برگردان به زبان ساده
تهنیت گویند شاهان را به جشن نامور
جشن را من تهنیت گویم به شاه نامور
هوش مصنوعی: به پادشاهان در جشنهای بزرگ تبریک میگویند، اما من این تبریک را به پادشاه بزرگ میزنم.
سایهٔ یزدان ملکشاه آفتاب داد و دین
شهریار شرق و غرب و پادشاه بحر و بر
هوش مصنوعی: سایهٔ خدا بر روی ملکشاه که مانند آفتابی درخشان در سرزمینها و دنیای شرقی و غربی و همچنین در دریا و خشکی فرمانروایی میکند.
آن شهنشاهی که ملت زو بیفزودست فخر
آن جهانداری که دولت زو پذیرفته است فر
هوش مصنوعی: آن پادشاهی که به خاطر او مردم به عزت و افتخار رسیدهاند و به خاطر او، کشور به رونق و کامیابی دست یافته است.
آن که شیران ژیان در دام او دارند پای
وان که شاهان جهان بر خط او دارند سر
هوش مصنوعی: آن کسی که شیران جنگل در دام او گرفتارند و همچنین کسی که شاهان عالم به خاطر او سر تعظیم فرود میآورند.
یک تن است او وز هزاران تن فزون دارد خرد
یک شه است او وز هزاران شه فزون دارد هنر
هوش مصنوعی: او یک فرد است، اما از میان هزاران نفر، عقل و خردش بیشتر است. او یک پادشاه است، اما در مقایسه با هزاران پادشاه دیگر، هنر و مهارتش برتر است.
چون بخوانی نامهاش در جسم بفروزد روان
چون ببینی طلعتش در چشم بفزاید بصر
هوش مصنوعی: وقتی نامهاش را بخوانی، روح در وجودت جان میگیرد و وقتی چهرهاش را ببینی، دیدگانت روشنتر میشود.
هر چه بِسگالی همه پست است و قدر او بلند
هر چه بشناسی همه زیرست و بخت او زیر
هوش مصنوعی: هر چیزی که در نظر مردم بیارزش و پست به نظر میرسد، از نظر وجودی ارزشمند و با عظمت است. هر چیزی که آن را به خوبی بشناسی، ممکن است در واقع در موقعیت و شان پایینتری قرار داشته باشد.
با رکاب او همیشه مُتّفق باشد قضا
با عنان او همیشه مُتّصل باشد قَدَر
هوش مصنوعی: کسی که با رکاب او همواره همراه است، به سرنوشت خود راضی باشد و تقدیر همواره با او در ارتباط باشد.
آن یکی خواهد دهان تا پیش او بوسد زمین
وآن دگر خواهد میان تا پیش او بندد کمر
هوش مصنوعی: یکی از آنها میخواهد بر روی زمین بوسه بزند و دیگری میخواهد به خود بستری برای نشان دادن احترام تهیه کند.
از طرب باشد همیشه بزمگاهش را نشان
وز ظفر باشد همیشه رزمگاهش را خبر
هوش مصنوعی: همیشه محفل شادی او مشخص است و از پیروزیهای او خبر میدهند.
گر نبودی بزمگاه او کجا بودی طرب
ور نبودی رزمگاه او کجا بودی ظفر
هوش مصنوعی: اگر محفل شادی او نبود، کجا شادی میکردی؟ و اگر میدان نبرد او نبود، کجا پیروزی مییافتی؟
ای خداوندی که بیحکم تو بر روی زمین
دم نیارد زد هر آن کاو عاقل است و جانور
هوش مصنوعی: ای پروردگاری که بدون فرمان تو هیچ کس و هیچ موجودی بر روی زمین جرأت نفس کشیدن ندارد، حتی اگر آن موجود عاقل باشد.
همچو خورشید از کواکب نامداری از ملوک
همچو یاقوت از جواهر اختیاری از بشر
هوش مصنوعی: مانند خورشید که از ستارگان درخشان است، همچنان که یاقوت از زیورآلات برگزیدهای به شمار میآید، انسانهای بزرگ و تاثیرگذار نیز در میان مردم ویژه و بینظیر هستند.
