برگردان به زبان ساده
ای ز دارٍُالملک رفته مدتی سوی سفر
بازگشته سوی دارالملک با فتح و ظفر
هوش مصنوعی: ای کسی که مدتی از پایتخت دور شده بودی و اکنون به آنجا بازگشتهای، با پیروزی و موفقیت برگشتهای.
نرد ملک و نرد دولت باخته در یک ندب
کار دین و کار دنیا ساخته در یک سفر
هوش مصنوعی: بازی ملک و حکومت در یک حرکت باخته است، در حالی که کار دین و دنیای انسان در یک سفر به هم پیوسته شده است.
برده در شام و بلاد روم بیرهبر سپاه
کرده بر آب فرات و دجله بیکشتی گذر
هوش مصنوعی: در سرزمینهای شام و روم، سپاهیان بیرهبر مانند بردهیانی سرباز زدهاند و در کنار رودهای فرات و دجله، بدون قایق از آب عبور میکنند.
ملکهای شام را ترتیب داده یک به یک
مالهای روم را تقریرکرده سر به سر
هوش مصنوعی: ملکهای شام را به صورت منظم و پشت سر هم ردهبندی کرده و داراییهای روم را به طور کامل توصیف کرده است.
از صف لشکر فکنده جنبش اندر دشت وکوه
وز تف خنجر فکنده جوش اندر بحر و بر
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره به حرکت نیروها در میدان نبرد است. از یک سو، لشکر در دشت و کوه به پیش میرود و از سوی دیگر، خنجرهایی که پرتاب میشوند، موجب ایجاد نشاط و هیجان در آب و زمین میگردند. این تصویر به هیجان و شور جنگ و اثرات آن در طبیعت و مسیرهای جنگی اشاره دارد.
در هوای عالم ازگرد سوارانت نشان
بر جبین عالم از نعل سوارانت اثر
هوش مصنوعی: در فضای جهان، آثار و نشانههای سواران تو بر پیشانی عالم نمایان است و رد نعلهای آن سواران همچنان در زمین باقی مانده است.
رادمردان را به طاعت درکف پیمانت دل
شیرمردان را به خدمت بر خط فرمانت سر
هوش مصنوعی: مردان دلیر و شجاع به اطاعت از تو هستند و جانشان را در راه خدمتگزاری به تو فدای فرمانت میکنند.
گر جهان را از جهاندارای و شاهی چاره نیست
چون تو باید در جهانداری شه پیروزگر
هوش مصنوعی: اگر در این دنیا برای حکومت و سلطنت راه حلی وجود نداشته باشد، باید تو در مقام حاکم و فرمانروایی پیروز و موفق باشی.
درخور پیشی و بیشی از همه شاهان تویی
پیشتر رفتی و بگرفتی ز عالم بیشتر
هوش مصنوعی: تو از همه پادشاهان شایستهتر و بزرگتر هستی، زیرا که پیش از دیگران پیش رفتهای و چیزهای بیشتری از عالم به دست آوردهای.
آن ظفرهاییکه در یک سال شد حاصل تورا
ده مجلد بیش باشد گر بگویم مختصر
هوش مصنوعی: آن پیروزیهایی که در یک سال به دست آوردی، اگر بخواهم به طور خلاصه بگویم، بیشتر از ده جلد کتاب میشود.
در فتوح شام و روم امسال دیوان ساختم
ساخت باید در فتوح هند و چین سال دگر
هوش مصنوعی: سال جاری در فتح سرزمینهای شام و روم، کارهای زیادی انجام شد و من باید برای فتح هند و چین در سال آینده برنامهریزی کنم.
چشم ما در روزگارت بیشتر بیند همی
زانچه گوش ما شنیدست از حکایت وز سیر
هوش مصنوعی: چشم ما در زندگیات چیزهای بیشتری میبیند نسبت به آنچه که گوش ما از داستانها و وقایع شنیده است.
فتحها یکسر خبرگشته است و فتح تو عیان
مرد دانا تا عیان یابد کجا جوید خبر
هوش مصنوعی: پیروزی او کاملاً روشن شده و پیروزی تو نیز برای افراد دانا آشکار است تا جایی که آنان متوجه میشوند خبر را کجا جستجو کنند.
ایزد اندر شخص تو چندان هنر موجود کرد
کز شمار آن همی عاجزشود وهم بشر
هوش مصنوعی: خداوند در وجود تو به اندازهای هنر و ویژگیهای برجسته قرار داده است که حتی انسانها هم از شمار و ارزش آن عاجز شدهاند.
هر هنرمندی که درگیتی هنر ورزد همی
هست واجب کاو بیاید وز تو آموزد هنر
هوش مصنوعی: هر هنرمندی که در دنیای هنر فعالیت میکند، باید بر او واجب باشد که از تو بیاموزد و هنر را از تو یاد بگیرد.
ای بسا شاها که بر سر داشت تاج خسروی
تاج بنهاد و به خدمت بست پیش تو کمر
هوش مصنوعی: بسیاری از پادشاهان بودند که crown سلطنت را بر سر داشتند، اما هنگام ملاقات با تو، از احترام و حیرت، تاج خود را کنار گذاشتند و در مقابل تو به خدمت درآمدند.
