برگردان به زبان ساده
چه گویی اندرین چرخ مُدور
کزو تابد همی مهر منوّر
هوش مصنوعی: چه میگویی درباره این جهان گردان که خورشید روشن آن از آن میتابد؟
وز او هر شب دُر فشانند تا روز
هزاران جِرم نوران مدور
هوش مصنوعی: از او هر شب مرواریدهای درخشان میبارند تا صبح هزاران دایره نورانی به وجود آورند.
چه گویی اندر این اجناس مردم
به تصویری دگر هر یک مصور
هوش مصنوعی: چه میگویی در مورد این انسانها؟ هر یک از آنها به گونهای متفاوت در حال تصویر شدن است.
یکی را از شقاوت داغ بر دل
یکی را از سعادت تاج بر سر
هوش مصنوعی: به یکی از بدبختیهای زندگی نشان میزند، که داغ و دردی بر دل او نشسته و دیگری به خاطر خوشبختیاش تاجی بر سر دارد. این دو وضعیت نشاندهنده سرنوشتهای متفاوت افراد در زندگی است.
چه گویی اندر این دو مرغ پَرّان
همه سالهگریزان یک زدیگر
هوش مصنوعی: در مورد دو پرنده که هر ساله از یکدیگر دور میشوند، چه نظری داری؟
یکی را از سیاهی قیرگون بال
یکی را از سپیدی سیمگون پر
هوش مصنوعی: یک نفر پرش یکی از سیاهی مانند قیر دارد و نفر دیگر پرش از سفیدی مانند نقره.
چه گویی اندر این سرگشته پیلان
مُعلّق در هوا باکوس و تندر
هوش مصنوعی: چه میگویی درباره این فیلهای بزرگ که در هوا معلقاند و در حالتی شگفتانگیز همچون باکوس و تندر به نظر میرسند؟
گهی پاشنده بر کُهسار، کافور
گهی بارنده در گلزار، گوهر
هوش مصنوعی: گاهی انسان بر فراز کوهها میرود و گاهی در طبیعت و باغها زیباییها را تجربه میکند.
چه گویی اندر این محراب مُوبَد
که خوانندش همی رخشنده آذر
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره به یک مکان مقدس و مذهبی است که در آن فردی با مقام و اهمیت ویژهای قرار دارد. این شخص به نوعی درخشان و پرنور تشبیه شده است و به نظر میرسد که نقش مهمی در این فضا دارد. در مجموع، مفهوم این جمله به نوعی تأمل در مورد شخصیت و جایگاه این فرد در آن مکان میباشد.
لطیفی چون گل و لاله که او شد
گل و لاله بر ابراهیم آزر
هوش مصنوعی: لطیف و زیبا چون گل و لاله، او به مانند گل و لالهای بر ابراهیم آزر ظاهر شده است.
چه گویی اندرین سیماب روشن
فروزندهٔ همهگیتی سراسر
هوش مصنوعی: چه میگویی دربارهی این درخشش روشن و جادویی که در تمام کائنات حضوری روشن دارد؟
که در دریا به زخم چوب موسی
یکی دیوار شد پر روزن و در
هوش مصنوعی: در دریا، زخم چوبی که موسی به آن زد، باعث شد که یک دیوار با پنجرهها و درهایی زیاد شکل بگیرد.
چه گویی اندرین پیک دونده
ز حد باختر تا حد خاور
هوش مصنوعی: چه بگویی دربارهی این پیام که از دورترین نقطهی باختر تا دورترین نقطهی خاور در حال حرکت است؟
که تخت مملکت را بود حمال
به ایام سلیمان پیمبر
هوش مصنوعی: تخت سلطنت را در زمان پیامبر سلیمان، افرادی حمل میکردند و خدمت مینمودند.
