برگردان به زبان ساده
کنون که خور به ترازو رسید و آمد تیر
شدند راست شب و روز چون ترازو و تیر
هوش مصنوعی: اکنون که خورشید به ترازوی زمان رسید و خط شب و روز به راستای ترازوی دقیق کشیده شد، مانند تیر مستقیمی است که در جهتی مشخص نشانهگذاری شده است.
به کوه سونش سیم و به باغ آبی و سیب
مگر که سیمگر و زرگرند لشکر تیر
هوش مصنوعی: به کوه سونش سیم و در باغ، آبی و سیب وجود دارد، مگر اینکه آنها در واقع سربازان تیراندازی هستند که به رنگ نقرهای و طلایی هستند.
مگر که باد خزان صیقل است کز عملش
چو روی آینه روشن شدست روی غدیر
هوش مصنوعی: آیا ممکن است باد خزان، مانند صیقلدهندهای عمل کند که باعث شود روی غدیر به روشنی آینه درخشان شود؟
مگر که عاشقِ زارند لعبتان چمن
که پشتشان چو کمان است و رویشان چو زریر
هوش مصنوعی: آیا عاشقان بدحال و نزار هستند، آن دختران باغ که پشتشان مانند کمان و رویشان چون زر است؟
ز فربهی شد و زینت به سان رَبع وطَلَل
هر آن صنم که در آن خانه بود چون تصویر
هوش مصنوعی: به خاطر چاقی و زیباییاش، مانند گلابی و شاهبلوط، هر مجسمهای که در آن خانه بود، مانند تصویر جلوهگری میکرد.
گمان برم که گلستان گناه آدم کرد
که شد برهنه چو آدم ز جامههای حریر
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که باغ گل، به خاطر گناه آدم، باعث شد که او مانند آدم از لباسهای نازک و زیبا بینیاز شود و برهنه بماند.
به تاکهای رزان بر ببین که دست خزان
هزار خوشهٔ لؤلؤ فزوده است به قیر
هوش مصنوعی: به درختان انگور سرسبز نگاه کن؛ که در این پاییز، هزاران خوشهٔ مروارید بر روی آنها شکل گرفته است.
شد از سفیدی و سرخی بدیع گونهٔ سیب
چو رنگ و روی بتی کز جفا خورد تشویر
هوش مصنوعی: رنگ و روی سیب جدیدی به خاطر سفیدی و سرخیاش به زیبایی بتی میماند که از ظلم و بیرحمی نثارش شده است.
بهصورت و صفت آبی چو گوی زرّین است
برو نشسته ز میدان شاه گرد عبیر
هوش مصنوعی: چهره و ویژگیهای او مانند گوی طلایی است که در میدان شاه رو به عطر خوش قرار گرفته است.
کفیده نار و در او دانههای سرخ پدید
چو روز رزم دهان مخالفان وزیر
هوش مصنوعی: شعلههای آتش به رنگ سرخ در حال زبانه کشیدناند، مانند روز نبرد که دشمنان در مقابل یکدیگر قرار دارند و میجنگند.
قوام دین رضی مقتدی اتابک شاه
نظام ملک حسن سید صغیر و کبیر
هوش مصنوعی: این بیت به افرادی اشاره دارد که در دین و سیاست نقش مهمی دارند و آنها را به عنوان افراد با شخصیت و قدرت معرفی میکند. قوام دین و اداره جامعه به این اشخاص بستگی دارد که در سطح کلان و جزئی، تاثیرگذار و معتبر هستند.
بزرگوار وزیری که از سلامت و امن
غنی شدست به تدبیر او جهان فقیر
هوش مصنوعی: وزیر بزرگواری که با تدبیر خود توانسته به سلامت و امنی دست یابد، باعث شده که جهان در فقر باقی بماند.
میان غیب و میان ضمیر روشن او
ستاره واسطه گشته است و آفتاب سفیر
هوش مصنوعی: در میان عالم غیب و درون دل، ستارهای به عنوان واسطه قرار گرفته و خورشید به عنوان نماینده عمل میکند.
