه اندازه است؛ زیرا عقل تو خارج از اندازهگیری و توصیف است.
گر صد یک عقل تو به کاوس رسیدی
محتاج نگشتی که زدی دست به رستم
هوش مصنوعی: اگر تو حتی صد برابر عقل و حکمت کاوس را به دست بیاوری، نیازی نخواهی داشت که به رستم اتکا کنی یا از او کمک بگیری.
ور آصف دستور به تدبیر تو بودی
قادر نشدی دیو بر انگشتری جم
هوش مصنوعی: اگر آصف به شما فرمان میداد، هرگز نمیتوانستید دیو را در انگشتر جم تسخیر کنید.
با عزم تو شغلی نبود مهمل و موقوف
با رای تو کاری نشود مشکل و مبهم
هوش مصنوعی: با اراده و تصمیم قوی تو هیچ کاری بیفایده و بیاهمیت نیست و هیچ مسئلهای نمیتواند به دشواری و ابهام باقی بماند.
با خنجر عزم تو چه پولاد و چه سنجاب
با ناوک رای تو چه خُفْتان و چه ملحَم
هوش مصنوعی: با اراده تو، هر چیزی میتواند به سختی فولاد یا به نرمی سنجاب باشد. همچنین، با فکر و تدبیر تو، هر موجودی میتواند قوی و خطرناک باشد یا مانند یک ضربهای ملایم عمل کند.
وانجا که بود حکم تو را تیزی شمشیر
با تیزی او کند شود ناخن ضیغم
هوش مصنوعی: در جایی که فرمان تو وجود داشته باشد، قدرت شمشیر با تیزی آن، میتواند به اندازهای برسد که حتی ناخن شیر نیز کند شود.
یک نیمهٔ گیتی به مراد تو شد امروز
آن نیمهٔ گیتی به مراد تو شود هم
هوش مصنوعی: امروز یکی از نیمههای دنیا به خواستهات رسید و آن نیمه دیگر هم به خواستهات خواهد رسید.
مهر تو شرابی است گوارندهتر از نوش
کین تو سمومی است گدازندهتر از سم
هوش مصنوعی: محبت تو مثل نوشیدنیای است که بسیار خوشگوار و دلپذیر است، اما دشمنیات مانند زهرهایی است که آسیب زننده و خطرناکتر از هر سمی هستند.
گویی اثر مهر تو و کین تو دارند
رضوان به بهشت اندر و مالک به جهنم
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که محبت و دشمنی تو باعث شده تا بهشت و جهنم تحت تأثیر قرار بگیرند. رضوان، نگهبان بهشت، و مالک، نگهبان جهنم، به گونهای عمل میکنند که نشان دهنده تأثیر عواطف تو باشد.
فخری که تو نگزینی آن فخر بود عار
مدحیکه تو نپسندی آن مدح بود ذم
هوش مصنوعی: اگر تو افتخار و بزرگواری را انتخاب نکنی، آن افتخار حقیقی نخواهد بود. و اگر تو ستایش و مدحی که مورد پسندت نیست را قبول نکنی، آن ستایش در واقع نوعی نکوهش خواهد بود.
اقبال سپهری است در اعلام تو مضمر
ارزاق جهانی است در اخلاق تو مُدغَم
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به نوعی به وجود و تاثیر فردی در جهان اشاره میکند. او میگوید که امید و آیندهای روشن در وجود تو نهفته است و در واقع، رفتار و اخلاق تو میتواند تأثیر بزرگی بر سرنوشت مردم و جامعه داشته باشد. این جمله نشاندهنده اهمیت و جایگاه فرد در شکلگیری تقدیر و سرنوشت جمعی است.
چون کلک تو هرگز که شنیده است و که دیده است
بینندهٔ اعمی و سرایندهٔ ابکم
هوش مصنوعی: هیچکس تا به حال نتوانسته است زیباییهای قلم تو را ببیند یا بشنود؛ مانند بینندهای نابینا و شاعری لال که از درک آنچه تو به تصویر میکشی، ناتواناند.