چه گویی اندرین تاریک مرکز
کزو خیزد نبات و گوهر و زر
هوش مصنوعی: چه بگویی دربارهی این مرکز تاریک که از آن گیاه و گوهر و طلا میروید؟
گرفته صد هزاران کالبد را
به درد و داغ درآگوش و در بر
هوش مصنوعی: بسیاری از افراد به خاطر درد و رنجی که در زندگی تجربه کردهاند، گرفتار ناراحتی و ناامیدی شدهاند و این احساسات عمیق در وجودشان جا گرفته است.
چه پنداری که چندینی عجایب
به وصف اندر یک از دیگر عجبتر
هوش مصنوعی: چه تصور میکنی که چندین شگفتی در توصیف یکدیگر از خود شگفتانگیزتر است؟
شود بیصانعی هرگز مهیا
بود بیقادری هرگز مقدر
هوش مصنوعی: هرگز نمیشود که بدون وجود هنرمند، کار زیبا و مطلوبی خلق شود و هیچ چیزی بدون وجود توانایی و قدرت، تقدیر و سرنوشت نخواهد داشت.
کرا باشد چنین اندیشه ممکن
که را باشد چنین گفتار باور
هوش مصنوعی: آیا ممکن است کسی چنین تفکری داشته باشد که به چنین گفتاری باور کند؟
نه بیخَلّاق باشد خلقِ عالم
نه بی نقاش باشد نقشِ دفتر
هوش مصنوعی: نه آفرینندهای وجود ندارد که عالم را بیافریند و نه هنرمندی است که بدون او طرحی بر روی کاغذ بیفکند.
چو بنده عاجزست از پروریدن
خداوندی بباید بنده پرور
هوش مصنوعی: اگر بندهای نتواند خود را به خداوندی برساند، باید کسی باشد که او را به پرورش و تربیت برساند.
خداوندی نگهبان و نگهدار
خداوندی توانا و توانگر
هوش مصنوعی: خدای بزرگ و مقتدر، و نگهبان و پشتیبان تو است.
نه مصنوع و نه مَحدوث و نه مُحدَث
نه مأمور و نه مجبور و نه مُجبَر
هوش مصنوعی: نه ساختهای هستی و نه پدید آمدهای، نه تازه و نو هستی و نه تحتفشار یا ناگزیر، بلکه آزاد و مستقل هستی.
نه اندر ذات او تألیف و ترکیب
نه اندر نَعتِ او اعراض و جوهر
هوش مصنوعی: او نه به طور ذاتیشان ترکیب و تألیفی دارد، و نه در توصیفش ویژگیهای جسمانی و غیرجسمانی.
نه هرگز مُلک او باشد مُعَطل
نه هرگز حکم او باشد مزوﹼر
هوش مصنوعی: هرگز نمیشود که سلطنت او به تأخیر بیفتد و هرگز نمیتوان حکمش را نادیده گرفت.
از او هر امتی را امر معروف
وز او هر ملتی را نهی منکر
هوش مصنوعی: از او هر ملت را به کارهای خوب دعوت و از کارهای زشت منع میکند.
یکی از عدل او در چاه و زندان
یکی از فضل او بر تخت و منبر
هوش مصنوعی: یکی از نشانههای عدالت او این است که هم در چاه و زندان حضور دارد و هم بر تخت و منبر، که نشاندهندهی فضیلت اوست.
در آی از صحبت میثاق آدم
برو تا نوبت میعاد محشر
هوش مصنوعی: برآیید و از گفتگو درباره پیمان آدم گذر کنید، زیرا زمان رسیدن به روز حساب نزدیک است.
ببین تاثیر او در شرق و غرب
ببین آثار او در بحر و در بر
هوش مصنوعی: نگاه کن که او چه تأثیری در شرق و غرب داشته است و آثارش را در دریا و سرزمینها ببین.
حقیقت دان که بیفرمان او نیست
به عالم نقطهای از نفع و از ضر
هوش مصنوعی: بدان که در جهان هیچ نقطهای از نفع و ضرر، بدون اراده و فرمان او وجود ندارد.
