برگردان به زبان ساده
مَلِک سنجر جهانداری به میراث از پدر دارد
پدر شادست در فردوس تا چون او پسر دارد
هوش مصنوعی: سلطان سنجر از پدرش حاکمیت و فرمانروایی را به ارث برده است و پدرش در بهشت شادمان است، چون فرزندی چون سنجر دارد.
ز فرّ و رسم و آیینش بیاراید همیگیتی
که فَرّ عمّ و رسم جدّ و آیین پدر دارد
هوش مصنوعی: جهان به زیبایی و جلوههای فریبندهی او آراسته میشود، زیرا او ویژگیها و آداب و رسوم و سنتهای خانوادگی خود را به ارث برده است.
بدو نازد همی دولت که با دولت خرد دارد
بدو زیبد همی شاهی که با شاهی هنر دارد
هوش مصنوعی: به او میبالند که معتبر و بزرگ است، زیرا که حکمت و خرد به او تعلق دارد و همچنین سلطنتی که با هنر و توانایی همراه باشد، به او میآید.
زآفریدون و ذوالقرنین و اسکندر فزون است او
که ملک و نعمت و لشکر ز هر سه بیشتر دارد
هوش مصنوعی: کسی که از آفریدون، ذوالقرنین و اسکندر بیشتر از آنها دارای سرزمین، نعمت و سپاه است، از هر سه آنها برتر و بالاتر است.
خداوند بزرگ است او که اسباب بزرگی را
هم از عقل و هنر دارد هم از اصل و گهر دارد
هوش مصنوعی: خداوند بزرگ و عظیم است که ابزار و وسایل بزرگی را از دو جنبه دارد: هم از نظر عقل و هنر و هم از نظر ویژگیهای ذاتی و نژادی.
ضمیر روشن او هر چه خواهد بود بشناسد
ز سر غیب پنداری ضمیر او خبر دارد
هوش مصنوعی: ذهن پاک و روشن او میتواند هر چیزی را بشناسد و از درون خود از چیزهایی باخبر باشد که دیگران نمیدانند.
ملک در زیر پر دارد خجسته تاج و تختش را
که بال عدل و انصافش جهان در زیر پر دارد
هوش مصنوعی: پادشاه در زیر بالهایش تاج و تختی شایسته دارد، زیرا سایه رحمت و عدل او بر جهان گسترده است.
به باغ دولت اندر، بر لب جوی شهنشاهی
یکی سروست شخص او که از اقبال بر دارد
هوش مصنوعی: در باغی که رفاه و خوشبختی موج میزند، کنار جوی آب، درختی سرسبز و بلند وجود دارد که به سبب شانس و اقبال خوبش، به شکلی خاص و خاصتر از دیگران به چشم میآید.
هر آنچ از سیم و زر شاهان پیشین را به دست آمد
بهخاک اندر نهادستند تا او جمله بردارد
هوش مصنوعی: هر آنچه از طلا و نقره پادشاهان گذشته بهدست آمد، در خاک دفن کردند تا کسی بهدست نیاورد.
قضای ایزدی کردست گیتی را به حکم او
به سان خانهای کز طاعت و عصیان دو در دارد
هوش مصنوعی: سرنوشت دنیا به ارادهی الهی رقم خورده است، و مانند خانهای است که دو در دارد: یکی به سوی اطاعت از دستورات الهی و دیگری به سوی معصیت و نافرمانی.
همیشه اهل طاعت را دری سوی جنان دارد
همیشه اهل عصیان را دری سوی سَقَر دارد
هوش مصنوعی: افراد نیکوکار همواره به بهشت راهی دارند، در حالی که گناهکاران همیشه به جهنم سوق داده میشوند.
کند عزم سفر جان از تن خصمان و بدخواهان
چو شد نامه به هفت اقلیم کاو عزم سفر دارد
هوش مصنوعی: وقتی که اراده سفر در دل شخصی شکل میگیرد، دشمنان و بدخواهان از وجود او رهایی مییابند. زمانی که خبر سفر او به هفت سرزمین منتشر شود، نشان از جدیت او در رفتن دارد.
هنوز از فتح اقلیمی نیاسودست شمشیرش
به پیروزی نشاط فتح اقلیمی دگر دارد
هوش مصنوعی: شمشیر او هنوز از پیروزیهای قبلی خسته نشده و همچنان برای دستیابی به پیروزیهای جدید آماده است.
گهی چون ماه قصد از باختر دارد سوی خاور
گهی چون خور ز خاور قصد سوی باختر دارد
هوش مصنوعی: زمانی ماه به سمت باختر حرکت میکند و گاهی خورشید از خاور به سوی باختر میرود.
ز ماه و خور همه ساله گر احکام است در عالم
پس این احکام ازو باید که سیر ماه و خور دارد
هوش مصنوعی: اگر در جهان قوانین و احکامی وجود دارد که از ماه و خورشید نشأت میگیرد، باید این احکام ناشی از حرکت و تغییرات ماه و خورشید باشد.
ز تیغ و کلک او خیزد بد و نیک جهان گویی
به تیغ اندر قضا دارد بهکلک اندر قدر دارد
هوش مصنوعی: از قدرت و هنر او، خوب و بد در جهان به وجود میآید. چنان به نظر میرسد که سرنوشت با شمشیرش رقم میخورد و تقدیر با قلمش نوشته میشود.
زمین رزم او گویی هزاران جوی خون دارد
زمین بزم او گویی هزاران کان زر دارد
هوش مصنوعی: زمین جنگ او مثل این است که هزاران جوی خون از آن جاری است و زمین جشن و سرور او انگار پر از طلا و ثروت است.