چو گردش فلک است امر او که عالم را
دهد جوانی و پیری و خود نگردد پیر
هوش مصنوعی: چرخش زمان و حوادث دنیا به دست اوست؛ اوست که به هر کس جوانی و سالخوردگی میدهد، اما خود هرگز به پیری دچار نمیشود.
مسیح اگر به دعا جان رفته باز آورد
همان کند گه توقیع کلک او به صریر
هوش مصنوعی: اگر مسیح بتواند با دعا کسی را که به مرگ رفته برگرداند، همین کار را میکند که در آن لحظه، خط او بهگونهای از قلم میچکد که صدا و سیما میخورد.
نه راستی قلم او به تیر ماند راست
همی به چرخ بر از تیر او ببارد تیر
هوش مصنوعی: قلم او نمیتواند به اندازه تیر تیز باشد، اما از چرخش آن تیر به شکل راست میچرخد و از آن تیر بارانی نازل میشود.
رسی ز قلت شکر ازکَفَش بهکثرت مال
که او دهدت به شُکر قلیل مال کثیر
هوش مصنوعی: اگر به خاطر اندک شکر و سپاسگزاری تو، خداوند از خیری که در اختیارت قرار داده، کم کند، بدان که او با بخششهای فراوانش، تنها به یک شکر اندک راضی است.
کسیکه پشتکند پیش تیر او چوکمان
سعادت ابد از تیر چرخ یابد تیر
هوش مصنوعی: کسی که از تیر تقدیر خود را دور کند، در واقع به سعادت و خوشبختی دائمی دست خواهد یافت.
نه سنگ زر کند اقبال او چرا نکنند
ز خاک درگه او کیمیاگران اکسیر
هوش مصنوعی: چرا اقبال او سنگی را به طلا تبدیل نمیکند؟ چرا کیمیاگران نمیتوانند از خاک درگاه او اکسیر بسازند؟
چنان نماید بحر عریض پیش دلش
که آبگیر نماید به پیش بحر غزیر
هوش مصنوعی: دریا به قدری وسیع و گسترده به نظر میرسد که دلش را میزند و برایش مانند یک آبگیر کوچک جلوه میکند، در حالی که در واقعیتی که در برابر اوست، دریا بسیار عمیق و بزرگ است.
موافقش ز سعیر ایمن است و این نه عجب
ز بهر آنکه حرام است بر سعید سعیر
هوش مصنوعی: کسی که در دنیای پرخطر سعیر است، از آسیبها و خطرات آن در امان است و این چندان جای تعجب ندارد، زیرا سعید از ورود به این دنیای پرخطر ممنوع شده است.
چو نام او نبود ناتمام باشد مدح
که مدح همچو نمازست و نام او تکبیر
هوش مصنوعی: اگر نام او ذکر نشود، ستایش ناتمام میماند. زیرا ستایش مانند نماز است و نام او همچون تکبیر است که آغاز نماز را مشخص میکند.
چرا به قول منجم مؤثرست سپهر
که در سپهر کند دولتش همی تأثیر
هوش مصنوعی: چرا آسمان و ستارهها تأثیرگذار هستند، وقتی که در آسمان سرنوشت او هم تأثیر دارد؟
زمین ز دولت او دید صد هزار اثر
به زیر هر اثری صد هزار چرخ اثیر
هوش مصنوعی: زمین به برکت وجود او نشانههای زیادی را دیده است؛ زیر هر یک از این نشانهها اثرهای فراوانی وجود دارد که به نوعی نشاندهنده تاثیر عظیم و ریزبینی آن وجود مقدس است.
ز بهر مژدهٔ فتح و بشارت ظفرش
همیشه رنجه بود پای پیک و دست دبیر
هوش مصنوعی: برای دریافت خبرهای خوش درباره پیروزی و موفقیت، همیشه پیامرسانی و نوشتن گزارشها برای او سختی کشید.