گواهی ده که بی تقدیر او نیست
بهگیتی ذرهای از خیر و از شر
هوش مصنوعی: شاهد باش که در این جهان هیچ ذرهای از خوبی یا بدی بدون اراده و تقدیر او وجود ندارد.
از او دور سپهری چنبری را
همی گویی که گیتی شد مسخر
هوش مصنوعی: تو از او دوری و مدام به چشمانت میگویی که دنیا تحت فرمان تو است.
در ارد قهر او روزِ قیامت
سپهر چنبری را سر به چنبر
هوش مصنوعی: در روز قیامت، زمانی که به قهر الهی اشاره میشود، آسمان به شکل گردابی در میآید که همه چیز در آن به دور خود میچرخد.
از آن روزی تفکر کن که ایزد
به حق باشد میان خلق داور
هوش مصنوعی: به روزی فکر کن که خداوند بهحق و عدالت میان مردم قضاوت خواهد کرد.
چنان باید که تخمی کاری امروز
که آن روزت همه نیکی دهد بر
هوش مصنوعی: باید امروز به انجام کارهای خوب و مثبت بپردازی، تا فردا برایت ثمرههای خوبی به همراه داشته باشد.
به توفیق و به تأیید الهی
مراد بندگان گردد میسر
هوش مصنوعی: با یاری خدا و حمایت الهی، خواستههای بندگان به دست میآید.
بود توفیق او را حمد واجب
بود تأیید او را شُکر درخَور
هوش مصنوعی: نعمت و توفیق او جای ستایش دارد و شکرگزاری برای حمایت و تأیید او نیز لازم است.
که از توفیق و تأییدش بیاراست
معین الملک ملک شاه سنجر
هوش مصنوعی: این بیت اشاره به موفقیت و حمایت دارد که باعث زینت و زیبایی بخشید به معین الملک، که همان ملک شاه سنجر است. به طور کلی، میتوان معنای آن را به این صورت呈ی کرد که رحمت و یاری الهی برای او باعث شکوه و منزلت بالای او شده است.
همامی، دین یزدان را ﻣﺆﻳﺪ
مؤید هم ز دولت هم ز اختر
هوش مصنوعی: تو، یاور دین خدا هستی که هم از جانب پروردگار و هم از سرنوشت به تو قدرت و حمایت داده شده است.
ابوالقاسم علی تاجُالمعالی
که هست از قدر عالی سعد اکبر
هوش مصنوعی: ابوالقاسم علی تاجالمعالی، شخصی با ارزش و مقام بالا است که در ردیف چهرههای برجسته و تاثیرگذار قرار دارد.
از او خشنود صدرالدین محمد
وز او راضی نظامالدین مظفر
هوش مصنوعی: برخی از بزرگان و شخصیتهای برجسته، از طرف خداوند مورد رضایت و خشنودی قرار گرفتهاند.
به کلک و رای و تدبیرش مفوﹼض
همه کار وزیر و شاه و لشکر
هوش مصنوعی: با تلاش و تدبیر او، تمامی امور به وزیر و شاه و سپاه واگذار شده است.
به دنیا مدﹼ کلک او چنان است
که در روضات رضوان آب کوثر
هوش مصنوعی: در دنیا، روش و کردار او به نحوی است که مانند آب کوثر در بهشت رضوان، پاک و دلنشین است.
طلب کردی زکِلکش آبِ حَیوان
اگر در عصر او بودی سکندر
هوش مصنوعی: اگر در عصر اسکندر بودی و از او طلب آب حیات میکردی، او به تو پاسخ میداد.
اگر یاقوت احمر خاست از کان
ز تأثیر مدارِ چرخِ اَخْضَر
هوش مصنوعی: اگر یاقوت قرمز از معدن به وجود آمده باشد، این نتیجه تأثیر سیاره سبز (زهره) است.