چو ساغرگیرد اندر چشم دیدار طرب دارد
چو خنجرگیرد اندرگوش لبیک ظفر دارد
هوش مصنوعی: وقتی چشمها به زیبایی محبوب خیره میشوند، مثل بادهای سرشاری در قلب آدم ایجاد میکند. اما اگر چیزی همچون خنجر در گوش انسان فرو رود، نشانهای از پیروزی و موفقیت خواهد بود.
اگر زیر قبا اندر جهانی باکمال است او
چرا زیر نگین اندر جهانی مختصر دارد
هوش مصنوعی: اگر کسی در درون خود کمال و فضیلت داشته باشد، پس چرا در ظاهر زندگیاش به چیزهای کماهمیت و بیارزش تکیه کرده است؟
مه گردون ز بهر آن که تا باشد سلاح او
گهی شکلکمان دارد گهی شکل سپر دارد
هوش مصنوعی: ماه آسمان برای اینکه سلاح او همیشه آماده باشد، گاهی به شکل کمان و گاهی به شکل سپر درمیآید.
چرا دشمن به رزم اندر فروزد آتش کینش
کز آن آتش دل و دیده پر از دود و شرر دارد
هوش مصنوعی: چرا دشمن در جنگ به راهی میرود که نتیجهاش فقط آتش نفرت است، در حالی که او با این آتش دل و چشمانش پر از دودی و جرقههایی خواهد شد؟
مگر مغز و جگر جوید ز شخص دشمنان تیغش
که جای خویش گه در مغز و گاهی در جگر دارد
هوش مصنوعی: وقتی دشمنان به انسان آسیب میزنند، باید توجه کنیم که ضربات آنها میتواند به نقاط حساس و vital ما وارد شود، مانند مغز و جگر، و این نشان میدهد که آسیب میتواند در هر لحظه و در هر کجا به ما برسد.
بسا کس کز نهیب او میانی چون کمان دارد
به خدمت پیش تخت او کمانی برکمر دارد
هوش مصنوعی: بسیاری هستند که از صدای رعدآسا و قدرت او به ترس میافتند، اما در عین حال، در برابرش با کمانی بر کمر آماده خدمت قرار دارند.
ایا فرخ قدم شاهی که دولت برنگیرد سر
ز خط حکم آن سرورکه بر حکم تو سر دارد
هوش مصنوعی: آیا خوش قدمی شاهی که سرنوشت هیچ وقت او را رها نمیکند، در برابر حکمی که آن سرور به تو داده است، تسلیم میشود؟
زلطف طبع تو جسم هنرمندی روان دارد
ز نور و رای تو چشم خردمندی بصر دارد
هوش مصنوعی: با لطف و استعداد تو، جسم هنرمند جان دارد و از روشنایی و اندیشه تو، چشم اهل خرد بینایی پیدا میکند.
مگر حج است دیدارت که هرکسکاو تورا بیند
بساطت چون حَرَم دارد رکابت چون حَجَر دارد
هوش مصنوعی: آیا دیدن تو مانند برگزاری مراسم حج است که هرکس تو را ببیند، زندگیاش را مانند کعبه میبیند و منزلت تو را مانند سنگی مقدس در نظر میگیرد؟
معزی از ثنا و شکر تو هرگز نیاساید
ز بهر آن که چون الحمد مدح تو زبر دارد
هوش مصنوعی: معزی هرگز از ستایش و قدردانی تو دست نخواهد کشید، زیرا مدح تو همیشه برتر از هر ستایش و شکرگزاری است.
دل و جانش گه خدمت مقیم است اندر آن حضرت
اگرچه شخص او اکنون مقام اندر حضر دارد
هوش مصنوعی: دل و جان او همیشه در خدمت آن شخص والا هستند، هر چند که خود او در حال حاضر در مکان دیگری به سر میبرد.
همیشه تاکه دارد شمس حکم سال دهقانان
جهان چون حکم سال تازیان سیر قمر دارد
هوش مصنوعی: در این بیت به این موضوع اشاره شده است که زندگی و زمان در حرکت هستند و هر سال، حکم و قوانینی دارد که بر اساس آن زمان سپری میشود. در واقع، مانند این که در هر سال برای کشاورزان دستورالعملهایی وجود دارد، زمان نیز برای دیگران طراحی و برنامهریزی شده است. این تلاش همواره ادامه دارد و هر لحظه از زمان به نوعی تحت تأثیر حرکت و تغییرات قرار میگیرد.
به داد خویش خرم دار ملک دین باقی را
چنانکاندر مه نیسان گلستان از مطر دارد
هوش مصنوعی: به خودت کمک کن تا دین را حفظ کنی، چون مانند گلستانی است که در ماه نیسان به وسیله باران زنده و سرسبز میشود.
به بزماندر شرابی خور چنان یاقوت رُمّانی
ز دست آن که در یاقوت رُمّانی شَکَر دارد
هوش مصنوعی: در میهمانی، به قدری از شراب بنوش که مانند یاقوت رومی خوشرنگ و دلانگیز شوی؛ زیرا این یاقوت رومی خود دارای شیرینی و جذابیتی خاص است.
تویی شایستهٔ شاهی تویی بایستهٔ شادی
بمان و بگذران گیتی اگرگیتی گذر دارد
هوش مصنوعی: تو شایستهی مقام و احترام هستی و سزاوار خوشبختی. در این دنیا بمان و زندگیات را سپری کن، هرچند که این دنیا گذراست.
