برگردان به زبان ساده
همی بنازد تیغ و نگین و تاج و سریر
به شهریار ولایت گشای کشورگیر
هوش مصنوعی: تیغ و نگین و تاج و تخت همگی به قدرت و عظمت شاه اشاره دارند و به او افتخار میکنند، زیرا او کشور را گشایش میدهد و سرزمینها را تحت فرمان خود میآورد.
شه ملوک ملکشاه کز شمایل او
فزود قیمت تیغ و نگین و تاج و سریر
هوش مصنوعی: پادشاهی به نام ملکشاه وجود دارد که ویژگیهای او باعث افزایش ارزش شمشیر، انگشتر، تاج و تخت میشود.
ز پادشاهی او روشن است دیدهٔ مهر
چنان کجا ز بصر روشن است چشم بصیر
هوش مصنوعی: از سلطنت او روشنی دیدهٔ مهر پیداست، مانند آن که بینایی بصیرت از نور چشم به وجود میآید.
به هر چه رای کند همسرش بود توفیق
به هر چه روی نهد همرهش بود تقدیر
هوش مصنوعی: هر چیزی که همسرش تصمیم بگیرد، برای او موفقیت به همراه دارد و هر چیزی که همسرش به آن توجه کند، آن برایش مقدر شده است.
بهگرد رایت او آیتی نوشت قضا
که روزگار همی نصرتش کند تفسیر
هوش مصنوعی: بر گرداگرد پرچم او، تقدیر به طرز تازهای نوشته شده است که زمانه او را یاری خواهد کرد.
دو جانب است ز شرق و ز غرب عالم را
زهر دو جانب درگاه اوست مژدهپذیر
هوش مصنوعی: دو سوی عالم، شرق و غرب، به درگاه خداوند باز میشود و از هر دو سمت میتوان به او دسترسی داشت. بنابراین باید بشنوی و خوشحال باشی از این حقیقت.
گهی ز جانب غربی رسد به حمل رسول
گهی ز جانب شرقی رسد به فتح بشیر
هوش مصنوعی: گاه پیامبری از سمت غرب میرسد و خبر خوشی میآورد، و گاه بشارتی از سمت شرق میآید و خبر پیروزی را به همراه دارد.
ظفر بخندد کز دست او بتابد تیغ
اجل بگریدکز شست او بپرد تیر
هوش مصنوعی: پیروزی در برابر مشکلات باعث خنده و شادی میشود، اما وقتی که از قدرت او در امان نباشیم، زمان مرگ به گریه میافتد و تیر تقدیر از دست او به پرواز درمیآید.
رود زَخمّ کمانش خدنگ جان اوبار
چنانکه زخم شیاطین رود زچرخ اثیر
هوش مصنوعی: تیر کمان او زخم های عمیقی ایجاد میکند، بهطوری که مانند زخمهای شیاطین بر اثر گردش آسمان است.
حُسام او جگر حاسدان همی سوزد
نه آتش است وچو آتش همیکند تأثیر
هوش مصنوعی: تیغ او دشمنان را میسوزاند، نه اینکه واقعا آتش باشد، اما همچون آتش اثرگذار است.
نهال بندگی او امیری آرد بار
که بندگانش سراسر همی شوند امیر
هوش مصنوعی: اگر کسی در راه بندگی و servitude خداوند گام بردارد، به شکلی شگفتانگیز به مقام بالایی میرسد و بندگان دیگر نیز به او احترام میگذارند و او را در ردهای بالا میبینند.
درخت دشمنی او اسیری آرد بار
که دشمنانش یکایک همی شوند اسیر
هوش مصنوعی: درختی که دشمنی را در خود حمل میکند، میتواند اسیران بسیاری را به خود جذب کند، زیرا هر یک از دشمنانش در نهایت گرفتار و اسیر خواهند شد.
آیا شهی که به جود تو نسبتی دارد
نسیم باد صبا و سرشک ابر مطیر
هوش مصنوعی: آیا کسی که تو را به جوانمردی و نیکی میشناسد، مانند نسیم ملایم صبح و باران دلپذیر است؟
ملوک گنج به چنگ آورند و نشناسند
که هست گنج همه پیش همت تو حقیر
هوش مصنوعی: پادشاهان و سلاطین ممکن است به مال و ثروت زیادی دست پیدا کنند، اما اگر تلاش و همت تو را نداشته باشند، آن ثروت و گنج در مقایسه با همت و اراده تو کمارزش است.
تو شیری و همه شیران به پیش تو چو شغال
تو بحری و همه شاهان به پیش تو چو غدیر
هوش مصنوعی: تو مانند شیر هستی و همه شیران در مقایسه با تو مانند شغالی هستند. تو مانند دریا هستی و همه پادشاهان در مقایسه با تو مانند جویبار هستند.