پست است و بدو فرع معالی شده عالی
سست است و بدو اصل معانی شده محکم
هوش مصنوعی: موضوع این بیت به ارتباط میان امور سطحی و عمیق اشاره دارد. به این معنا که برخی چیزها به ظاهر برجسته و مهم به نظر میرسند، اما در واقع دارای استحکام و بنیاد محکمی نیستند. در مقابل، برخی مفاهیم و معانی عمیق وجود دارند که ممکن است در ابتدا کمتر دیده شوند، اما در اصل، به لحاظ محتوایی و معنایی، بسیار محکم و ارزشمند هستند. به بیان دیگر، نباید فریب ظاهر را خورد و باید به عمق و محتوای واقعی یک موضوع توجه کنیم.
شمع است و به اجزای دخان است منقش
زردست و به دیبای سیاه است معمم
هوش مصنوعی: شمعی وجود دارد که دودی از آن بلند میشود و رنگش زرد است و به نوعی از پارچه ی سیاه پوشیده شده است.
هنگام رضا هست صدفوار ولیکن
هنگام غضب هست گزاینده چو اَرْقم
هوش مصنوعی: در زمان آرامش و رضایت، فرد به آرامی و با زیبایی مانند صدف عمل میکند، اما در زمان خشم و نارضایتی، او مانند یک زخم زننده و خشمگین عمل خواهد کرد.
سیاره و چرخ است که در سیر و مدارش
بسته است قضا نیک و بد خلق دمادم
هوش مصنوعی: سرنوشت خوب و بد انسانها در گردش و چرخش این سیاره مشخص شده است و همواره در حال تغییر است.
از جنبش او بهر ولی رامش و سورست
وز رفتن او قسم عدو شیون و ماتم
هوش مصنوعی: از حرکات او دوستان خوشحالی و جشن میگیرند، اما از رفتن او، دشمنان بهسختی و اندوه میافتند.
استاد ادبیرا است که تاثیر صریرش
در دست تو از چشم کفایت ببرد نم
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که استاد یا معلمی وجود دارد که به واسطه قدرت و نفوذ خود، میتواند بر تاثیر و اثرگذاری شما تأثیر بگذارد و از میزان تأثیرگذاری شما بکاهد. به عبارتی دیگر، این استاد به قدری قوی و کارآمد است که میتواند جلوه و زیبایی کار شما را تحتالشعاع قرار دهد.
جادوست که از قیر کند لؤلؤ شهوار
هرگه که در انگشت تو پرقیر کند فم
هوش مصنوعی: جادو باعث میشود که از مادهای سیاه و بدبو، درخشش و زیبایی به وجود آید. هر بار که این زیبایی در انگشت تو به نمایش گذاشته میشود، حس خاص و خوشایندی به تو القا میکند.
گویی کف تو هست ید موسی عمران
واو درکف تو هست دم عیسی مریم
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که تو دارای قدرت و تواناییهای خارقالعادهای هستی، همانطور که عصای موسی معجزهآسا بود و دم عیسی مریم نیز حامل زندگی و شفا بود.
ای آنکه نظام بن نظام بن نظامی
زیبدکه شود کار رهی از تو منظم
هوش مصنوعی: ای کسی که نظم و زیبایی به نظامها میدهی، امیدوارم کارها تحت رهبری تو بهخوبی و منظم پیش برود.
خسته است دل نازک او ضربت ایام
بر خستهٔ او هست لطفهای تو مرهم
هوش مصنوعی: دل لطیف او از ضربات زمان خسته و آزرده شده است، اما محبتهای تو برای او مانند پماد و درمانی است که آرامش میبخشد.
گر حکم تو و رای دلارای تو باشد
مرسوم مهیا شود و بنده منعّم
هوش مصنوعی: اگر اراده و نظر محبوب تو باشد، شرایط مناسب فراهم میشود و بندگان در برخورداری و نعمت خواهند بود.
تا کامل و محجوب بود اعلم و افضل
تا ناقص و معیوب بود اَکمَهُ و ابْکم
هوش مصنوعی: تا زمانی که انسان کامل و بینقص باشد، در جایگاه بالا و ارزندهای قرار دارد، اما اگر نقص داشته باشد و معیوب باشد، در مقام پایینتری خواهد بود.
اعدای تو بادند همه ابْکَم و اَکْمَه
و احباب تو بادند همه افضل و اعلم
هوش مصنوعی: همه دشمنان تو، ناتوان و خاموشاند و تمامی دوستانت، برتر و دانا هستند.