ای بسا حِصنا که از کین تو شور و شر نمود
بازگشت آخر به ملک و دولت او شور و شر
هوش مصنوعی: بسیاری از دژها و قلعهها که به خاطر دشمنی تو دچار آشوب و درگیری شدند، در نهایت به حکومت و سلطنت خود بازگشتند و دوباره آرامش را پیدا کردند.
کین تو چون زلزله است و هرکجا قوت گرفت
خانمان و خان بدخواهان کند زیر و زبر
هوش مصنوعی: این موضوع مانند زلزلهای است که هر جا قدرت پیدا کند، خانهها و زندگی دشمنان را خراب میکند و به هم میزند.
تیغ تو در باغ پیروزی درخت نصرت است
بیخ او در خاور است و شاخ او در باختر
هوش مصنوعی: تیغ تو به مثابه سلاحی است که در میدان پیروزی قرار دارد و درختی از نصرت و موفقیت را شکل میدهد. ریشه این درخت در شرق و شاخهاش در غرب گسترده شده است.
هست بر عالم همایون همت تو چون همای
شرق دارد زیر بال و غرب دارد زیر پر
هوش مصنوعی: در جهان، اراده و تلاش تو همچون پرندهای است که با بالهای خود شرق را در بر میگیرد و غرب را نیز زیر پر خود مینوازد.
هست گویی تیغ تو در طبع چون سودای خون
زان کجا آهنگ او سوی دِماغ است و جگر
هوش مصنوعی: گویی شمشیر تو در دل مانند اندیشه خون است، از کجا آهنگ تو به سوی ذهن و جگر میرود؟
کعبهٔ شاهان آفاق است عالی مجلست
پایهٔ تخت و رکاب تو مقام است و حجر
هوش مصنوعی: کعبهٔ شاهان در تمامی جهان، جایی است باشکوه و محترم. پایهٔ تخت تو، نشاندهندهٔ جایگاه و مقام توست که در آنجا قرار داری و رکاب تو، نماد قدرت و عظمت تو است.
خلق را از مهر دیدارت بیفزاید همی
هم به جسم اندر حیات و هم به چشم اندر بصر
هوش مصنوعی: مردم به خاطر عشق و محبت تو روز به روز شادتر و سرزندهتر میشوند؛ این شادابی هم در زندگی جسمیشان و هم در بینایی و درکشان نمایان است.
بندگان پروردگان دولت و بخت تواند
خاصه آن شیر دلیر و میر بیهمتا و نر
هوش مصنوعی: بندگان، پرورشدهندگان نعمت و خوششانسی تو هستند، به ویژه آن دلاور شجاع و بینظیر.
کرد بر راه و رکاب تو نثار سیم و زر
خواستی کش جان و دل بودی به جای سیم و زر
هوش مصنوعی: بر سر راه و در تلاش برای تو، جان و دل خود را فدای تو کردم، چرا که هنگامی که تو زر و سیم طلب میکنی، من به جای آنها، جان و قلب خود را به تو تقدیم میکنم.
یافته است از خدمت و مهر تو عالی دولتی
تا پسر خوانی تو او را دولتش ناید بسر
هوش مصنوعی: به خاطر خدمت و محبت تو، او به مقام و مرتبهای شگرف دست یافته است، اما با این حال، به سبب ارتباط و دوستیات نمیتواند به صورت کامل از آن نعمتها بهرهمند شود.
خسروا شاها هر آنچ از دین و دنیا خواستی
بیتوقف یافتی از کردگار دادگر
هوش مصنوعی: ای پادشاه، تو هر آنچه از دنیا و آخرت خواستهای، بدون هیچ تأخیری از خداوند دادگر دریافت کردهای.
مدتی در هر زمینی در گشادی رزم را
مدتی اندر سپاهان بزم را بگشای در
هوش مصنوعی: مدتی در هر مکانی به جنگ و نبرد بپرداز و مدتی نیز در میدان شادی و جشن و سرور به خوشگذرانی بپرداز.
در قدح زان گوهر پاکیزه دوشیزه خواه
کافتابش دایه و مادر بدانگورش پدر
هوش مصنوعی: در لیوانی از آن گوهر زیبا، جواهر دختران را بجویید، زیرا که خورشید و پرورشدهندهاش مادر او و پدرش است.
هرچه هست اندر جهان از نیکی و شادی تو را است
عمر در نیکی گذار و روز در شادی شُمَر
هوش مصنوعی: هر چیزی که در جهان وجود دارد، از نیکی و شادی ناشی از تو است. پس عمری را در نیکی سپری کن و روزهایت را به شادی بشمار.
تا که هفت اقلیم و چار عنصر بود اندر جهان
باد شش چیز از دو چیز تو عزیز و نامور
هوش مصنوعی: در جهانی که هفت سرزمین و چهار عنصر وجود دارند، تو از دو چیز عزیز و معروف هستی.
از بقای تو همیشه دولت و دنیا و دین
وز لقای تو همیشه شادی و تایید و فر
هوش مصنوعی: وجود تو باعث تداوم حکومت و سرزمین و دیانت است و از دیدارت همیشه خوشحالی و تأیید و افتخار به وجود میآید.