سَخی شود به رضا جستن تو طبع بخیل
غنی شود به ثناگفتن تو مرد فقیر
هوش مصنوعی: وقتی تو از کسی تشکر میکنی و رضایت او را جلب میکنی، حتی افراد خسیس و بخیل هم بیشتر از خود سادگی خوشحال میشوند. همچنین، یک مرد فقیر با ستایش و تعریف تو احساس غنای بیشتری میکند و میتواند به نوعی ثروتمند شود.
محبت تو دلیل است از ثواب بهشت
عداوت تو نشان است از عذاب سعیر
هوش مصنوعی: عشق و مهر تو باعث میشود که بهشت پاداش خوبیها را به وجود آورد، در حالی که دشمنی و کینتوزی تو علامت عذاب آتشین جهنم است.
خیال دولت تو هرکه بیند اندر خواب
مُعَبرّش همه نیکاختری کند تعبیر
هوش مصنوعی: هرکس که در خواب خیال تو را ببیند، هر تعبیرگری برای او نیکوترین سرنوشت را تفسیر میکند.
نکرد رای تو تقصیر در مصالح ملک
سپهر هم نکند در هوای تو تقصیر
هوش مصنوعی: اندیشه تو در امور کشور اشتباهی نکرد و آسمان نیز در سرنوشت تو کوتاهی نخواهد کرد.
نکرد عدل تو تأخیر در منافع خلق
خدای هم نکند در مراد تو تاخیر
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که عدالت تو هیچ وقت در سود مردم تأخیر نمیاندازد و خداوند نیز در برآورده کردن خواستههای تو تأخیری نخواهد کرد.
دو معجزه که صلاح زمانه بپسندید
حسام درکف توست و قلم به دست وزیر
هوش مصنوعی: دو چیز مهم و اثرگذار که برای بهبود و پیشرفت زمانه ضروری است، در دستان تو قرار دارد: یک شمشیر و قلمی که در دست وزیر است.
درست شد که ز اهل حسام و اهل قلم
تو را و او را ایزد نیافرید نظیر
هوش مصنوعی: خداوند تو و او را از بین اهل قلم و اهل خیر خلق نکرد، بلکه هر کدام شما بینظیر و خاص هستید.
چو تو ندید فلک در جلالت و تعظیم
چو او نزاد فلک در کفایت و تدبیر
هوش مصنوعی: زمانی که خورشید و ماه نتوانند زیبایی و عظمت تو را مشاهده کنند، هیچ موجودی دیگر هم نمیتواند همچون تو در تدبیر و کفایت وجود داشته باشد.
ز فرّ بخت تو در پیش تخت تو امروز
جوان شدست دگرباره این مبارک پیر
هوش مصنوعی: امروز به خاطر خوششانسی تو، این پیر خوشبخت دوباره جوان شده و در کنار تو نشسته است.
تو آفتابی و او پیش تو نشسته چو بَدر
بود شگفت به هم آفتاب و بدر منیر
هوش مصنوعی: تو مانند آفتابی و او در کنار تو نشسته است، همچون ماه کامل. چه شگفتانگیز است هنگامی که آفتاب و ماه در کنار هم قرار میگیرند.
ضمیر و وهم شما را ثنا چگونه کنم
که برگذشت ثنای شما ز وهم و ضمیر
هوش مصنوعی: چگونه میتوانم از شما ستایش کنم، در حالی که ستایش شما فراتر از درک و تصور من است؟
اگر بود به مثل رودکی در این ایام
ز مدح هر دو شود عاجز و خورد تشویر
هوش مصنوعی: در این زمان، حتی اگر کسی مانند رودکی وجود داشت، ملتی که به مدح و ستایش نیاز دارد، از این کار ناتوان و خسته میشود.
همیشه تا بنگاری چو مهر باشد مهر
همیشه تا بنویسی چو شیر باشد شیر
هوش مصنوعی: هرگاه که محبت و عشق در نظر تو باشد، همیشه در دل تو جا دارد. و وقتی حقیقت و صلابت وجود داشته باشد، همیشه در نوشتههایت نمایان خواهد بود.
تو مهرباش و همه بندگانت چون کوکب
تو شیر باش و همه دشمنانت چون نخجیر
هوش مصنوعی: تو مهربان باش و همه کسانی که زیر دست تو هستند مانند ستارهها درخشان باشند. تو با قدرت و شجاعت باش و دشمنانت همچون شکار باشند.
دل زمانه به فرمان توگرفته قرار
دو چشم ملک ز پیروزی تو گشته قریر
هوش مصنوعی: دل زمانه تحت تأثیر تو قرار گرفته و آرامش دو چشم فرشتگان به خاطر پیروزی تو حاصل شده است.
به دوستان تو از جود تو رسیده نفر
به دشمنان تو از تیغ تو رسیده نفیر
هوش مصنوعی: دوستان تو از generosity و بخشش تو بهرهمند شدهاند، در حالی که دشمنانت از تیزی و قدرت شمشیر تو آسیب دیدهاند.