عقل بیکردار تو ننمود و ننماید شرف
ملک بیشمشیر تو نفزود و نفزاید خطر
هوش مصنوعی: عقل بدون عمل تو هیچ فایدهای ندارد و هرگز هم نخواهد داشت. ارزش و اعتبار سرزمین بدون قدرت و سلاح تو نیز افزوده نخواهد شد و نخواهد شد.
مهر تو ماند به شاخی کش سعادت هست بار
کین تو ماند به تخمی کش نحوست هست بر
هوش مصنوعی: عشق و محبت تو مانند شاخ و برگ درختی است که به خوشبختی و کامیابی میانجامد، ولی رنج و کین تو مانند بذر بدی است که به شومی و ناامیدی منجر میشود.
هرکه بیدیدار و بینام تو خواهد چشم و گوش
کینهور گردند چشم و گوش او بر یکدگر
هوش مصنوعی: هرکس که بدون دیدار و یاد تو باشد، چشمان و گوشهایش پر از کینه خواهند شد و این اعضای بدنش به یکدیگر تسلیم خواهند شد.
گوش او خواهد که گردد چشم او فیالحال کور
چشم او خواهد که گردد گوش او در وقت کر
هوش مصنوعی: گوش او میخواهد که در لحظهای بینا شود و چشم او تمنا دارد که در زمان خاصی ناشنوا شود.
فتحهایی کز تو اندر یک سفر حاصل شدست
از ملوک باستان حاصل نشد در صد سفر
هوش مصنوعی: پیروزیهایی که از تو در یک سفر به دست آمده، در صد سفر از پادشاهان گذشته به دست نیامده است.
خسروان را گر ز وصف و شرح آن باید نشان
وصف آن در خاورست و شرح آن در باختر
هوش مصنوعی: اگر بخواهیم به توصیف و شرح ویژگیهای خسروان بپردازیم، باید بگوییم که وصف آنها در شرق و شرح آنها در غرب وجود دارد.
گَردِ گُردانت رسید از کاشغر تا قیروان
شور شیرانت رسید از قیروان تا کاشغر
هوش مصنوعی: غبار سفر تو از کاشغر تا قیروان پخش شده و شور و حال شیرین تو از قیروان به کاشغر رسیده است.
دشمنانت را ز ادبارست هر ساعت نفیر
دوستانت را ز اقبال است هر لحظت نفر
هوش مصنوعی: به دشمنانت هر لحظه بدی و نامیدی میرسد، اما دوستانت هر لحظه خوشحالی و موفقیت را تجربه میکنند.
هست جودت کار ساز خلق عالم یک به یک
هست عدلت پاسبان ملک گیتی سر به سر
هوش مصنوعی: خلاقت و بخشندگی تو، باعث رفع نیازهای هر فرد در جهان میشود و عدالت تو، نگهبان و حافظ تمام سرزمینها و جهان هستی است.
گر ز جود و عدل بفزاید به عمر اندر همی
پس تو داری عمر جاویدان سخن شد مختصر
هوش مصنوعی: اگر در زندگیات به بخشندگی و عدالت افزوده شود، پس تو به نوعی عمر پایدار و جاودانی داری. این سخن کوتاه و مختصر است.
تا که باشد جرم ماه از قُرب و بُعد آفتاب
گاه چون زرین کمان و گاه چون سیمین سپر
هوش مصنوعی: در اینجا به تأثیر فاصله و نزدیکی ماه به خورشید اشاره شده است. گاهی ماه به گونهای در آسمان به نظر میرسد که شبیه کمان زرین میباشد و در مواقعی دیگر مانند سپر نقرهای. این تغییرات نشاندهندهی جلوههای زیبا و متنوع ماه در زمانهای مختلف است.
ملک تو چون گنج تو آکنده باد از زر و سیم
اشک و روی دشمنانت باد همچون سیم و زر
هوش مصنوعی: کسی که دارای ملک و ثروت است، باید آن را با ثروتهایی چون طلا و نقره پر کند. اما اشک و اندوه دشمنانش باید به مانند طلا و نقره باشد.
فرخ و فرخنده بادت مهرگان وز مهرگان
روزهای دیگرت فرختر و فرخندهتر
هوش مصنوعی: روز مهرگان مبارک باشد و امید که روزهای بعدیات نیز شادتر و پربرکتتر از این روز باشد.