مدار چرخِ اَخضَر گشت کِلکش
کزو خیزد همی یاقوت احمر
هوش مصنوعی: چرخ طبیعت بر این اساس میچرخد که از آن مکان، یاقوت سرخش به وجود میآید.
نیفتد گرچه بسیاری بکوشد
فلک با همت او در برابر
هوش مصنوعی: اگرچه آسمان با تلاش او در مقابلش ایستاده، اما او هیچگاه شکست نخواهد خورد.
اگر پیکر پذیرد همت او
بود یک جزو از آن پیکر دو پیکر
هوش مصنوعی: اگر وجود شخصیتی بتواند تلاش و ارادهاش را بپذیرد، در آن صورت، او تنها بخشی از یک وجود دوگانه است.
الا یا سروری کاندر کفایت
نبیند چشم گیتی چون تو سرور
هوش مصنوعی: ای کاش، کسی را بگویم که در کمال و شایستگی، هیچکس مانند تو در این جهان نمیبیند.
تو آن آزادهای کازادگان را
ز بهروزی نهادی بر سر افسر
هوش مصنوعی: تو انسانی آزادیخواه هستی که به خاطر خوشبختی دیگران، خود را در بالاترین مقام قرار میدهی.
به دست جود گستر در خراسان
معزی را تو کردی شُکر گستر
هوش مصنوعی: در خراسان، تو با دست سخاوت خود، معزی را به شخصیت و مقام بلندی رساندی.
به نثر و نظم پیش خالق و خلق
تو را هر سو دعاگوی و ثناگر
هوش مصنوعی: در نثر و شعر، در پیشگاه خدا و مردم، تو را در هر جا ستایش میکنند و برایت دعا میکنند.
اگر با تو گرانی کرد بیحد
زفضل تو بزرگی دید بیمر
هوش مصنوعی: اگر کسی نسبت به تو بدی و سختی کرد، به خاطر بزرگی و لطف تو است که او این کار را کرده است، و این نشانهی عظمت توست که حتی در برابر ناملایمات بزرگ و بینهایت خوب باقی میمانی.
گرانی دور خواهد داشت یک چند
که سوی خانه خواهد رفت ازین در
هوش مصنوعی: گرانی مدتی شما را دور نگه خواهد داشت، اما در نهایت به خانهتان برمیگردید.
به وقت خویش باز آید به خدمت
که اقبال تو او را هست رهبر
هوش مصنوعی: در زمان مناسب دوباره به خدمت برمیگردد، زیرا شانس و اقبال تو او را هدایت میکند.
چو نام و نامهٔ تو کرد خواهد
مدیحت سایر اندر هفت کشور
هوش مصنوعی: وقتی نام و یاد تو را در میان مردم بگذارند و دربارهات سخن بگویند، دیگران در هفت سرزمین به ستایشت خواهند پرداخت.
همیشه تا جوان و پیر گردد
جهان اندر مه آزار و آذر
هوش مصنوعی: دنیا همیشه در حال تغییر و دگرگونی است و در این فرآیند، آزار و سختیها نیز وجود دارد.
تو بادی پیر تدبیر و جوانبخت
تو را پیر و جوان از طبع چاکر
هوش مصنوعی: تو مانند بادی هستی که تجربهات را به خوبی به کار گرفتهای و جوانبختیات باعث میشود که هم پیران و هم جوانان به تو احترام بگذارند و از تو پیروی کنند.
نماز و روزهٔ تو هر دو مقبول
همه روز تو از نوروز خوشتر
هوش مصنوعی: نماز و روزهٔ تو هر دو در هر زمانی مورد قبول خدا واقع میشود، اما روزی که در آن، نوروز وجود دارد، از همهٔ روزها بهتر است.
در آن گیتی به تو جان پدر شاد
در این گیتی به تو خرم برادر
هوش مصنوعی: در آن دنیا، به سلامت پدرم امیدوارم و در این دنیا برایت آرزوی خوشبختی برادر عزیزم دارم.