گهی ز شرق فرستد به سوی غرب رسول
گهی ز غرب فرستد به سوی شرق سفیر
هوش مصنوعی: گاهی پیامبری از سمت شرق به سوی غرب میفرستد و گاهی هم نمایندهای از سمت غرب به سمت شرق میفرستد.
چو هست نصرت سنت مراد او شب و روز
خدای هست مر او را بهر مراد نصیر
هوش مصنوعی: هرگاه یاری و پیروزی تو را نصیب شود، آرزوهای او تحقق مییابد و خداوند شب و روز همراه اوست تا به آرزوهایش برسد.
ایا علوم تو اسباب عقل را معنی
و یا رسوم تو آیات عدل را تفسیر
هوش مصنوعی: آیا دانشهای تو میتواند به فهم ابزارهای عقل کمک کند یا آگاهیهایت در زمینه قوانین حق و عدل را روشن میکند؟
ز اعتقاد توگر نسختی برند به چین
شوند مانویان دین پرست و شرع پذیر
هوش مصنوعی: اگر به خاطر اعتقاد تو نسخهای از تو بگیرند، پیروان دین مانوی در چین، به دین تو اعتقاد خواهند آورد و به احکام شرعی گردن خواهند نهاد.
وگر پیام تو در خواب بشنود قیصر
ز جاثلیق جز اسلام نشنود تعبیر
هوش مصنوعی: اگر پیام تو را قیصر در خواب بشنود، از جاثلیق جز حقیقت اسلام را نخواهد شنید.
مرادهای تو گویی به برج تقدیرست
کز آن بروج درآید کواکب تقدیر
هوش مصنوعی: انگار خواستهها و آرزوهای تو در آسمان مقدر شدهاند، بهگونهای که از این آسمان، ستارههای سرنوشت و تقدیر تو بیرون میآیند.
هرآنچه رای تو بگزیندش گزیده بود
که رای پاک تو در ملک ناقدی است بصیر
هوش مصنوعی: هر چیزی که نظر تو انتخاب کند، همان برگزیده است، زیرا تفکرات پاک تو در دنیا مانند یک ناظر آگاه و بیناست.
مخالف تو چو زیرست و زیر زخم قضا
عجب نباشد اگر زیر زخم باشد زیر
هوش مصنوعی: اگر کسی که مخالف توست در شرایط سخت و نامساعدی قرار دارد، نباید تعجب کنی که او زیر فشار و آسیبهای زندگی است.
همی سبق برد از روزگار مدت تو
که مدت تو طویل است و روزگار قصیر
هوش مصنوعی: زمان تو بسیار طولانی است و در مقابل، عمر روزگار کوتاه میباشد. بنابراین، تو میتوانی از آن پیشی بگیری.
به فر بخت تو دراج زیر چنگل باز
برونکند ز نشیمن عقاب را به صفیر
هوش مصنوعی: به خاطر خوشاقبالی تو، پرندهای به نام دراج از زیر درختان جنگل بیرون میآید و با صدای جالبی عقاب را از خانهاش بیرون میراند.
وگر بود بهکف شیر بچهٔ روباه
جو بوی عدل تو بیند ز شیر خواهد شیر
هوش مصنوعی: اگر در دستان تو شیر بچهٔ روباه باشد، بوی عدالت تو را احساس میکند و از شیر انتظار شیر خواهد داشت.
همیشه خلق جهان را تویی به عجز مشار
چنانکه شاه جهان را تویی به خیر مشیر
هوش مصنوعی: تو همیشه شاهد هستی که خلق جهان نتوانند چیزی را بدون تو انجام دهند، همانطور که شاه جهان نمیتواند بدون تو مشاور خوبی داشته باشد.
ز بهر آنکه مکان محبت تو دل است
ز عضوهای دگر بر تن او شدست امیر
هوش مصنوعی: به خاطر اینکه مکان عشق و محبت تو دل است، این شخص از اعضای دیگر خود همچون یک فرمانروا برخوردار شده است.
چنان ندید جهان در جلالت و تعظیم
چنین نزاد فلک در کفایت و تدبیر
هوش مصنوعی: جهان هرگز چنین عظمت و بزرگی را ندیده است و به این اندازه در توانایی و تدبیر، کسی را به وجود نیاورده است.
ضمیر و وهم شما را چگونه وصفکنند
که برگذشت ثنای شما ز وهم و ضمیر
هوش مصنوعی: چطور میتوانند ذهن و احساسات شما را توصیف کنند در حالی که ستایش شما فراتر از تصورات و درک آدمی است؟
شرف گرفت به تو نامه و دوات و قلم
چنان کجا به شهنشه حُسام و تاج و سریر
هوش مصنوعی: نامه و دوات و قلم به خاطر وجود تو ارزش و اعتبار خاصی پیدا کردند، به گونهای که مانند تاج و تخت و اسبهای پرقدرت در برابر پادشاهان بزرگ میدرخشند.
حسام درکف شاه و قلم به دست تو در
دو معجزند ولایتگشای وکشورگیر
هوش مصنوعی: دست تو همچون حسام در دست شاه ابزار قدرت و اداره کشور است و قلم تو نیز قدرتی معجزهآسا در گشودن ولایتها و به دست گرفتن سرزمینها دارد.
درست شد که ز اهل حسام و اهل قلم
تورا و او را ایزد نیافرید نظیر
هوش مصنوعی: این شعر اشاره به این دارد که خداوند افرادی از اهل علم و اهل درایت را خلق کرده است که هیچکدام شبیه به یکدیگر نیستند. به عبارتی، هر شخص دارای ویژگیها و خصوصیات منحصر به فرد خود است و نمیتوان دو فرد را به طور کامل مشابه هم دانست.
ثناگران نتوانند کرد وصف شما
اگر به طبع فرزدق بوند و لفظ جریر
هوش مصنوعی: ستایشگران نمیتوانند وصف شما را به درستی بیان کنند حتی اگر از استعداد فرزدق و زبان جریر برخوردار باشند.
نکرد بنده معزی و هم نخواهد کرد
به شکر هر دو خداوند یک زمان تقصیر
هوش مصنوعی: بنده معذرتخواهی نکرد و در آینده هم نخواهد کرد و به خاطر مهربانی هر دو خداوند، در یک لحظه، اشتباهی مرتکب شد.
ولیکن ار همهٔ عمر شکر هر دو کند
چو بشمرند بود صد یکی ز عُشْرِ عشیر
هوش مصنوعی: اما اگر کسی در تمام عمرش شکرگزاری کند و به حساب بیاورند، در واقع فقط یک دهم از حقیقت عشق را شکرگزاری کرده است.
همیشه تا که همی لحظهای نیاساید
هم اسمان زمدار و هم اختران ز مسیر
هوش مصنوعی: هر لحظهای که آرامش از دست برود، نه تنها آسمان دچار تغییر میشود، بلکه ستارهها نیز از مسیر طبیعی خود خارج میشوند.
ضمیر و خاطر و رای جهانفروز تو باد
بر آسمان وزارت چو اختران منیر
هوش مصنوعی: اینكه ضمیر و فکر تو مانند ستارههای درخشان در آسمان وزارت بدرخشد و روشنیبخش جهان باشد.
دل زمانه به فرمان توگرفته قرار
دو چشم ملک به پیروزی تو گشته قریر
هوش مصنوعی: دل زمانه تحت تأثیر تو قرار گرفته و آرامش یافته است، و دو چشمان ملائک به خاطر موفقیت تو در آرامش و سکوت هستند.
تو صدر عالم و در صدر دین و دولت و داد
فزوده قدر تو تقدیر روزگار قدیر
هوش مصنوعی: تو در بالاترین مقامهای عالم، دین، حکومت و عدالت قرار داری و قدر و ارزش تو به خاطر سرنوشت و تقدیر قوی و نیرومند زمانه افزوده شده است.
